خدمت تنظیم دادخواست · ارث و وصیت
دادخواست صدور گواهی انحصار وراثت طبقهٔ دوم
وکیل پایه یک دادگستری برای پروندهٔ شما مینویسد؛ قیمت و زمان تحویل را پیش از پرداخت از خودِ او میگیرید
وقتی متوفی هیچ وارثی از طبقهٔ اول — پدر، مادر، فرزند و نوه — نداشته باشد، نوبت به طبقهٔ دوم میرسد: پدربزرگ و مادربزرگ، برادر و خواهر و فرزندان آنها (مواد ۸۶۲ و ۸۶۳ قانون مدنی). گواهی انحصار وراثت همان سندی است که مرجع قضایی با آن نام وراث و نسبت هر یک را رسماً تعیین میکند. در این خدمت، وکیل پایه یک دادگستری درخواست صدور گواهی را برای پروندهٔ شما تنظیم میکند: نبودِ ورثهٔ طبقهٔ اول را مستند شرح میدهد، برادر و خواهرِ ابوینی و ابی و امی را در فهرست جا نمیاندازد و خواستهٔ تعیین سهام را طوری مینویسد که بعداً در ادارهٔ ثبت و بانک به ایراد نخورید.
وکیل را انتخاب کنید و رایگان با او گفتوگو کنید؛ تا قیمت را نپذیرید، پرداختی در کار نیست.
- گرفتن قیمت و زمان تحویل هیچ تعهدی ایجاد نمیکند
- فهرست وراث با تفکیک ابوینی، ابی و امی برای پروندهٔ خودتان نوشته میشود، نه فرم آماده
- تحویل در همان گفتوگو؛ اصلاح تا ثبت در دفتر خدمات قضایی
روند سفارش تنظیم دادخواست
- ۰۱شرح پرونده
روی دکمهٔ «درخواست تنظیم دادخواست» میزنید و مینویسید متوفی چه زمانی فوت کرده، چه کسانی از بستگان او زندهاند و ترکه تقریباً شامل چیست. شمارهٔ موبایل تأیید میشود؛ پیش از پرداخت هیچ تعهدی ندارید.
- ۰۲استعلام قیمت و زمان از خود وکیل
وکیل شجرهنامهٔ پرونده را میخواند، اگر ابهامی در نسبتها یا در نبودِ ورثهٔ طبقهٔ اول باشد میپرسد، و بعد قیمت و زمان تحویل را اعلام میکند. اگر موافق بودید، همانجا پرداخت میکنید.
- ۰۳تحویل دادخواست
متن درخواست و فهرست پیوستها در همان گفتوگو تحویل داده میشود و تا ثبت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی میتوانید اصلاحات را با وکیل در میان بگذارید.
خروجی خدمت
در این خدمت چه چیزی دریافت میکنید؟
- متن درخواست صدور گواهی برای پروندهٔ شما
درخواستنامه با همان اجزایی که ماده ۳۶۰ قانون امور حسبی خواسته است نوشته میشود: مشخصات متقاضی و متوفی، نام و اقامتگاه تکتک ورثه و نسبت هر یک با متوفی — با شرح روشنِ اینکه چرا نوبت به طبقهٔ دوم رسیده است.
- تعیین درست وارثان و رتبهٔ آنها
وکیل مشخص میکند برادر و خواهرِ ابوینی، ابی و امی هر کدام چه جایگاهی دارند و آیا برادرزاده و خواهرزاده اصلاً در این پرونده وارث شمرده میشوند یا خیر (مواد ۹۱۸، ۹۲۶ و ۸۹۰ قانون مدنی). اشتباه در همین بخش، گواهی را ناقص و غیرقابل استفاده میکند.
- فهرست مدارک و متن استشهادیه
میگوید چه اسنادی پیوست شود، استشهادیهٔ شهود چگونه نوشته و کجا گواهی امضا شود، و برای اثباتِ نبودِ وارث طبقهٔ اول چه مدرکی لازم است — همان چیزی که مرجع رسیدگی طبق ماده ۳۶۲ به آن استناد میکند.
- راهنمای گام بعد: تعیین سهام و ثبت اموال
اگر میخواهید ملکِ به نام متوفی به نام ورثه ثبت شود، گواهی باید مشتمل بر تعیین سهم هر وارث باشد (مواد ۳۷۳ و ۳۷۴ قانون امور حسبی). این خواسته و مسیر پس از آن، در همان گفتوگو توضیح داده میشود.
در یک نگاه
- مبنای قانونی
- مواد ۳۶۰ تا ۳۷۴ قانون امور حسبی
- مرجع صالح
- دادگاه صلحِ آخرین اقامتگاه متوفی
- نوع رسیدگی
- امر حسبی؛ نیازی به طرف دعوا نیست
- آگهی
- یک نوبت؛ صدور گواهی پس از یک ماه
- اعتراض
- برای هر ذینفع، پیش و پس از صدور
وکلای این خدمت
استعلام زمان و هزینه از وکلای تنظیم دادخواست
وکیل را انتخاب کنید؛ پیش از پرداخت موضوع را با او در میان میگذارید.
راهنمای حقوقی
راهنمای گواهی انحصار وراثت طبقهٔ دوم
آنچه پیش از سفارش باید بدانید — بر اساس مواد ۳۶۰ تا ۳۷۴ قانون امور حسبی و مواد ۸۶۲ تا ۹۲۷ قانون مدنی.
مأخذ قانونی: قانون امور حسبی (مصوب ۱۳۱۹)، مواد ۱۶۳ و ۳۶۰ تا ۳۷۴؛ قانون مدنی، مواد ۸۶۲، ۸۶۳، ۸۹۰ و ۹۱۶ تا ۹۲۷؛ قانون شوراهای حل اختلاف (مصوب ۱۴۰۲)، مواد ۱۲ و ۱۴ · بهروزرسانی: ۱۴۰۵/۰۶/۰۱
خلاصه در سی ثانیه
- طبقهٔ دوم فقط وقتی ارث میبرد که از طبقهٔ اول — پدر، مادر، فرزند و اولادِ اولاد — کسی زنده نباشد (مواد ۸۶۳ و ۹۱۶ قانون مدنی).
- در خودِ این طبقه هم نزدیکتر، دورتر را کنار میزند: تا برادر یا خواهری زنده باشد، برادرزاده و خواهرزاده ارث نمیبرند (مواد ۸۸۷ و ۸۹۰).
- اگر بهای ترکه از نصاب مقرر بیشتر باشد، درخواست یک نوبت آگهی میشود و گواهی پس از یک ماه صادر میگردد (مواد ۳۶۱، ۳۶۲ و ۳۶۴ قانون امور حسبی).
چه زمانی به گواهی انحصار وراثت طبقهٔ دوم نیاز دارید؟
متوفی فرزند و پدر و مادر ندارد
کسی که مجرد یا بیفرزند بوده و پدر و مادرش هم پیش از او درگذشتهاند. در این حالت طبقهٔ اول خالی است و ترکه به طبقهٔ دوم میرسد (مواد ۸۶۳ و ۹۱۶ قانون مدنی). همین «خالی بودن طبقهٔ اول» را باید در متن درخواست مستند کنید.
فقط برادر و خواهر باقی ماندهاند
شایعترین حالت این پروندهها. باید در فهرست ورثه روشن شود هر برادر و خواهر ابوینی است، ابی است یا امی؛ چون برادر و خواهرِ ابوینی، ابی را از ارث کنار میگذارند، اما هیچکدام مانع ارث بردنِ برادر و خواهرِ امی نمیشوند (ماده ۹۱۸).
پدربزرگ یا مادربزرگ در قید حیات است
اجداد و جدات هم در همین طبقهاند و ممکن است در کنار برادر و خواهر ارث ببرند. اگر جد یا جدهٔ تنها باشد، همهٔ ترکه به او میرسد و در اجتماع اجداد پدری و مادری، تقسیم قاعدهٔ خاص خود را دارد (مواد ۹۲۳ و ۹۲۴).
برادرزاده و خواهرزاده جانشین میشوند
اگر هیچ برادر و خواهری زنده نمانده باشد، فرزندان آنها قائممقام پدر یا مادر خود میشوند و در کنار اجداد ارث میبرند؛ اما تا وقتی یک برادر یا خواهر زنده باشد، نوبت به فرزندان آنها نمیرسد (مواد ۸۹۰ و ۹۲۵).
همسر متوفی در کنار وراث طبقهٔ دوم
زوج یا زوجه به سبب زوجیت ارث میبرد و در طبقهٔ او جای نمیگیرد (ماده ۸۶۴). چون در این پروندهها متوفی فرزندی ندارد، سهم زوج نصف و سهم زوجه یکچهارم است و باید نام او هم در فهرست ورثه بیاید (مواد ۹۲۷ و ۹۴۶).
گواهی انحصار وراثت طبقهٔ دوم چیست و چه فرقی با طبقهٔ اول دارد؟
گواهی انحصار وراثت سندی است که مرجع قضایی با آن رسماً اعلام میکند متوفی چه کسانی را بهعنوان وارث برجای گذاشته و نسبت هر وارث با او چیست. رسیدگی به این درخواست از جنس امور حسبی است؛ یعنی مرجع رسیدگی بدون آنکه دعوایی میان دو طرف در جریان باشد، تکلیف موضوع را روشن میکند (ماده ۱ قانون امور حسبی). به همین دلیل در این پرونده «خواندهای» وجود ندارد و شما در برابر کسی طرح دعوا نمیکنید.
قانون مدنی وارثان نسبی را در سه طبقه چیده است: طبقهٔ اول پدر و مادر و اولاد و اولادِ اولاد، طبقهٔ دوم اجداد و برادر و خواهر و اولاد آنها، و طبقهٔ سوم عمو و عمه و دایی و خاله و فرزندان آنها (ماده ۸۶۲). قاعدهٔ کلیدی در ماده ۸۶۳ آمده است: وارثان هر طبقه تنها وقتی ارث میبرند که از طبقهٔ پیش از خود کسی نباشد. پس طبقهٔ دوم زمانی وارد میدان میشود که نه فرزندی، نه نوهای و نه پدر و مادری از متوفی باقی مانده باشد (ماده ۹۱۶).
تفاوت عملی پروندهٔ طبقهٔ دوم با طبقهٔ اول در همینجاست. در طبقهٔ اول کافی است نسبت فرزندی یا پدر و مادری با شناسنامه ثابت شود؛ اما در طبقهٔ دوم باید افزون بر اثبات نسبت خودتان، نبودِ وارث طبقهٔ اول را هم به مرجع رسیدگی نشان دهید. همین یک نکته بیشترین وقت این پروندهها را میگیرد و بیشترین ایراد را هم میسازد، چون شهود باید دقیقاً به آن گواهی دهند و اسناد فوتِ پدر و مادر و فرزندانِ متوفی باید پیوست شود.
چه کسانی وارث طبقهٔ دوم شمرده میشوند؟
ماده ۸۶۲ قانون مدنی طبقهٔ دوم را اینگونه معرفی میکند: اجداد و برادر و خواهر و اولاد آنها. در عمل فهرست شما از این سه گروه ساخته میشود:
اجداد و جدات: پدربزرگ و مادربزرگ پدری و مادری و بالاتر از آنها. اگر جد یا جدهٔ تنها باشد، همهٔ ترکه به او میرسد (ماده ۹۲۳).
برادر و خواهر: در سه شکل — ابوینی (از یک پدر و یک مادر)، ابی (فقط پدرِ مشترک) و امی (فقط مادرِ مشترک). این تفکیک صرفاً واژهبازی نیست؛ سهم و حتی اصلِ ارث بردن به آن وابسته است.
اولاد برادر و خواهر: برادرزاده و خواهرزاده، که فقط در نبودِ برادر و خواهر و بهعنوان قائممقام آنها وارث میشوند (مواد ۸۹۰ و ۹۲۵).
سه قاعده در همین طبقه سرنوشت پرونده را تعیین میکند. نخست، ماده ۹۱۸: اگر متوفی برادر یا خواهرِ ابوینی داشته باشد، برادر و خواهرِ ابی ارث نمیبرند؛ ولی هیچیک از این دو گروه مانع ارث بردنِ برادر و خواهرِ امی نمیشوند. دوم، ماده ۹۲۶: در اجتماع کلالهٔ ابوینی و ابی و امی، کلالهٔ ابی سهمی ندارد. سوم، ماده ۸۹۰: میان اجداد یا میان اولاد اخوه، هر که به متوفی نزدیکتر است دورتر را از ارث محروم میکند. و اگر تنها یک نفر از این طبقه زنده باشد، تمام ارث به او میرسد (ماده ۹۱۷).
سهمالارث در طبقهٔ دوم چگونه تعیین میشود؟
اگر از مرجع رسیدگی بخواهید سهم هر وارث را هم در گواهی بنویسد (ماده ۳۷۳ قانون امور حسبی)، این قواعد اعمال میشود:
برادران یا خواهران همجنس: چند برادر ابوینی، چند برادر ابی، چند خواهر ابوینی یا چند خواهر ابی، ترکه را بالسویه میان خود تقسیم میکنند (ماده ۹۱۹).
برادر و خواهر با هم: اگر ورثه چند برادر و خواهرِ ابوینی یا ابی باشند، سهم پسر دو برابر دختر است (ماده ۹۲۰).
کلالهٔ امی: برادر و خواهرِ مادری، چه مرد و چه زن، ترکه را بالسویه تقسیم میکنند (ماده ۹۲۱).
اجتماع کلالهٔ امی با ابوینی یا ابی: اگر برادر یا خواهرِ امی یک نفر باشد یکششم و اگر متعدد باشند یکسوم ترکه را میبرند و باقی به کلالهٔ ابوینی یا ابی میرسد (ماده ۹۲۲).
اجداد: اگر همه پدری باشند سهم مرد دو برابر زن است و اگر همه مادری باشند بالسویه؛ در اجتماع جد پدری و جد مادری، یکسوم به جد یا جدهٔ مادری و دوسوم به جد یا جدهٔ پدری میرسد (ماده ۹۲۳).
اجداد همراه با برادر و خواهر: دوسوم ترکه به خویشان پدری و یکسوم به خویشان مادری میرسد؛ مگر آنکه خویش مادری تنها یک برادر یا یک خواهرِ امی باشد که در آن صورت یکششم میبرد (ماده ۹۲۴).
جایگاه همسر: زوج یا زوجه به سبب زوجیت ارث میبرد و در هیچ طبقهای جای نمیگیرد (ماده ۸۶۴). چون در پروندههای طبقهٔ دوم متوفی فرزند ندارد، فرض زوج نصف و فرض زوجه یکچهارم از اصل ترکه است (ماده ۹۲۷)؛ و سهم زوجه از اموال منقول از عین آن و از اموال غیرمنقول از قیمت آن پرداخت میشود (ماده ۹۴۶).
کدام مرجع گواهی را صادر میکند: دادگاه صلح یا شورای حل اختلاف؟
این پاسخ در سالهای اخیر تغییر کرده و بسیاری از متنهای قدیمی هنوز نشانی اشتباه میدهند. قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ در بند ۶ ماده ۱۲، «حصر ورثه، تحریر ترکه، مهر و موم و رفع آن» را در شمار صلاحیتهای دادگاه صلح آورده است، و ماده ۱۴ همان قانون تصریح میکند از تاریخ لازمالاجرا شدن آن، به امور مندرج در این قانون در دادگاه صلح رسیدگی میشود و شورا صرفاً در امر صلح و سازش اقدام میکند. پس درخواست شما به دادگاه صلح ارجاع میشود، هرچند در گفتوگوی روزمره هنوز نام «شورای حل اختلاف» شنیده میشود.
کدام شهر؟ ماده ۱۶۳ قانون امور حسبی میگوید امور راجع به ترکه با مرجعی است که آخرین اقامتگاه متوفی در ایران در حوزهٔ آن بوده است؛ و اگر متوفی در ایران اقامتگاه نداشته، آخرین محل سکونت او ملاک است. اگر نه اقامتگاه و نه محل سکونتی در ایران نداشته، مرجعی صالح است که ترکه در آنجا واقع شده و در صورت پراکندگی اموال، مرجعِ محلِ مال غیرمنقول (ماده ۱۶۴). محل سکونت شما یا محل ملک، ملاک نیست — این یکی از رایجترین دلایل صدور قرار عدم صلاحیت و از دست رفتن چند هفته است.
ثبت درخواست از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود و ابلاغها از طریق سامانهٔ ثنا میآید؛ پس ثبتنام ثنای متقاضی پیش از مراجعه لازم است.
هزینههای صدور گواهی انحصار وراثت طبقهٔ دوم
هزینهها را از هم جدا کنید تا بودجهٔ کار روشن باشد:
هزینهٔ دادرسی: رسیدگی به درخواست حصر وراثت یک امر حسبی است و هزینهٔ آن ثابت و طبق تعرفهٔ سالانه دریافت میشود؛ به ارزش ترکه گره نخورده است. رقم آن هر سال تغییر میکند، بنابراین باید همان روزِ ثبت در دفتر خدمات قضایی از تعرفهٔ جاری پرسیده شود.
هزینهٔ آگهی: مرجع رسیدگی درخواست را یک نوبت در روزنامهٔ کثیرالانتشار یا محلی آگهی میکند و هزینهٔ آن بر عهدهٔ متقاضی است (ماده ۳۶۱ قانون امور حسبی). در نقاطی که روزنامه دایر نیست، بهجای آن آگهی در معابر الصاق میشود.
موردی که آگهی لازم نیست: ماده ۳۶۴ قانون امور حسبی میگوید اگر بهای ترکه از نصاب مقرر بیشتر نباشد، مرجع رسیدگی بدون انتشار آگهی به دلایل متقاضی رسیدگی میکند. این نصاب عدد ثابتی نیست و طبق ذیل همان ماده هر سه سال یکبار با تصویب رئیس قوهٔ قضاییه و با توجه به شاخص قیمتها تعدیل میشود؛ برای وراث روستاییان نیز ترتیب سادهتری پیشبینی شده است.
هزینهٔ دفترخانه: گواهی امضای شهود ذیل استشهادیه در دفتر اسناد رسمی، هزینهٔ جداگانهٔ خود را دارد.
دستمزد تنظیم درخواست جدا از این اقلام است و خودِ وکیل آن را پیش از پرداخت، در همان گفتوگو اعلام میکند. توجه کنید که مالیات بر ارث موضوعی مستقل است و در ادارهٔ امور مالیاتی پیگیری میشود؛ گواهی انحصار وراثت جای آن را نمیگیرد.
مدارکی که فهرست وراث طبقهٔ دوم را مستند میکند
گواهی فوت متوفی و اصل شناسنامهٔ باطلشدهٔ او.
شناسنامه و کارت ملی همهٔ وراث طبقهٔ دوم که در فهرست میآیند: اجداد، برادران و خواهران و — در صورت لزوم — فرزندان آنها.
مدرک نبودِ وارث طبقهٔ اول: گواهی فوت پدر و مادر متوفی و، اگر فرزندی داشته و پیش از او درگذشته، گواهی فوت فرزندان و اسناد مربوط به نداشتنِ نوه.
سند نکاح یا مدرک زوجیت، اگر همسر متوفی زنده است (ماده ۸۶۴ قانون مدنی).
استشهادیه: فرم مخصوصی که دستکم سه شاهدِ آگاه آن را امضا میکنند و امضای آنان در دفتر اسناد رسمی گواهی میشود؛ ماده ۳۶۲ قانون امور حسبی گواهی گواه را در کنار شناسنامه از ادلهٔ صدور گواهی شمرده است.
سیاههٔ تقریبی ترکه برای تعیین اینکه بهای آن از نصاب ماده ۳۶۴ بیشتر است یا نه.
ثبتنام متقاضی در سامانهٔ ثنا و در صورت وجود وکیل، وکالتنامهٔ رسمی.
هرچه فهرست ورثه دقیقتر و مستندتر باشد، احتمال نقص پرونده و رفتوبرگشت آن کمتر میشود. جاافتادن نام یک برادرِ امی یا یک جدهٔ زنده، گواهی را از اساس بیاعتبار میکند.
مراحل ثبت و رسیدگی به درخواست حصر وراثت طبقهٔ دوم
تکمیل شجرهنامه و استشهادیه — نام و مشخصات متوفی و همهٔ وراث و نسبت هر یک با او مشخص میشود؛ شهود استشهادیه را امضا میکنند و امضایشان در دفتر اسناد رسمی گواهی میشود.
تنظیم درخواستنامه — درخواست کتبی با اجزای ماده ۳۶۰ قانون امور حسبی نوشته میشود: مشخصات درخواستکننده و متوفی و ورثه، اقامتگاه آنان و نسبت میان متوفی و وارث — بههمراه شرح اینکه چرا نوبت به طبقهٔ دوم رسیده است.
ثبت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی — با کارت ملی و مدارک به دفتر خدمات مراجعه میکنید؛ درخواست اسکن و به مرجع صالحِ آخرین اقامتگاه متوفی ارجاع میشود و ابلاغها از طریق سامانهٔ ثنا میآید.
انتشار آگهی یا رسیدگی بدون آگهی — اگر بهای ترکه از نصاب بیشتر باشد، درخواست یک نوبت در روزنامه آگهی میشود (ماده ۳۶۱)؛ و اگر بیشتر نباشد، مرجع رسیدگی بدون آگهی به دلایل شما رسیدگی میکند (ماده ۳۶۴).
انتظار یکماهه و استماع شهود — پس از انقضای یک ماه از تاریخ نشر آگهی، اگر معترضی نباشد پرونده برای صدور گواهی آماده است. مرجع رسیدگی میتواند شهود را احضار و گواهی آنان را استماع کند (مواد ۳۶۲ و ۳۶۳).
صدور گواهی و تعیین سهام — گواهی با تعیین تعداد وراث و نسبت آنان با متوفی صادر میشود (ماده ۳۶۲) و اگر ورثه درخواست کرده باشند، سهم هر یک نیز در آن معین میگردد (ماده ۳۷۳).
بعد از صدور گواهی: چه در دست دارید و چه کسی میتواند اعتراض کند؟
گواهی انحصار وراثت کلیدِ دستگذاشتن بر ترکه است، نه پایان کار:
مطالبهٔ ترکه و مطالبات متوفی: دارندگان گواهی میتوانند مطابق آن، ترکه و مطالبات متوفی را از هر کس که مدیون است یا مال متوفی را در تصرف دارد بخواهند و او مکلف به تسلیم است (ماده ۳۷۰ قانون امور حسبی). بانک یا بدهکار حق دارد رونوشت گواهیشدهٔ گواهی را از شما بخواهد (ماده ۳۷۱).
ثبت ملک به نام ورثه: برای اینکه ملکِ ثبتشده به نام متوفی به نام وراث ثبت شود، باید گواهی یا رونوشت آن که مشتمل بر تعیین سهام باشد به ادارهٔ ثبت داده شود (ماده ۳۷۴). گواهیِ بدون تعیین سهم، در این مرحله کار را متوقف میکند.
ترتیب پرداخت دیون: مالکیت ورثه بر ترکه پیش از ادای حقوق و دیون متعلق به آن مستقر نمیشود؛ کفن و حقوق متعلق به عین ترکه، سپس دیون و واجبات مالی و سپس وصایا تا یکسوم پرداخت میشود و مابقی میان وراث تقسیم میگردد (مواد ۸۶۸ تا ۸۷۰ قانون مدنی).
نحوهٔ درج سهام: در گواهی، نسبت هر وارث از ماترک بهنحو اشاعه معین میشود (ماده ۳۷۲)؛ یعنی مالکیت مشاعی است و برای جدا کردن سهمها باید تقسیم ترکه را جداگانه پیش برد.
اعتراض: اگر پس از نشر آگهی کسی اعتراض کند، مرجع رسیدگی جلسهای تعیین و به معترض و متقاضی اطلاع میدهد و پس از رسیدگی حکم میدهد؛ این حکم برابر مقررات قابل تجدیدنظر است (ماده ۳۶۲). رأی بر رد درخواست هم قابل اعتراض است (ماده ۳۶۶). افزون بر این، هر کس تصمیم مرجع رسیدگی در امور حسبی را برای خود مضر بداند میتواند به آن اعتراض کند (ماده ۴۴ قانون امور حسبی)، و دادستان در فرض بلاوارث بودن متوفی یا بیاساس بودن درخواست حق اعتراض دارد (ماده ۳۶۷). بنابراین گواهیِ ناقص یا نادرست همیشه در معرض ابطال است.
اشتباههای رایج پروندههای طبقهٔ دوم که وکیل جلویشان را میگیرد
نادیده گرفتن یک وارث طبقهٔ اول: وجود حتی یک نوهٔ متوفی، طبقهٔ دوم را بهطور کامل کنار میزند (مواد ۸۶۳ و ۹۱۶ قانون مدنی). پیش از هر کاری باید این موضوع قطعی شود.
جاانداختن برادر یا خواهرِ امی: برادر و خواهرِ ابوینی و ابی هیچکدام مانع ارث بردنِ کلالهٔ امی نمیشوند (ماده ۹۱۸)؛ حذف نام او گواهی را باطلشدنی میکند.
آوردن نام برادرزاده در کنار برادرِ زنده: تا برادر یا خواهری هست، فرزندان آنان ارث نمیبرند (مواد ۸۸۷ و ۸۹۰).
فراموش کردن همسر متوفی: زوج و زوجه به سبب زوجیت ارث میبرند و باید در فهرست بیایند (مواد ۸۶۴ و ۹۲۷).
درخواست از مرجع نادرست: ملاک، آخرین اقامتگاه متوفی است، نه محل سکونت وراث یا محل ملک (ماده ۱۶۳ قانون امور حسبی).
نخواستن تعیین سهام: اگر قصد ثبت ملک یا تقسیم دارید، باید تعیین حصهٔ هر وارث را از همان ابتدا بخواهید (مواد ۳۷۳ و ۳۷۴).
بیتوجهی به موانع ارث: کسی که مورث خود را عمداً کشته باشد از ارث او ممنوع است (ماده ۸۸۰)، هرچند فرزندان او محروم نمیشوند (ماده ۸۸۵).
ارزیابی نکردن ترکه: ندانستنِ اینکه بهای ترکه از نصاب ماده ۳۶۴ بیشتر است یا نه، یعنی ندانستن اینکه آگهی لازم است یا خیر و پرونده چند هفته طول میکشد.
تنظیم دادخواستهای مرتبط با انحصار وراثت
همهٔ ۱۳ نمونهپرسشهای متداول
دادخواست انحصار وراثت طبقهٔ دوم با وکیل چگونه تنظیم میشود؟
روی «درخواست تنظیم دادخواست» میزنید و مشخصات متوفی، بستگان زنده و ترکه را برای وکیل مینویسید؛ وکیل پرونده را میخواند، قیمت و زمان تحویل را پیش از پرداخت اعلام میکند و پس از تأیید شما، درخواستنامه را با فهرست ورثه و مستندات تنظیم و در همان گفتوگو تحویل میدهد.
هزینهٔ تنظیم دادخواست انحصار وراثت طبقهٔ دوم چقدر است؟
هزینه به تعداد وراث، پیچیدگی نسبتها و کامل بودن مدارک بستگی دارد و خودِ وکیل آن را پیش از پرداخت در گفتوگو اعلام میکند. هزینهٔ دادرسی طبق تعرفهٔ سالانه، هزینهٔ آگهی روزنامه و گواهی امضای استشهادیه در دفترخانه، جدا از دستمزد وکیل است.
طبقهٔ دوم ارث چه کسانی هستند؟
طبق ماده ۸۶۲ قانون مدنی، طبقهٔ دوم شامل اجداد و جدات، برادران و خواهران و فرزندان آنان است. برادر و خواهر میتوانند ابوینی، ابی یا امی باشند و همین تفکیک، سهم و گاهی اصلِ ارث بردن آنان را تعیین میکند (مواد ۹۱۸ و ۹۲۲).
چه زمانی نوبت به وراث طبقهٔ دوم میرسد؟
تنها وقتی که از طبقهٔ اول کسی زنده نباشد؛ یعنی نه پدر، نه مادر، نه فرزند و نه اولادِ اولاد (مواد ۸۶۳ و ۹۱۶ قانون مدنی). وجود حتی یک نوه کافی است تا ترکه در طبقهٔ اول بماند و درخواست طبقهٔ دوم رد شود.
آیا برادرزاده و خواهرزاده ارث میبرند؟
فقط در نبودِ برادر و خواهر. اگر متوفی هیچ برادر و خواهری نداشته باشد، فرزندان آنان قائممقام پدر یا مادر خود میشوند و در کنار اجداد ارث میبرند؛ اما تا یک برادر یا خواهر زنده باشد، نوبت به فرزندان آنان نمیرسد (مواد ۸۹۰ و ۹۲۵).
سهم همسر متوفی در طبقهٔ دوم چقدر است؟
چون در این پروندهها متوفی فرزندی ندارد، فرض زوج نصف و فرض زوجه یکچهارم از اصل ترکه است (ماده ۹۲۷ قانون مدنی). سهم زوجه از اموال منقول از عین آن و از اموال غیرمنقول از قیمت آن پرداخت میشود (ماده ۹۴۶).
درخواست انحصار وراثت را به کدام مرجع بدهیم؟
به دادگاه صلح؛ چون بند ۶ ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ حصر ورثه را در صلاحیت دادگاه صلح قرار داده و ماده ۱۴ همان قانون رسیدگی را به آن سپرده است. از نظر محل، مرجعِ آخرین اقامتگاه متوفی صالح است (ماده ۱۶۳ قانون امور حسبی).
چه مدارکی برای گواهی انحصار وراثت طبقهٔ دوم لازم است؟
گواهی فوت و شناسنامهٔ باطلشدهٔ متوفی، شناسنامه و کارت ملی وراث طبقهٔ دوم، مدارک اثبات نبودِ وارث طبقهٔ اول، سند زوجیت در صورت وجود همسر، استشهادیهٔ امضاشدهٔ شهود با گواهی امضا در دفترخانه، سیاههٔ تقریبی ترکه و ثبتنام در سامانهٔ ثنا.
صدور گواهی انحصار وراثت چقدر طول میکشد؟
اگر بهای ترکه از نصاب مقرر بیشتر باشد، درخواست یک نوبت آگهی میشود و پس از گذشت یک ماه از نشر آگهی، در صورت نبودِ معترض گواهی صادر میشود (مواد ۳۶۱ و ۳۶۲ قانون امور حسبی). در ترکههای تا نصاب، رسیدگی بدون آگهی و کوتاهتر است (ماده ۳۶۴).
آیا میتوان به گواهی انحصار وراثت اعتراض کرد؟
بله. در فاصلهٔ آگهی، هر ذینفع میتواند اعتراض کند و مرجع رسیدگی پس از جلسه حکم میدهد که قابل تجدیدنظر است (ماده ۳۶۲). رأی بر رد درخواست هم قابل اعتراض است (ماده ۳۶۶) و هر کس تصمیم را برای خود مضر بداند میتواند به آن اعتراض کند (ماده ۴۴).
دادخواست انحصار وراثت طبقهٔ دوم را وکیل پایه یک بنویسد
مشخصات متوفی و بستگان زنده را مینویسید؛ وکیل پایه یک دادگستری درخواست را با فهرست کامل ورثه و مستندات تنظیم میکند و قیمت و زمان تحویل را پیش از پرداخت میگوید.
درخواست تنظیم دادخواست





