- در کارهای سخت و زیانآور و زیرزمینی، ساعات کار نباید از شش ساعت در روز و سیوشش ساعت در هفته تجاوز کند (مادهٔ ۵۲ قانون کار).
- ارجاع کار اضافی به کارگرانی که کار شبانه یا کارهای خطرناک و سخت و زیانآور انجام می‌دهند ممنوع است (مادهٔ ۶۱ قانون کار).
- فهرست و ضوابط این کارها به موجب آییننامهای تعیین میشود که تبصرهٔ مادهٔ ۵۲ پیش‌بینی کرده؛ تشخیص مصداق، کار کمیتهٔ استانی است و اثبات مدت اشتغال با خودِ کارگر (مادهٔ ۱۵ آییننامهٔ رسیدگی).
چه زمانی به این دادخواست نیاز دارید؟
- کارفرما شغل شما را سخت و زیانآور اعلام نکردهسال‌هاست در کوره، ریخته‌گری، جوشکاری، معدن یا خط تولید پرسروصدا کار می‌کنید اما در سابقهٔ بیمه هیچ نشانی از سخت و زیانآور بودن شغل نیست. اینجا باید هم شغل شناخته شود و هم اشتغال واقعی شما در آن مدت اثبات گردد.
- ساعت کار بیشتر از سقف قانونیروزانه هشت ساعت یا بیشتر کار می‌کنید، در حالی که مادهٔ ۵۲ برای این کارها شش ساعت در روز و سیوشش ساعت در هفته سقف گذاشته و مادهٔ ۶۱ ارجاع کار اضافی به این کارگران را ممنوع کرده است. ساعات مازاد، قلم مستقلی از خواسته است.
- عنوان شغلی در لیست بیمه با کار واقعی نمی‌خوانددر لیست، عنوانی اداری یا عمومی مانند «کارگر ساده» ثبت شده اما کار روزمرهٔ شما چیز دیگری بوده است. تا وقتی این تفاوت روشن نشود، پرونده در همان مرحلهٔ اول متوقف می‌ماند و مدرک اصلی‌اش شرح وظایف و شهادت مطلعان است.
- سابقهٔ پراکنده در چند کارگاهبخشی از سابقه در یک کارخانه و بخشی در پیمانکار دیگری گذشته و هر کدام عنوان جداگانه‌ای ثبت کرده‌اند. خواسته باید بازه‌به‌بازه و برای هر کارفرما جداگانه نوشته شود، چون مرجع صالح از روی آخرین محل کار تعیین میشود.
- کاهش توان جسمی ناشی از همان کارتوانایی جسمی یا فکری شما بر اثر کار کاهش یافته است. مادهٔ ۳۲ قانون کار برای این حالت — با تشخیص کمیسیون پزشکی و معرفی شورای اسلامی کار یا نمایندگان قانونی کارگر — به ازای هر سال سابقه، معادل دو ماه آخرین حقوق پیش‌بینی کرده است.
کار سخت و زیانآور چیست و قانون کار چه چیزی دربارهٔ آن میگوید؟
قانون کار برای این کارها یک قاعدهٔ کوتاه و مهم دارد. مادهٔ ۵۲: «در کارهای سخت و زیانآور و زیرزمینی، ساعات کار نباید از شش ساعت در روز و سیوشش ساعت در هفته تجاوز نماید.» این را با قاعدهٔ عمومی مقایسه کنید: مادهٔ ۵۱ ساعات کار کارگران را در شبانهروز حداکثر هشت ساعت و مجموع هفتگی را — با توافق برای جابه‌جایی میان روزها — حداکثر چهلوچهار ساعت تعیین کرده است. یعنی قانون‌گذار برای این دسته از مشاغل، سقفی به‌مراتب پایین‌تر گذاشته است.
خودِ فهرست این کارها در قانون نیامده. تبصرهٔ مادهٔ ۵۲ تعیین آن را به آییننامهای سپرده که شورای عالی حفاظت فنی و بهداشت کار و شورای عالی کار تهیه میکنند و به تصویب وزیران تعاون، کار و رفاه اجتماعی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی میرسد. به همین دلیل دعوای این پروندهها معمولاً بر سر متن قانون نیست، بر سر انطباق کار واقعی شما با عناوین همان آیین‌نامه است.
سه مفهوم را با هم اشتباه نگیرید. کار شبانه بر پایهٔ ساعت انجام کار تعریف میشود، کار خطرناک ناظر بر احتمال حادثه است و کار سخت و زیانآور ناظر بر فرسایش تدریجیِ ناشی از عوامل محیط کار. مادهٔ ۶۱ هر سه را کنار هم آورده و ارجاع کار اضافی به کارگران آن‌ها را ممنوع کرده، اما آثار حقوقی هر یک متفاوت است و خواستهٔ دادخواست باید دقیقاً روی عنوان درست بنشیند.
شناخته‌شدن شغل به‌عنوان سخت و زیانآور چه چیزی برای شما می‌سازد؟
نتیجهٔ این پرونده یک تیتر نیست؛ مجموعه‌ای از آثار عملی است:
- سقف ساعت کار: شش ساعت در روز و سیوشش ساعت در هفته (مادهٔ ۵۲). اگر بیش از این کار کرده‌اید، ساعات مازاد باید محاسبه شود.
- ممنوعیت کار اضافی: مادهٔ ۶۱ ارجاع کار اضافی به کارگرانی را که کار شبانه یا کارهای خطرناک و سخت و زیانآور انجام می‌دهند ممنوع کرده است. در شرایط عادی هم ارجاع کار اضافی موافقت کارگر و پرداخت چهل درصد اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی را لازم دارد (مادهٔ ۵۹).
- مزایای سختی کار: در کارگاه‌های فاقد طرح طبقه‌بندی مشاغل، مزایای سختی کار جزو «مزایای ثابت پرداختی به تبع شغل» و در نتیجه بخشی از مزد ثابت شمرده میشود (تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۳۶). این نکته مستقیماً بر مبنای محاسبهٔ سنوات و مزایای پایان کار اثر می‌گذارد.
- پروندهٔ بازنشستگی، جای دیگری تعیین تکلیف میشود: مادهٔ ۲۳ قانون کار کارگر را از لحاظ دریافت حقوق و مستمری‌های بازنشستگی، ازکارافتادگی و مانند آن تابع قانون تأمین اجتماعی دانسته است. یعنی رأی مرجع کار و تصمیم کمیتهٔ استانی، عنوان شغلی و مدت اشتغال شما را روشن میکنند؛ اما شرایط بازنشستگی و سهم حق بیمه در مقررات سازمان تأمین اجتماعی تعیین میشود و تصمیم دربارهٔ آن با همان سازمان است، نه با این پرونده.
- پایان کار به‌دلیل فرسایش: اگر خاتمهٔ قرارداد در نتیجهٔ کاهش تواناییهای جسمی و فکری ناشی از کار باشد — به تشخیص کمیسیون پزشکی و با معرفی شورای اسلامی کار یا نمایندگان قانونی کارگر — کارفرما به ازای هر سال سابقه، معادل دو ماه آخرین حقوق را می‌پردازد (مادهٔ ۳۲). در ازکارافتادگی کلی یا بازنشستگی، این رقم به ازای هر سال سابقه سی روز مزد است (مادهٔ ۳۱).
به همین دلیل، نوشتن خواسته به‌صورت «احتساب سابقه» به‌تنهایی کافی نیست؛ اقلامی که از دل این شناسایی بیرون می‌آید باید در همان دادخواست شمرده شوند تا رأی، همه را با هم تعیین تکلیف کند.
چه کسی تشخیص میدهد شغل من سخت و زیانآور است؟
این پرسش، محور اصلی پرونده است و پاسخ آن دو لایه دارد.
لایهٔ نخست، تشخیص خودِ شغل. چون تبصرهٔ مادهٔ ۵۲ تعیین مصادیق را به آیین‌نامه سپرده است، تشخیص اینکه شغل شما در آن چارچوب می‌گنجد یا نه، بر عهدهٔ مرجع تخصصی است. در رویهٔ اجرایی، این کار در کمیتههای استانی مشاغل سخت و زیانآور مستقر در ادارهٔ کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان انجام میشود؛ کمیته با بررسی شرح وظایف، بازدید یا گزارش بازرس کار و نظر کارشناسان بهداشت حرفه‌ای تصمیم می‌گیرد و تصمیم بدوی آن در کمیتهٔ تجدیدنظر استانی قابل بازبینی است.
لایهٔ دوم، اثبات اشتغال واقعی شما در آن شغل و در آن مدت. اینجا دیگر بحث تخصصی نیست، بحث ادلّه است و به مرجع حل اختلاف کار میرسد. مادهٔ ۱۵۷ قانون کار هر اختلاف فردی میان کارگر و کارفرما را که از اجرای این قانون، مقررات کار یا خودِ قرارداد برخاسته باشد، پیش از هر چیز به سازش سپرده و تنها در صورت به‌نتیجه‌نرسیدن سازش، رسیدگی را به هیئت تشخیص و پس از آن به هیئت حل اختلاف واگذار کرده است. و مادهٔ ۱۵ آییننامهٔ رسیدگی اثبات وجود رابطهٔ کار و میزان سابقهٔ کار در کارگاه را بر عهدهٔ کارگر گذاشته است.
ترتیب اقدام مهم است. اگر عنوان شغلی شما در سابقهٔ بیمه اصلاً با کار واقعی‌تان نمی‌خواند، پیش‌بردن پروندهٔ کمیته بدون تثبیت آن عنوان معمولاً به بن‌بست می‌خورد؛ و برعکس، اگر عنوان درست ثبت شده و تنها بحث بر سر مصداق است، مسیر مستقیم همان کمیته است. وکیل پیش از تنظیم دادخواست همین ترتیب را برای پروندهٔ شما مشخص میکند تا وقت و مدرک در مسیر اشتباه مصرف نشود.
چه چیزهایی باید اثبات شود؟ ارکان پرونده
هیئت تشخیص در این پروندهها دنبال چهار چیز است:
- وجود رابطهٔ کار: اینکه شما کارگر همان کارگاه بوده‌اید؛ اثبات آن با شماست (مادهٔ ۱۵ آییننامهٔ رسیدگی) و پرینت سوابق بیمه معمولاً کافی است.
- عنوان و شرح وظایف واقعی: چه کاری، با چه ابزاری، در چه محیطی و با چه عوامل زیان‌آوری انجام می‌داده‌اید. اینجا شرح روزانهٔ کار، دستور کارها، برگه‌های تحویل شیفت و شهادت همکاران وزن دارند.
- مدت اشتغال در همان شغل: بازههای دقیق، چون بخشی از سابقهٔ شما ممکن است در شغل دیگری از همان کارگاه گذشته باشد. خواسته باید بازه‌به‌بازه نوشته شود.
- ساعات کار واقعی: برای مقایسه با سقف مادهٔ ۵۲ و طرح خواستهٔ ساعات مازاد. کارت ساعت‌زنی، برنامهٔ شیفت و فیش‌هایی که اضافه‌کاری را نشان میدهد، همین را ثابت میکنند.
وقتی گفته‌ها و اسناد شما با آنچه کارفرما میدهد نمی‌خواند، تکلیف پرونده با امارات و قرائن و در صورت لزوم با ارجاع به تحقیق روشن میشود (مادهٔ ۱۶ آیین‌نامه)؛ و هر موضوعی که قرار است تحقیق شود، باید جداگانه در قرار هیئت نوشته شود (مادهٔ ۲۱). در پروندهٔ سخت و زیانآور، هیئت اجازه دارد این تحقیق را به‌جای مأمور تحقیق ادارهٔ کار به بازرس کار بسپارد (تبصرهٔ ۲ مادهٔ ۲۲) — و این یکی از مؤثرترین اتفاق‌های ممکن برای شماست، چون بازرس عوامل محیط کار را با چشم تخصصی می‌بیند. درخواست آن باید در متن دادخواست بیاید.
هزینه‌های این پرونده
سه قلم را جدا نگه دارید:
- ثبت دادخواست: این پرونده تمبر و هزینهٔ دادرسی به سبک دعاوی دادگستری ندارد؛ آنچه لازم است، دادخواستی کتبی و فارسی است که حتی‌الامکان روی برگ مخصوصِ در دسترسِ خواهان در واحد کار و امور اجتماعی نوشته میشود (مادهٔ ۳ آییننامهٔ رسیدگی و تبصرهٔ ۱ آن) و پیوست‌های آن به تعداد خواندگان به‌علاوهٔ یک نسخه تهیه می‌گردد (تبصرهٔ ۳ مادهٔ ۴).
- کارشناسی: در این پروندهها احتمال ارجاع به کارشناسی بیش از پرونده‌های معمول است، چون بحث بر سر عوامل محیط کار و انطباق شغل است. ارجاع به کارشناس وقتی ممکن است که یکی از طرفین بخواهد و هیئت هم آن را لازم بداند؛ آن‌گاه همان متقاضی در مهلتی که هیئت تعیین میکند هزینه را طبق تعرفهٔ رسمی دادگستری واریز میکند و اگر نپردازد، چنین تلقی میشود که از استناد به آن سند صرف‌نظر کرده است (مادهٔ ۲۷ آیین‌نامه).
- دستمزد وکیل: با هیچ‌یک از دو قلم بالا جمع نمیشود؛ خودِ وکیل رقم و زمان تحویل را در گفتوگو و پیش از پرداخت میگوید. اگر وکالت‌نامهٔ وکیل دادگستری به پرونده داده شود، ابطال تمبر مالیاتی آن هم حساب جداگانه‌ای دارد.
یک نکتهٔ مالی جداگانه هم هست: اگر شغل شما سخت و زیانآور شناخته شود، هر حساب‌وکتابی که دربارهٔ حق بیمهٔ سوابق گذشته پیش بیاید، در سازمان تأمین اجتماعی و بر پایهٔ مقررات همان سازمان انجام میشود، نه در مرجع حل اختلاف کار. رأی این مرجع دربارهٔ عنوان شغلی و مدت اشتغال است و آن حساب را خودش تعیین نمی‌کند؛ وکیل همین مرزبندی را پیش از سفارش برایتان روشن میکند تا با انتظار درست وارد پرونده شوید.
مدارکی که برای تنظیم دادخواست از شما می‌خواهیم
- کارت ملی و — اگر با وکیل پیش می‌روید — وکالت‌نامه، به‌همراه نام کامل کارفرما و نشانی دقیق کارگاهی که در آن مشغول بوده‌اید (مادهٔ ۴ آییننامهٔ رسیدگی).
- پرینت کامل سوابق بیمه با ذکر نام کارگاه و عنوان شغلی هر بازه — این سند مرز بازههای خواسته را می‌سازد.
- قرارداد کار، حکم کارگزینی یا هر سندی که عنوان شغلی رسمی شما را نشان دهد.
- شرح وظایف واقعی: دستور کارها، برگه‌های تحویل شیفت، چک‌لیست‌های ایمنی، یا هر مستندی که کار روزانه‌تان را توصیف کند.
- مستندات محیط کار: عکس محل کار، فهرست مواد و ابزار مصرفی، برگهٔ تحویل تجهیزات حفاظت فردی و گزارش‌های بازرسی کارگاه در صورت دسترسی.
- مدارک ساعت کار: کارت ساعت‌زنی، برنامهٔ شیفت و فیش‌هایی که اضافه‌کاری یا نوبت‌کاری را نشان میدهد.
- سوابق پزشکی مرتبط: نتایج معاینات دوره‌ای، پروندهٔ طب کار یا مدارک بیماری‌های شغلی.
- مشخصات دو یا سه هم‌کار با شغل مشابه به‌عنوان مطلع برای مرحلهٔ تحقیق و بازرسی.
- در صورت وجود، سوابق پرونده و تصمیم قبلی کمیتهٔ استانی و تاریخ ابلاغ آن.
مراحل ثبت و رسیدگی به دادخواست سابقهٔ مشاغل سخت و زیانآور
- ۱تعیین مسیر و بازه‌هانخست روشن میشود دعوای شما بر سر مصداق شغل است یا بر سر عنوان و مدت اشتغال. سپس بازههای اشتغال از روی سوابق بیمه، بازه‌به‌بازه و برای هر کارفرما جداگانه فهرست میشود؛ خواستهٔ دادخواست از روی همین فهرست نوشته میشود.
- ۲درخواست کتبی از کارفرماپیش از طرح دعوا، تأیید عنوان شغلی و شرایط کار را کتباً از کارفرما بخواهید و رونوشت نگه دارید. پاسخ یا سکوت او هر دو در پرونده به کار می‌آید و نشان میدهد اختلاف پیش از رسیدگی اعلام شده بوده است.
- ۳مرحلهٔ سازشپیش از هیئت تشخیص یک مرحلهٔ سازش هست: مادهٔ ۱۵۷ قانون کار حل اختلاف را نخست به توافق مستقیم شما و کارفرما، یا به شورای اسلامی کار و در نبودِ آن انجمن صنفی یا نمایندهٔ قانونی کارگران واگذار کرده است. تنها اگر سازش حاصل نشود، پرونده وارد مرحلهٔ رسیدگی میشود.
- ۴ثبت دادخواست در واحد کار محلدادخواست را به همان واحد کار و امور اجتماعی می‌دهید که آخرین کارگاه محل اشتغالتان در حوزهٔ آن قرار دارد (تبصرهٔ ۲ مادهٔ ۳ آیین‌نامه). دبیرخانه آن را با تاریخ روز و ماه و سال ثبت میکند و برایتان وقت رسیدگی تعیین میشود (مادهٔ ۵).
- ۵ابلاغ و جلسهٔ هیئت تشخیصبرای کارفرما، همراه دعوت‌نامهٔ نوبت اول، یک نسخه از دادخواست و پیوست‌ها فرستاده میشود و مأمور ابلاغ باید دست‌کم سه روز پیش از جلسه آن را برساند (تبصرهٔ مادهٔ ۵ و مادهٔ ۷). دعوت برای یک نوبت الزامی است و اگر طرفین نیایند، هیئت باز هم رسیدگی و رأی میدهد (مادهٔ ۱۱)؛ آنچه در جلسه می‌گویید در صورت‌جلسه نوشته و امضا میشود (مادهٔ ۱۲).
- ۶تحقیق یا بازرسی کارهیئت اگر پرونده را برای رأی آماده نبیند، قرار تحقیق میدهد و موضوع‌های نیازمند تحقیق را جداگانه در آن می‌نویسد (مواد ۲۰ و ۲۱). مأمور تحقیق سراغ محل کار می‌رود، مدارک و دفاتر را می‌بیند، حرف مطلعان را می‌شنود و گزارش کتبی میدهد (مادهٔ ۲۳)؛ در پرونده‌ای که موضوعش محیط کار است، هیئت می‌تواند این کار را به بازرس کار بسپارد (تبصرهٔ ۲ مادهٔ ۲۲).
- ۷صدور رأیرسیدگی که تمام شد، هیئت همان‌جا رأی میدهد. در رأی باید هر یک از خواسته‌ها جدا بیاید، با نظر مستدل هیئت دربارهٔ همان مورد، مستند قانونی آن، و اینکه رأی قابل اعتراض است و در چه مهلتی (مادهٔ ۲۸).
- ۸پیگیری در کمیتهٔ استانی و تأمین اجتماعیبا رأی قطعی، پروندهٔ تشخیص شغل در کمیتهٔ استانی و سپس اصلاح سابقه در سازمان تأمین اجتماعی دنبال میشود. اگر بعدها مرجع قضایی از واحد کار و امور اجتماعی بپرسد رأی قطعی شده است یا نه، اعلام قطعیت منوط به ابلاغ و قطعی‌شدن همان رأی است (مادهٔ ۳۸ آیین‌نامه).
مسیر اعتراض: واخواهی، تجدیدنظر و آنچه در این پرونده جایگزین آن‌هاست
اگر انتظار دارید مانند پرونده‌های دادگستری بتوانید نخست واخواهی کنید و بعد تجدیدنظر بخواهید، این پرونده شکل دیگری دارد. در دادگاه، مهلت تجدیدنظر از ابلاغ رأی یا از انقضای مهلت واخواهی شمرده میشود؛ اما رسیدگی کار اساساً رأی غیابی نمی‌شناسد، چون یک نوبت دعوت الزامی است و پس از آن، حاضر نشدن هیچ‌یک از طرفین جلوی صدور رأی را نمی‌گیرد (مادهٔ ۱۱ آییننامهٔ رسیدگی). آنچه به‌جای این دو نهاد نشسته، دو مرحلهٔ بدوی و تجدیدنظری است که مادهٔ ۲ همان آیین‌نامه پیش‌بینی کرده و راه ورود به مرحلهٔ دوم، فقط اعتراض در مهلت قانونی است.
- مهلت و مرجع: پانزده روز پس از ابلاغ، اعتراض کتبی به هیئت حل اختلاف داده میشود. اگر این پانزده روز بگذرد، رأی هیئت تشخیص اجرا شدنی میشود؛ و آنچه هیئت حل اختلاف بگوید، به‌محض صدور قطعی است (مادهٔ ۱۵۹ قانون کار).
- شمارش روزها: خودِ روزی که رأی ابلاغ شده و روزی که اعتراض را تحویل می‌دهید، در این پانزده روز حساب نمی‌شوند؛ و اگر روز پایانی تعطیل باشد، تحویل اعتراض در اولین روز پس از تعطیلی بی‌اشکال است (مادهٔ ۳۲ آیین‌نامه).
- دامنهٔ بازبینی: هیئت حل اختلاف فقط به همان ایرادهایی می‌پردازد که در اعتراض آورده‌اید، مگر رأی تخلف آشکاری از مقررات آمرهٔ قانونی داشته باشد؛ و تبصرهٔ همان ماده، رعایت حداکثر ساعات قانونی کار و نیز وظایف دو طرف در ایمنی کار و حفاظت فنی را در شمار همین مقررات آمره آورده است (مادهٔ ۳۶ آیین‌نامه) — یعنی درست همان دو موضوعی که پروندهٔ سخت و زیانآور بر سر آن‌هاست.
- مسیر جداگانهٔ کمیته: اعتراض به تصمیم کمیتهٔ بدوی استانی در کمیتهٔ تجدیدنظر استانی مطرح میشود و در رویه، شکایت از تصمیم قطعی این مراجع در دیوان عدالت اداری قابل طرح است.
یک محدودیت را هم بدانید: هیئت پس از دادن رأی، نه می‌تواند دوباره رسیدگی کند و نه رأی خود را عوض کند؛ فقط اشتباه محاسبه، سهو قلم یا خطای آشکاری مانند افتادن نام یکی از طرفین، آن هم تا وقتی رأی اجرا نشده و به درخواست ذی‌نفع، قابل تصحیح است و رأی اصلاحی جدانشدنی از رأی اصلی شمرده میشود (مادهٔ ۳۹ آیین‌نامه و تبصرهٔ آن).
اشتباه‌های رایجی که وکیل جلوی آن‌ها را می‌گیرد
- تکیه بر نام شغل به‌جای شرح کار: عنوان ثبت‌شده در لیست بیمه گاهی هیچ ربطی به کار واقعی ندارد. آنچه تصمیم را می‌سازد، شرح وظایف و عوامل محیط کار است، نه یک کلمه در فیش.
- نوشتن خواسته به‌صورت یک بازهٔ کلی: «تمام سابقهٔ کار در این کارخانه» خواسته نیست. بازه‌ها باید تفکیک شوند، چون ممکن است بخشی از سابقه در شغل دیگری گذشته باشد (مادهٔ ۴ آیین‌نامه و مادهٔ ۲۸).
- جاگذاشتن قلم ساعات کار مازاد: سقف مادهٔ ۵۲ شش ساعت در روز است و مادهٔ ۶۱ کار اضافی را ممنوع کرده؛ ساعات مازاد اگر در دادخواست نیاید، در رأی هم تعیین تکلیف نمیشود.
- درخواست نکردن بازرسی کار: تبصرهٔ ۲ مادهٔ ۲۲ آیین‌نامه اجازه داده تحقیق به بازرس کار محول شود؛ در پرونده‌ای که موضوعش محیط کار است، این درخواست باید در متن دادخواست بیاید.
- دیر اقدام کردن: با تعطیلی خط تولید، تغییر مالکیت کارگاه یا رفتن همکاران، دسترسی به شاهد و مدرک از بین می‌رود و پرونده بر دوش حافظه می‌ماند.
- اشتباه گرفتن مسیرها: مرجع حل اختلاف کار مصداق آیین‌نامه را تعیین نمی‌کند و کمیتهٔ استانی هم دربارهٔ دعوای مزدی شما با کارفرما رأی نمی‌دهد؛ خواستهٔ بدجا فقط ماه‌ها وقت می‌برد.
- اشتباه در شمردن مهلت پانزده‌روزه: در این پروندهها رأی را مأمور ابلاغ در نشانی اعلامی می‌رساند، نه سامانه‌های قضایی (مواد ۷ و ۳۱ آیین‌نامه)؛ پس مبنا تاریخ همان ابلاغ است. در شمردن روزها هم خودِ روز ابلاغ و روز تحویل اعتراض کنار گذاشته میشود (مادهٔ ۳۲)، و همین دو روز است که بیشترین اعتراض‌های دیرهنگام از آن درمی‌آید.