آیا دعوای استرداد لاشه چک و اثبات سقوط دین پس از صدور حکم مطالبه وجه چک، مشمول اعتبار امر مختومه می‌شود؟

اگر واقعا بین طرفین درباره جایگزینی چک اول با چک دوم توافق جدید و قابل اثبات صورت گرفته باشد، ماده ۲۹۲ قانون مدنی می‌تواند مبنای استدلال تبدیل تعهد باشد و در صورت تحقق تبدیل تعهد، تعهد قبلی از بین می‌رود.
اما اگر درباره همین ادعا در پرونده قبلی رسیدگی ماهوی و رای قطعی صادر شده باشد، دعوای جدید ممکن است با ایراد امر مختومه مواجه شود.
در این حالت، اقدام اصلی باید بررسی دقیق دادنامه قبلی باشد: آیا دقیقا «تبدیل تعهد و سقوط دین» مورد رسیدگی قرار گرفته یا فقط به دلیل عدم طرح دعوای تقابل، ادعای شما پذیرفته نشده است؟
اگر قرار امر مختومه قابل تجدیدنظر باشد، از طریق دفتر خدمات قضایی در مهلت مقرر تجدیدنظرخواهی کنید.
در اعتراض باید نشان دهید که ارکان امر مختومه، یعنی وحدت اصحاب دعوا، موضوع و سبب، وجود ندارد یا موضوع جدید قبلا به‌طور ماهوی رسیدگی نشده است.
اگر رای قبلی قطعی شده باشد، مسیرهای فوق‌العاده مانند اعاده دادرسی فقط در صورت وجود یکی از جهات قانونی آن قابل بررسی است.
اصل چک اول، چک دوم، توافق‌ها، رسید تحویل، پیام‌ها و هر مدرکی درباره تعویض چک را حفظ کنید.
صرف اینکه چک دوم داده شده، خودبه‌خود اثبات‌کننده تبدیل تعهد نیست؛ قصد و توافق طرفین باید احراز شود.
ماده ۲۹۲ دقیقا بر تراضی در تبدیل تعهد اصلی به تعهد جدید تاکید دارد.

می‌توانید نسبت به قرار رد دعوا به دلیل اعتبار امر مختومه تجدیدنظرخواهی کنید زیرا دعوای فعلی با دعوای سابق از نظر خواسته سبب و موضوع تفاوت دارد و دعوای قبلی فقط مربوط به مطالبه چک اول بوده اما دعوای جدید بر پایه توافق جدید و سقوط تعهد قبلی است

اگر دادگاه بدون بررسی ماهیت موضوع و صرفا به دلیل عدم طرح دعوای تقابلی از رسیدگی خودداری کرده است باید استدلال کنید که موضوع سقوط تعهد قبلی پیش از این به صورت ماهوی بررسی و حکم قطعی نشده است بنابراین شرایط اعتبار امر مختومه محقق نیست

از نظر ماهوی باید اثبات کنید که طرفین با توافق صریح تعهد ناشی از چک اول را با تعهد جدید جایگزین کرده‌اند و این موضوع را باید از طریق قرارداد رسید پیام‌ها اقرار یا شهادت شهود ثابت کنید

همچنین باید با توجه به جریان عملیات اجرایی درخواست توقف فوری آن را مطرح کنید و بر وجود دلایل قوی مبنی بر سقوط تعهد و احتمال ورود خسارات غیرقابل جبران تاکید نمایید

فورا در مهلت مقرر به قرار امر مختومه تجدیدنظرخواهی کنید و با استناد به مواد ۸۴ بند ۶، ۸۹ و ۳۴۸ قانون آیین دادرسی مدنی، تفاوت موضوع و سبب دعوا و دفاع ماهوی بودن تبدیل تعهد را اثبات نمایید.
هم‌زمان درخواست توقف اجرا دهید؛ اعاده دادرسی فقط در صورت تحقق جهات ماده ۴۲۶ و ابطال اجراییه طبق ماده ۱۱ قانون اجرای احکام مدنی ممکن است

اگر رای قبلی صرفا درباره مطالبه وجه چک بوده و موضوع «استرداد لاشه، سقوط دین و ابطال اجراییه» با سبب و خواسته متفاوت مطرح شده، قرار امر مختومه قابل ایراد و اعتراض است؛ اما اگر دادگاه احراز کند همان موضوع و همان سبب قبلا به‌طور قطعی رسیدگی شده، دعوای مجدد ممکن نیست.
اگر قرار هنوز قابل تجدیدنظر است، ⁠فورا تجدیدنظرخواهی کنید و تفاوت خواسته و سبب دعوای جدید، تبدیل تعهد و تحویل چک جایگزین را توضیح دهید. همچنین مدارک مربوط به توافق و چک جایگزین را ارائه کنید.
در صورت قطعی‌شدن قرار، بسته به وضعیت پرونده، باید ⁠راهکارهای فوق‌العاده اعتراض یا اقدام در مرحله اجرا بررسی شود.