خدمت تنظیم دادخواست · قرارداد و تعهدات
دادخواست تنفیذ فسخ قرارداد
وکیل پایه یک دادگستری برای پروندهٔ شما مینویسد؛ قیمت و زمان تحویل را پیش از پرداخت از خودِ او میگیرید
دادخواست تنفیذ فسخ قرارداد وقتی لازم است که شما با استناد به یک خیار قانونی یا شرط قراردادی، عقد را فسخ کردهاید اما طرف مقابل فسخ را قبول ندارد و همچنان خود را طرف قرارداد میداند؛ از دادگاه میخواهید رسماً اعلام کند فسخ شما معتبر بوده و قرارداد از تاریخ اعلام، پایان یافته است. این حکم پایهٔ هر اقدام بعدی است: پسگرفتن مال یا پول، مطالبهٔ خسارت یا دفاع در برابر دعوای طرف. در این خدمت، وکیل پایه یک دادگستری دادخواست تنفیذ فسخ را برای قرارداد شما تنظیم میکند: شرط یا خیار درست را با مادهٔ آن مینویسد، سقوطنشدن خیار و اعلام فسخ را مستند میکند و خواسته را طوری بیان میکند که دادگاه حکم اعلامیِ روشن و قابل استناد بدهد.
وکیل را انتخاب کنید و رایگان با او گفتوگو کنید؛ تا قیمت را نپذیرید، پرداختی در کار نیست.
- گرفتن قیمت و زمان تحویل هیچ تعهدی ایجاد نمیکند
- متن دادخواست برای قرارداد و شرط فسخ شما نوشته میشود، نه فرم آماده
- تحویل در همان گفتوگو؛ اصلاح تا ثبت در دفتر خدمات قضایی
روند سفارش تنظیم دادخواست
- ۰۱شرح پرونده
روی دکمهٔ «درخواست تنظیم دادخواست» میزنید و مینویسید چه قراردادی بستهاید، کدام بند آن حق فسخ داده یا طرف چه تخلفی کرده، کی و چطور فسخ را اعلام کردهاید و از دادگاه چه میخواهید. شمارهٔ موبایل تأیید میشود؛ پیش از پرداخت هیچ تعهدی ندارید.
- ۰۲استعلام قیمت و زمان از خود وکیل
وکیل پروندهٔ شما را میخواند، اگر دربارهٔ متن قرارداد یا مدارک سؤالی دارد میپرسد و قیمت و زمان تحویل را اعلام میکند. اگر موافق بودید، همانجا پرداخت میکنید.
- ۰۳تحویل دادخواست
متن دادخواست در همان گفتوگو تحویل داده میشود و تا ثبت در دفتر خدمات قضایی میتوانید اصلاحات را با وکیل در میان بگذارید.
خروجی خدمت
در این خدمت چه چیزی دریافت میکنید؟
- دادخواست اختصاصی پروندهٔ شما
متن کامل دادخواست با مشخصات طرفین، خواستهٔ «صدور حکم بر تأیید و تنفیذ فسخ قرارداد مورخ … به استناد …»، بهای خواسته، شرح قرارداد و تخلف یا جهت فسخ، تاریخ و نحوهٔ اعلام فسخ، دلایل و منضمات — آمادهٔ ثبت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی.
- تعیین مبنای فسخ: شرط قراردادی یا خیار قانونی
وکیل متن قرارداد را میخواند و مشخص میکند فسخ شما به شرط فسخ صریح (ماده ۳۹۹)، تخلف از شرط فعل یا صفت (مواد ۲۳۵ تا ۲۴۰)، غبن، عیب، تدلیس یا خیار دیگری تکیه دارد و آیا بند «اسقاط خیارات» قرارداد آن را از شما گرفته یا نه (ماده ۴۴۸)؛ مبنای اشتباه یعنی رد دعوا.
- فهرست مدارک و نحوهٔ بیان خواسته
میگوید چه مدارکی پیوست شود (قرارداد، اظهارنامهٔ فسخ، دلیل تخلف، مکاتبات) و خواسته را چگونه تقویم و تنظیم کنید؛ و اگر استرداد مال یا وجه یا خسارت هم میخواهید، همانجا بهعنوان خواستهٔ دوم اضافه میکند تا دعوای جداگانه لازم نشود.
- راهنمای مراحل بعد
ارسال اظهارنامه اگر هنوز نفرستادهاید، آمادگی برای دفاعهای طرف در جلسهٔ اول، امکان دعوای متقابل اگر از شما شکایت شده، مهلت تجدیدنظر و اینکه بعد از حکم اعلامی چه دعوایی لازم است — در همان گفتوگو توضیح داده میشود.
در یک نگاه
- مبنای قانونی
- مواد ۲۱۹، ۲۳۴ تا ۲۴۶ و ۳۹۶ تا ۴۵۷ ق.م
- مرجع
- دادگاه حقوقی محل اقامت خوانده یا محل قرارداد
- نوع دعوا
- مالی، بر اساس بهای خواستهٔ تقویمشده
- ماهیت حکم
- اعلامی؛ فسخ از تاریخ اعلام اثر میکند
- مهلت تجدیدنظر
- ۲۰ روز از ابلاغ رأی (ماده ۳۳۶)
وکلای این خدمت
استعلام زمان و هزینه از وکلای تنظیم دادخواست
وکیل را انتخاب کنید؛ پیش از پرداخت موضوع را با او در میان میگذارید.
راهنمای حقوقی
راهنمای تنفیذ فسخ قرارداد
آنچه پیش از سفارش باید بدانید — بر اساس مواد ۲۱۹ تا ۲۴۶ و ۳۹۶ تا ۴۵۷ قانون مدنی و مواد ۱۱ تا ۱۳، ۱۴۱ تا ۱۴۳ و ۱۵۶ قانون آیین دادرسی مدنی.
مأخذ قانونی: قانون مدنی (مصوب ۱۳۱۴)، مواد ۲۱۹ تا ۲۴۶، ۲۸۳ و ۳۹۶ تا ۴۵۷؛ قانون آیین دادرسی مدنی (مصوب ۱۳۷۹)، مواد ۱۱ تا ۱۳، ۶۱ تا ۶۳، ۱۴۱ تا ۱۴۳، ۱۵۶ و ۳۳۱ تا ۳۳۶ · بهروزرسانی: ۱۴۰۵/۰۶/۰۱
خلاصه در سی ثانیه
- عقد لازم فقط با اقاله یا فسخ به علت قانونی به هم میخورد (ماده ۲۱۹ قانون مدنی)؛ فسخ با ارادهٔ صاحب خیار واقع میشود و دادگاه آن را «تأیید» میکند، نه اینکه خودش فسخ کند (ماده ۴۴۹).
- همهٔ خیارات جز مجلس، حیوان و تأخیر ثمن در هر عقد لازمی ممکن است (ماده ۴۵۶)؛ پرکاربردترین مبنا در قراردادها، شرط فسخ با مدت معین (ماده ۳۹۹) و تخلف از شرط (مواد ۲۳۵ تا ۲۴۰) است.
- خیار شرط بدون تعیین مدت، هم شرط و هم عقد را باطل میکند (ماده ۴۰۱)؛ و با فسخ، شروط ضمن عقد هم از بین میروند (ماده ۲۴۶).
چه زمانی به دادخواست تنفیذ فسخ قرارداد نیاز دارید؟
در قرارداد حق فسخ دارید و طرف زیر بار نمیرود
در مبایعهنامه، قرارداد مشارکت، پیمانکاری یا پیشفروش نوشته شده که «در صورت تأخیر یا تخلف، طرف مقابل حق فسخ دارد» یا برای مدت معینی خیار شرط گذاشتهاید (ماده ۳۹۹). فسخ را اعلام کردهاید اما طرف میگوید قرارداد پابرجاست و انجام تعهد میخواهد. حکم تأیید فسخ این اختلاف را یکبار برای همیشه میبندد.
طرف به شرط ضمن عقد عمل نکرده
شرط فعل (مثلاً تحویل در تاریخ معین، گرفتن مجوز، پرداخت اقساط) یا شرط صفت (مثلاً متراژ، سال ساخت، کارکرد) نقض شده است. طبق مواد ۲۳۵ تا ۲۴۰ در شرط صفت مستقیم خیار دارید و در شرط فعل معمولاً اول الزام و اگر ممکن نبود فسخ؛ وکیل تشخیص میدهد در پروندهٔ شما کدام مرحلهاید و دادخواست را بر همان مبنا مینویسد.
قرارداد اجاره، خدمات یا مشارکت را فسخ کردهاید
تنفیذ فسخ مخصوص بیع نیست؛ همهٔ خیارات جز مجلس، حیوان و تأخیر ثمن در هر عقد لازمی ممکن است (ماده ۴۵۶). اگر اجاره، پیمانکاری، مشارکت یا قرارداد خدماتی را به علت تخلف طرف فسخ کردهاید و او تخلیه نمیکند، کار را رها نمیکند یا بابت ادامه پول میخواهد، حکم تأیید فسخ پایهٔ تخلیه، تسویه یا مطالبهٔ خسارت میشود.
میخواهید پیش از دعوای طرف، تکلیف قرارداد روشن شود
گاهی هنوز مالی رد و بدل نشده یا طرف تهدید میکند که دعوای الزام به انجام تعهد میدهد. طرح مستقل دادخواست تأیید فسخ، پیش از آنکه او اقدام کند، شما را از موضع دفاع به موضع خواهان میبرد؛ و اگر او زودتر طرح دعوا کرد، همین خواسته تا پایان جلسهٔ اول بهصورت دعوای متقابل قابل طرح است (ماده ۱۴۳ ق.آ.د.م).
تنفیذ فسخ قرارداد چیست؟ فرق آن با فسخ، انفساخ، اقاله و تنفیذ قرارداد
قانون مدنی میگوید قراردادی که طبق قانون بسته شده، برای طرفین و قائممقام آنها لازمالاتباع است، «مگر اینکه به رضای طرفین اقاله یا به علت قانونی فسخ شود» (ماده ۲۱۹). فسخ همان «علت قانونی» است: یک طرف، به پشتوانهٔ خیاری که قانون یا قرارداد به او داده، عقد را یکجانبه پایان میدهد. فسخ با هر لفظ یا فعلی که بر آن دلالت کند حاصل میشود (ماده ۴۴۹) و نیازی به اجازهٔ دادگاه ندارد. پس وقتی میگوییم «تنفیذ فسخ» یا «تأیید فسخ»، منظور این است که دادگاه بررسی کند آیا در تاریخ اعلام، خیار واقعاً وجود داشته و درست اعمال شده، و اگر بله، با حکمی اعلامی بگوید قرارداد از آن تاریخ منحل است. این حکم به خودی خود چیزی را جابهجا نمیکند، اما سند قطعی انحلال قرارداد است و هر دعوای بعدی (استرداد، تخلیه، خسارت) روی آن بنا میشود.
چهار عنوان نزدیک را از هم جدا کنید، چون عنوان اشتباه یعنی رد دادخواست:
تأیید انفساخ: وقتی عقد خودبهخود منحل شده — تلف مبیع پیش از تسلیم (ماده ۳۸۷)، یا تحقق «شرط فاسخ» که در قرارداد نوشتهاید (مثلاً «در صورت برگشت چک، قرارداد منفسخ است»). اینجا اعلام فسخ لازم نیست و خواسته «تأیید انفساخ» است.
اقاله (تفاسخ): بههمزدن معامله با توافق هر دو طرف (ماده ۲۸۳)؛ دعوای آن وقتی پیش میآید که یکی از طرفین بعداً زیر توافق بزند.
اعلام بطلان: قرارداد از ابتدا به درستی واقع نشده (مثلاً مورد معامله مالیت نداشته، ماده ۳۴۸)؛ اثرش از ابتداست، نه از تاریخ اعلام.
تنفیذ قرارداد: درست برعکس این صفحه — وقتی میخواهید دادگاه اعتبار یک قرارداد را تأیید کند (مثلاً معاملهٔ فضولی که مالک بعداً اجازه داده، ماده ۲۴۷). اگر به دنبال آن هستید، این دادخواست برای شما نیست.
مرجع صالح و بهای خواسته در دعوای تنفیذ فسخ قرارداد
کدام دادگاه؟ اصل، دادگاه عمومی حقوقی محل اقامت خوانده است (ماده ۱۱ ق.آ.د.م). اگر قرارداد راجع به مال منقول یا بازرگانی است، خواهان میتواند دادگاه محل انعقاد قرارداد یا محل اجرای تعهد را هم انتخاب کند (ماده ۱۳). اگر موضوع قرارداد ملک است (مبایعهنامه، مشارکت در ساخت، اجاره)، دعوا راجع به مال غیرمنقول شمرده میشود و در دادگاه محل وقوع ملک طرح میشود (ماده ۱۲). اگر در قرارداد شرط داوری دارید، پیش از دادگاه باید به داور مراجعه کنید، وگرنه دادگاه به ایراد طرف، دعوا را نمیپذیرد — وکیل این بند را اول از همه چک میکند.
دادگاه حقوقی یا دادگاه صلح؟ طبق قانون شوراهای حل اختلاف ۱۴۰۲، دعاوی مالی تا نصاب معینی در صلاحیت دادگاه صلح است و دعاوی تخلیه و تعدیل اجارهبها (جز سرقفلی) هم همینطور. تأیید فسخ قراردادی که موضوعش مالی است، با بهای خواستهای که تقویم میکنید سنجیده میشود؛ دفتر خدمات الکترونیک قضایی پرونده را بر همین اساس به مرجع صالح ارجاع میدهد. در رویه، دعاوی تأیید فسخ مبایعهنامهٔ ملک و قراردادهای با ارزش بالا در دادگاه عمومی حقوقی رسیدگی میشود.
بهای خواسته: دعوا مالی است؛ هزینهٔ دادرسی و قابلیت تجدیدنظر بر اساس مبلغی است که در دادخواست قید میکنید (ماده ۶۱). در دعاوی راجع به اموال، خواهان خودش بهای خواسته را تعیین میکند و اگر خوانده تا جلسهٔ اول ایراد نکند همان ملاک است (بند ۴ ماده ۶۲)؛ اگر اختلاف مؤثر باشد، دادگاه با کارشناس تعیین میکند (ماده ۶۳). تقویم، تصمیمی راهبردی است: پایین نگهداشتن آن هزینهٔ دادرسی را کم میکند اما اگر از نصاب ماده ۳۳۱ پایینتر بیفتد، حق تجدیدنظر از دست میرود. وکیل با توجه به نوع قرارداد و هدف شما این رقم را پیشنهاد میکند.
هزینههای دعوای تنفیذ فسخ قرارداد
هزینههای این دعوا را جدا از هم ببینید:
هزینهٔ دادرسی: دعوای مالی است و هزینهاش درصدی از بهای خواسته طبق تعرفهٔ سالانه است (ماده ۵۰۳ ق.آ.د.م به ماده ۳ قانون وصول برخی از درآمدهای دولت ارجاع میدهد و رقم آن هر سال در قانون بودجه بهروز میشود). اگر خواستهٔ دوم (استرداد مال یا وجه، خسارت) هم اضافه کنید، هزینهٔ آن جداگانه محاسبه میشود. در صورت ناتوانی مالی، اعسار از هزینهٔ دادرسی قابل درخواست است.
اظهارنامه: ارسال اظهارنامهٔ فسخ از طریق دفتر خدمات قضایی هزینهٔ اندکی دارد و یکبار انجام میشود؛ ارزش آن در دادگاه چندین برابر هزینهاش است.
کارشناسی: وقتی مبنای فسخ غبن، عیب یا تخلف از وصف (متراژ، کیفیت کار) است یا بر سر بهای خواسته اختلاف میشود، دادگاه کارشناس تعیین میکند؛ دستمزد او ابتدا با خواهان است و در پایان جزو خسارات دادرسی از محکومٌعلیه قابل مطالبه است.
تأمین خواسته یا دستور موقت: اگر خطر انتقال مال موضوع قرارداد یا ادامهٔ عملیات (مثلاً ساختوساز) وجود دارد، همراه دادخواست میتوان تأمین خواسته (ماده ۱۰۸) یا دستور موقت (ماده ۳۱۰) خواست که ممکن است سپردن خسارت احتمالی به تشخیص دادگاه لازم داشته باشد؛ این سپرده در پایان دعوا برمیگردد.
تمبر وکالتنامه: اگر وکیل در پرونده حاضر شود، ابطال تمبر مالیاتی وکالتنامه طبق تعرفه جداگانه است.
آنچه بابت نوشتن دادخواست میپردازید در هیچیک از ردیفهای بالا نیست و رقم آن را وکیل، پیش از پرداخت و در همان گفتوگو اعلام میکند. اگر حکم به نفع شما صادر شود، هزینهٔ دادرسی و حقالوکاله طبق تعرفه بهعنوان خسارت دادرسی از طرف مقابل قابل وصول است.
مدارکی که برای تنظیم دادخواست از شما میخواهیم
کارت ملی خواهان و ثبتنام در سامانهٔ ثنا؛ در صورت وکالت، وکالتنامه.
متن کامل قرارداد با همهٔ صفحات، الحاقیهها و شروط؛ بندهای مربوط به حق فسخ، مهلتها، اسقاط خیارات و داوری را وکیل دقیق میخواند. اگر قرارداد شفاهی است، مدارک وقوع آن (پیامها، رسیدها، شهود).
دلیل تحقق جهت فسخ: مدرکی که نشان دهد شرط نقض شده (تأخیر، عدم تحویل، چک برگشتی، گزارش بازرسی)، یا صفت مشروط وجود نداشته (نظریهٔ کارشناس، سند رسمی، عکس)، یا مدت خیار شرط هنوز باقی بوده.
اظهارنامهٔ فسخ و رسید ابلاغ آن (ماده ۱۵۶ ق.آ.د.م)، یا هر نامه و پیامی که اعلام فسخ را با تاریخ نشان میدهد. اگر هنوز اعلام نکردهاید، وکیل متن اظهارنامه را هم راهنمایی میکند و دادخواست بعد از ابلاغ آن ثبت میشود.
مکاتبات و مذاکرات پس از تخلف: تا وکیل مطمئن شود رفتاری که بتواند «امضای فعلی» (ماده ۴۵۰) یا رضایت به ادامهٔ قرارداد تعبیر شود وجود ندارد، یا اگر هست، پاسخش آماده باشد.
وضعیت اجرای قرارداد: چه پولی رد و بدل شده، مال کجاست، کار تا کجا پیش رفته — برای تقویم بهای خواسته و تصمیم دربارهٔ خواستهٔ دوم.
اگر طرف قبلاً علیه شما دادخواست داده، شمارهٔ پرونده و تاریخ جلسهٔ اول (مهلت دعوای متقابل، ماده ۱۴۳).
مراحل ثبت و رسیدگی به دادخواست تنفیذ فسخ قرارداد
بررسی قرارداد و تعیین مبنای فسخ — وکیل شروط قرارداد و رفتار طرف را با مواد ۲۳۵ تا ۲۴۰ و ۳۹۶ به بعد تطبیق میدهد، بند اسقاط خیارات و شرط داوری را بررسی میکند و مشخص میکند مبنای فسخ چیست و آیا هنوز پابرجاست. اگر شرط فعل است و هنوز الزام خواسته نشده، ممکن است مسیر درست اول «الزام به انجام شرط» باشد (ماده ۲۳۷).
ارسال اظهارنامهٔ فسخ — اگر فسخ هنوز بهطور مستند اعلام نشده، اظهارنامهای با ذکر قرارداد، جهت فسخ و اعلام صریح فسخ از طریق دفتر خدمات قضایی به طرف ابلاغ میشود (ماده ۱۵۶ ق.آ.د.م). تاریخ ابلاغ آن، تاریخ اثر فسخ و مبنای محاسبات بعدی است.
تنظیم متن دادخواست — مشخصات طرفین، خواستهٔ «صدور حکم بر تأیید و تنفیذ فسخ قرارداد مورخ … به استناد بند … / ماده …» با بهای خواسته، شرح قرارداد و تخلف، تاریخ و نحوهٔ اعلام فسخ، دلایل و منضمات و در صورت نیاز خواستههای تبعی (استرداد، خسارت، تأمین خواسته). اگر طرف پیشتر دعوا کرده، همین متن در قالب دادخواست متقابل تنظیم میشود.
ثبت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی — مدارک و کارت ملی را به دفتر خدمات الکترونیک قضایی میبرید؛ دادخواست و پیوستها اسکن و به مرجع صالح ارجاع میشود و ابلاغها در سامانهٔ ثنا مینشیند. تمبر هزینهٔ دادرسی را همانجا و بر پایهٔ رقمی که برای خواسته تقویم کردهاید میپردازید.
جلسهٔ رسیدگی و دفاع — دادگاه وقت رسیدگی تعیین میکند. خوانده معمولاً یکی از این سه را میگوید: خیاری نبوده، خیار ساقط شده (اسقاط ضمن عقد یا امضای فعلی)، یا فسخ به او اعلام نشده. لایحهٔ جلسهٔ اول باید پاسخ هر سه را با مدرک داشته باشد؛ در صورت نیاز دادگاه قرار کارشناسی میدهد.
صدور رأی و تجدیدنظر — اگر دادگاه وجود خیار و اعمال صحیح آن را احراز کند، حکم بر تأیید فسخ قرارداد از تاریخ اعلام صادر میکند؛ این حکم در دعوای مالی بالاتر از نصاب ماده ۳۳۱ ظرف بیست روز از ابلاغ قابل تجدیدنظر در دادگاه تجدیدنظر استان است (مواد ۳۳۴ و ۳۳۶).
بعد از صدور حکم تنفیذ فسخ قرارداد چه باید کرد؟
حکم اعلامی است؛ اجراییه ندارد. رأی تأیید فسخ چیزی را توقیف یا تحویل نمیکند؛ فقط با اعتبار امر قضاوتشده اعلام میکند قرارداد از تاریخ اعلام فسخ منحل است. به همین دلیل، آنچه بعد از قطعیت حکم میکنید به هدف شما بستگی دارد:
پسگرفتن آنچه دادهاید: اگر مالی تحویل دادهاید، دعوای استرداد مبیع؛ اگر پولی پرداختهاید، دعوای استرداد وجوه پرداختی؛ اگر ملکی اجاره داده بودید، دعوای تخلیه. اگر اینها را از ابتدا بهعنوان خواستهٔ دوم در همین دادخواست آورده باشید، حکم واحد صادر میشود و دعوای دوم لازم نیست — وکیل معمولاً همین را پیشنهاد میکند.
پسدادن آنچه گرفتهاید: فسخ دوطرفه اثر میکند. اگر شما هم پول یا مالی دریافت کردهاید، باید برگردانید؛ شروط ضمن عقد (مثل وجه التزامهای قراردادی) با فسخ از بین میروند و اگر کسی به شرطی عمل کرده، عوض آن را میگیرد (ماده ۲۴۶). منافع و نماآت دوران قرارداد برای کسی است که در آن زمان مالک بوده، مشابه قاعدهٔ اقاله (ماده ۲۸۷).
مطالبهٔ خسارت: اگر تخلف طرف به شما زیان زده، بر اساس ماده ۲۲۱ (وقتی جبران خسارت تصریح شده یا عرفاً یا قانوناً لازم است) و ماده ۲۲۶ (پس از گذشتن موعد انجام تعهد) میتوانید خسارت بخواهید؛ این هم میتواند همراه دادخواست اصلی باشد.
سند رسمی: اگر برای قرارداد سند رسمی تنظیم شده (مثلاً انتقال ملک یا خودرو)، حکم تأیید فسخ پایهٔ درخواست ابطال یا اصلاح سند است که معمولاً بهعنوان خواستهٔ جداگانه در همان دادخواست آورده میشود.
مدت زمان: مهلت قانونی برای رسیدگی تعیین نشده؛ در رویه، از ثبت تا صدور رأی بدوی معمولاً چند ماه طول میکشد و اگر کارشناسی لازم شود بیشتر. دعوایی که مدارکش کامل و خواستهاش یکجا باشد، کمترین رفتوبرگشت را دارد.
تجدیدنظر، دعوای متقابل و دفاعهای طرف مقابل
تجدیدنظر: احکام دعاوی مالی با خواسته یا ارزش بیش از نصاب ماده ۳۳۱ ق.آ.د.م و همهٔ احکام دعاوی غیرمالی قابل تجدیدنظرند؛ مهلت آن برای مقیمان ایران بیست روز و برای مقیمان خارج دو ماه از تاریخ ابلاغ یا پایان مهلت واخواهی است (ماده ۳۳۶) و مرجع آن دادگاه تجدیدنظر مرکز استان است (ماده ۳۳۴). حکمی که به اقرار در دادگاه یا به نظر کارشناسی که طرفین کتباً قاطع دعوا قرار دادهاند مستند باشد، قابل تجدیدنظر نیست (تبصرهٔ ماده ۳۳۱). اگر طرفین حق تجدیدنظر را کتباً ساقط کرده باشند، تجدیدنظرخواهی پذیرفته نیست مگر در مورد صلاحیت (ماده ۳۳۳).
اگر شما خواندهاید: وقتی طرف قرارداد علیه شما دعوای الزام به انجام تعهد یا تنظیم سند داده، فسخ را میتوان صرفاً بهعنوان دفاع مطرح کرد و این دفاع دادخواست جداگانه نمیخواهد (ماده ۱۴۲)؛ اما اگر میخواهید حکم مستقلِ تأیید فسخ داشته باشید که بعداً هم به آن استناد کنید، یا خواستهٔ اجرایی (استرداد، خسارت) دارید، دادخواست متقابل لازم است و مهلت آن تا پایان جلسهٔ اول دادرسی است (ماده ۱۴۳)؛ دعوای متقابل با دعوای اصلی یکجا رسیدگی میشود (ماده ۱۴۱).
دفاعهای رایج طرف و پاسخ آنها: «خیارات را اسقاط کردهاید» — بررسی میکنیم شرط فسخ صریح بعد از بند اسقاط آمده یا نه (ماده ۴۴۸)؛ «فسخ فوری نبوده» — تاریخ آگاهی و اعلام را با اظهارنامه و پیامها مستند میکنیم (مواد ۴۲۰ و ۴۳۵)؛ «با ادامهٔ قرارداد رضایت دادهاید» — نشان میدهیم رفتار شما امضای فعلی نبوده (ماده ۴۵۰)؛ «اول باید الزام میخواستید» — اگر شرط فسخ صریح دارید، مرحلهٔ الزام لازم نیست، و اگر ندارید، پیشینهٔ الزام یا ممتنعبودن آن را ثابت میکنیم (مواد ۲۳۷ تا ۲۴۰). همهٔ اینها باید پیش از جلسهٔ اول در دادخواست و لایحه چیده شود.
اشتباههای رایجی که وکیل جلوی آنها را میگیرد
درخواست «فسخ» از دادگاه: نوشتن «صدور حکم به فسخ قرارداد» بهجای «تأیید فسخ»؛ فسخ کار شماست (ماده ۴۴۹) و دادگاه فقط تأیید میکند. این اشتباه ساده، دادخواست را در معرض رد قرار میدهد.
فسخ بدون اعلام مستند: فسخی که فقط در گفتوگوی تلفنی گفته شده، در دادگاه اثبات نمیشود و تاریخ اثر آن معلوم نیست؛ اظهارنامه (ماده ۱۵۶ ق.آ.د.م) این خلأ را میبندد.
خیار شرط بدون مدت: اگر در قرارداد «حق فسخ» گذاشتهاید اما مدتی برایش تعیین نکردهاید، طبق ماده ۴۰۱ هم شرط و هم عقد باطل است — یعنی بهجای تأیید فسخ، باید دعوای بطلان بدهید. وکیل این را پیش از نوشتن خواسته میبیند.
فسخ پیش از مرحلهٔ الزام در شرط فعل: وقتی فقط شرط فعل دارید و حق فسخ صریح ندارید، فسخ مستقیم معمولاً با این پاسخ رد میشود که «اول باید الزام میخواستید» (مواد ۲۳۷ تا ۲۳۹).
از دست دادن فوریت: در غبن، عیب، تدلیس و رؤیت، چند ماه مذاکره و بعد فسخ، به سقوط خیار میانجامد (مواد ۴۱۵، ۴۲۰، ۴۳۵ و ۴۴۰).
رفتار متناقض بعد از تخلف: گرفتن قسط بعدی، تمدید مهلت یا ادامهٔ همکاری، میتواند امضای فعلی تلقی شود (ماده ۴۵۰) و فسخ بعدی را بیاعتبار کند.
دادخواست تکخواستهای: تأیید فسخ بهتنهایی حکم اعلامی میدهد؛ اگر استرداد مال یا وجه، تخلیه یا خسارت میخواهید و همینجا نخواهید، یک دعوای دیگر و ماهها زمان اضافه میشود.
نادیدهگرفتن شرط داوری یا مرجع صالح: قراردادی با شرط داوری یا ملکی در شهر دیگر، اگر در دادگاه اشتباه طرح شود با قرار عدم استماع یا عدم صلاحیت روبهرو میشود (مواد ۱۱ تا ۱۳ ق.آ.د.م).
تنظیم دادخواستهای مرتبط با فسخ قرارداد
همهٔ ۴۳ نمونهپرسشهای متداول
دادخواست تنفیذ فسخ قرارداد با وکیل چگونه تنظیم میشود؟
روی «درخواست تنظیم دادخواست» میزنید و قرارداد، بند فسخ یا تخلف طرف و نحوهٔ اعلام فسخ را برای وکیل مینویسید؛ وکیل پروندهٔ شما را میخواند، قیمت و زمان تحویل را پیش از پرداخت اعلام میکند و پس از تأیید شما، دادخواست اختصاصی را تنظیم و در همان گفتوگو تحویل میدهد.
هزینهٔ تنظیم دادخواست تنفیذ فسخ قرارداد چقدر است؟
هزینه به نوع و حجم قرارداد، مبنای فسخ (شرط صریح یا خیار قانونی)، اینکه خواستهٔ دوم هم داشته باشد و مستقل یا متقابل بودن دعوا بستگی دارد و خودِ وکیل آن را پیش از پرداخت، در گفتوگو اعلام میکند. تمبر دادرسی، هزینهٔ ارسال اظهارنامه و دستمزد کارشناس ردیفهای جداگانهایاند که به دادگستری و کارشناس رسمی پرداخت میشوند.
تنفیذ فسخ قرارداد چیست و چه فرقی با فسخ دارد؟
فسخ، عملِ خودِ شماست: با استناد به خیار، قرارداد را یکطرفه پایان میدهید و با هر لفظ یا فعلی واقع میشود (ماده ۴۴۹ قانون مدنی). تنفیذ یا تأیید فسخ، حکم دادگاه است که اعلام میکند این فسخ معتبر بوده و قرارداد از تاریخ اعلام منحل است. پس دادخواست نمیگوید «قرارداد را فسخ کن»، میگوید «فسخی را که کردهام تأیید کن».
دادخواست تأیید فسخ قرارداد با تأیید انفساخ و تنفیذ قرارداد چه تفاوتی دارد؟
تأیید فسخ برای وقتی است که یک طرف با خیار قرارداد را به هم زده؛ تأیید انفساخ برای وقتی است که قرارداد خودبهخود منحل شده، مثل تلف مبیع پیش از تسلیم (ماده ۳۸۷) یا تحقق شرط فاسخ، و اعلام فسخ لازم ندارد. «تنفیذ قرارداد» اصلاً برعکس است: از دادگاه میخواهید اعتبار یک قرارداد (مثلاً معاملهٔ فضولیِ اجازهشده، ماده ۲۴۷) را تأیید کند.
برای فسخ قرارداد به چه خیاری میتوانم استناد کنم؟
به یکی از خیارات ماده ۳۹۶: شرط، تخلف شرط، غبن، عیب، تدلیس، رؤیت و تخلف وصف، تبعض صفقه و در بیع، مجلس، حیوان و تأخیر ثمن. در قراردادها معمولاً شرط فسخ صریح با مدت معین (ماده ۳۹۹) یا تخلف از شرط صفت یا فعل (مواد ۲۳۵ تا ۲۴۰) مبناست؛ اگر در قرارداد «اسقاط کافهٔ خیارات» امضا کردهاید، فقط خیارهایی که بعد از آن صریحاً شرط شده باقی میماند (ماده ۴۴۸).
آیا برای فسخ قرارداد باید اظهارنامه بفرستم؟
قانون شکل خاصی لازم ندانسته و فسخ به هر لفظ یا فعل واقع میشود (ماده ۴۴۹)، اما در دادگاه باید تاریخ و وقوع اعلام فسخ را ثابت کنید. اظهارنامهٔ رسمی از طریق دفتر خدمات قضایی (ماده ۱۵۶ قانون آیین دادرسی مدنی) مطمئنترین دلیل است و بهتر است پیش از ثبت دادخواست ابلاغ شده باشد.
اگر در قرارداد حق فسخ گذاشتهایم ولی مدت آن را ننوشتهایم چه میشود؟
طبق ماده ۴۰۱ قانون مدنی اگر برای خیار شرط مدت تعیین نشده باشد، هم شرط و هم خودِ عقد باطل است؛ یعنی بهجای دادخواست تأیید فسخ، باید دعوای اعلام بطلان قرارداد مطرح شود. اگر مدت گفته شده اما ابتدای آن نه، از تاریخ عقد حساب میشود (ماده ۴۰۰). وکیل این بند را پیش از نوشتن خواسته بررسی میکند.
دادخواست تنفیذ فسخ قرارداد را به کدام دادگاه بدهم؟
به دادگاه حقوقی محل اقامت خوانده (ماده ۱۱ ق.آ.د.م)؛ در قراردادهای راجع به مال منقول میتوانید دادگاه محل انعقاد قرارداد یا اجرای تعهد را هم انتخاب کنید (ماده ۱۳) و اگر موضوع قرارداد ملک است، دادگاه محل وقوع ملک (ماده ۱۲). اگر بهای خواسته در حد نصاب دادگاه صلح باشد، دفتر خدمات قضایی به دادگاه صلح ارجاع میدهد؛ شرط داوری هم اگر هست، اول داور.
اگر طرف قرارداد زودتر علیه من دعوا کرده باشد، باز هم میتوانم تأیید فسخ بخواهم؟
بله. فسخ را میتوان صرفاً بهعنوان دفاع مطرح کرد که دادخواست جداگانه نمیخواهد (ماده ۱۴۲ ق.آ.د.م)، ولی اگر حکم مستقل تأیید فسخ یا خواستهٔ اجرایی مثل استرداد و خسارت میخواهید، باید تا پایان جلسهٔ اول دادرسی دادخواست متقابل بدهید (ماده ۱۴۳) تا هر دو دعوا با هم رسیدگی شود (ماده ۱۴۱).
بعد از حکم تأیید فسخ قرارداد، چگونه مال یا پولم را پس بگیرم؟
حکم تأیید فسخ اعلامی است و اجراییه ندارد؛ برای پسگرفتن مبیع، وجوه پرداختی یا تخلیه باید حکم اجرایی داشته باشید. اگر این خواستهها را از ابتدا بهعنوان خواستهٔ دوم در همان دادخواست آورده باشید، با یک حکم انجام میشود؛ وگرنه دعوای جداگانه لازم است. شما هم باید آنچه گرفتهاید برگردانید و شروط ضمن عقد با فسخ از بین میرود (ماده ۲۴۶).
دادخواست تنفیذ فسخ قراردادتان را وکیل پایه یک بنویسد
قرارداد و تخلف طرف را مینویسید؛ وکیل پایه یک دادگستری مبنای فسخ را تعیین میکند، دادخواست تأیید فسخ را برای پروندهٔ شما تنظیم میکند و قیمت و زمان تحویل را پیش از پرداخت میگوید.
درخواست تنظیم دادخواست






