آیا می‌توان تعهد را بدون مبلغ ثبت کنم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام. با توجه به مسئله‌ای که مطرح کردید، راهکار پیشنهادی شما مبنی بر ارجاع به اظهارنامه در سند رسمی برای کاهش هزینه، متاسفانه از نظر حقوقی کاملا معتبر و بدون ریسک نیست و ممکن است در آینده شما یا طرف مقابل را با چالش‌های جدی مواجه کند. در ادامه، دلایل این موضوع و راه‌های جایگزین، قانونی و کم‌هزینه را برایتان توضیح می‌دهم.

بررسی راهکار پیشنهادی شما (اظهارنامه + سند ناقص)
راهکار شما شامل دو بخش است: ارسال اظهارنامه و سپس تنظیم سند رسمی ارجاعی. بیایید هر کدام را جداگانه بررسی کنیم:

ارسال اظهارنامه رسمی: اظهارنامه یک ابزار قانونی برای اطلاع‌رسانی رسمی به طرف مقابل است و در دادگاه به عنوان یک اماره و دلیل قوی محسوب می‌شود که شما به بدهی خود اقرار کرده‌اید. اما اظهارنامه به تنهایی سند لازم‌الاجرا نیست؛ یعنی طلبکار نمی‌تواند صرفا با استناد به آن مستقیما از طریق اجرای ثبت، وجه را وصول کند، بلکه باید به دادگاه مراجعه کرده و حکم بگیرد.​

تنظیم سند رسمی بدون ذکر مبلغ کل: مشکل اصلی اینجاست. دفاتر اسناد رسمی برای تنظیم اسناد مالی و تعهدات پولی، ملزم به درج دقیق مبلغ هستند. سندی که موضوع مالی دارد اما مبلغ آن مشخص نیست، اعتبار اجرایی کاملی ندارد و دفترخانه احتمالا از تنظیم چنین سندی خودداری خواهد کرد. هدف از سند رسمی، ایجاد یک تعهد روشن، شفاف و لازم‌الاجراست. اگر مبلغ کل حذف شود، مهم‌ترین رکن سند مالی از بین می‌رود و قدرت اجرایی آن زیر سؤال می‌رود.​

نتیجه‌گیری از این روش: این راهکار ترکیبی، شما را به هدفتان یعنی "محکم‌کاری با هزینه کم" نمی‌رساند. چون سندی که در دفترخانه تنظیم می‌شود به دلیل نداشتن مبلغ، اعتبار کافی نخواهد داشت و اظهارنامه نیز به تنهایی قدرت اجرایی مستقیم ندارد.

راه‌های جایگزین، قانونی و کم‌هزینه
خوشبختانه راه‌های بسیار بهتری وجود دارد که هم معتبر و محکمه‌پسند هستند و هم هزینه بسیار کمتری نسبت به ثبت سند رسمی دین دارند.

۱. تنظیم قرارداد عادی (دست‌نویس یا چاپی)
این بهترین، ساده‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راهکار برای شماست. یک قرارداد کتبی بین خودتان و طلبکار تنظیم کنید. این نوع قرارداد که به آن سند عادی گفته می‌شود، طبق ماده ۱۰ قانون مدنی کاملا معتبر است و در دادگاه می‌توان به آن استناد کرد.​

نکات مهم برای تنظیم قرارداد عادی:

مشخصات کامل طرفین: نام، نام خانوادگی، کد ملی، آدرس و شماره تماس هر دو نفر به طور دقیق ذکر شود.

موضوع قرارداد: به وضوح بنویسید که این قرارداد بابت اقرار به بدهی به مبلغ کل ۶ میلیارد تومان (۲۰۰ قسط ۳۰ میلیون تومانی) است.

نحوه پرداخت: تعداد دقیق اقساط (۲۰۰ قسط)، مبلغ هر قسط (۳۰ میلیون تومان) و تاریخ شروع و سررسید هر قسط را مشخص کنید.

ضمانت اجرا: می‌توانید شروطی برای دیرکرد در پرداخت اقساط در نظر بگیرید. مثلا قید کنید که در صورت عدم پرداخت دو یا سه قسط متوالی، کل بدهی باقی‌مانده حال شده و طلبکار حق دارد کل مبلغ را یکجا مطالبه کند.​

امضا و شهود: حتما هر دو صفحه قرارداد را امضا کنید و حداقل دو نفر شاهد نیز زیر آن را به عنوان گواه امضا کنند.

گواهی امضا (اختیاری ولی بسیار مؤثر): برای محکم‌کاری بیشتر، می‌توانید قرارداد تنظیم‌شده را به دفتر اسناد رسمی ببرید و صرفا درخواست "گواهی امضا" کنید. در این حالت، دفترخانه محتوای قرارداد را تایید نمی‌کند، اما رسما گواهی می‌کند که امضاهای زیر قرارداد متعلق به شما و طرف مقابل است. این کار از بروز ادعاهایی مانند انکار یا تردید نسبت به امضا در آینده جلوگیری می‌کند و هزینه آن بسیار ناچیز است.​

۲. استفاده از چک یا سفته به عنوان ضمانت
یک راه بسیار متداول و محکم، استفاده از چک یا سفته است:

چک: شما می‌توانید در ازای کل بدهی یا به تعداد اقساط، چک به طلبکار بدهید. چک یک سند تجاری لازم‌الاجراست و در صورت برگشت خوردن، طلبکار می‌تواند از طریق اجرای ثبت یا دادگاه (حقوقی و حتی کیفری) به سرعت برای وصول آن اقدام کند. این روش برای طلبکار بسیار مطمئن است.

سفته: می‌توانید ۲۰۰ عدد سفته، هر کدام به مبلغ ۳۰ میلیون تومان، صادر کرده و به طلبکار تحویل دهید. این کار نیز اعتبار بالایی دارد، اما قدرت اجرایی چک را ندارد.

بهترین راهکار ترکیبی: تنظیم یک قرارداد عادی جامع (طبق روش اول) و پیوست کردن چک‌ها به عنوان ضمانت پرداخت اقساط. در قرارداد ذکر می‌شود که این چک‌ها بابت تضمین پرداخت اقساط موضوع این قرارداد صادر شده‌اند.