چگونه درخواست عفو را پیگیری کنم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و وقت‌به‌خیر 🌷
جواب را در سه بخش می‌دهم:
۱) مسیر واقعی یک «درخواست عفو» در قوه قضائیه و این‌که مخالفت دقیقا کجا ثبت می‌شود؛
۲) نتیجه‌ای که باید از پیام «با درخواست عفو شما مخالفت شد» بگیرید؛
۳) این‌که برای نوبت‌های بعد چه کار کنید و آیا لازم است دوباره همه مراحل را از صفر طی کنید یا نه.

─────────────────────
۱) مسیر یک پرونده عفو چگونه است؟
(طبق «دستورالعمل اجرایی عفو و بخشودگی»، مصوب ۱۳۹۹)

۱. زندانی یا خانواده‌اش تقاضا را در سامانه ثنا، یا واحد مددکاری زندان، یا دفتر سرپرست اجرای احکام ثبت می‌کنند.
۲. «دادستان اجرای حکم» (یا قاضی اجرای احکام) نظر مشورتی می‌دهد (موافقت‌ یا مخالفت‌)، سپس پرونده را به:
۳. «کمیسیون عفو و بخشودگی دادگستری استان» می‌فرستد. کمیسیون استانی سه تصمیم ممکن می‌گیرد:
• قبول و ارسال پرونده به تهران؛
• رد قطعی؛
• استرداد برای تکمیل مدارک.
۴. پرونده‌های پذیرفته‌شده استانی، به «هیات مرکزی عفو و بخشودگی قوه قضائیه» می‌رود.
۵. هیات مرکزی، لیست نهایی را به رئیس قوه قضائیه تقدیم می‌کند.
۶. نامزد‌های نهایی بعد از تایید «مقام معظم رهبری» ابلاغ می‌شوند.

پس «مخالفت» می‌تواند در هر یک از سه سطح (دادستان‌، کمیسیون استانی، هیات مرکزی) رخ دهد؛ در ابلاغیۀ زندان ذکر نمی‌شود کدام مرجع مخالف بوده است.

─────────────────────
۲) معنی پیام «با درخواست عفو شما مخالفت گردید» چیست؟

۱. فقط به این معناست که در هیچ‌یک از سطوح فوق تایید نهایی نشده‌اید؛
۲. الزاما معنایش این نیست که «کمیسیون استانی تایید کرده و تهران رد کرده» یا بالعکس. اطلاعات دقیق در پرونده محرمانه باقی می‌ماند.
۳. بنابراین حدس‌زدن اینکه «دادستان رد کرده یا کمیسیون» از متن ابلاغیه ممکن نیست.

─────────────────────
۳) چه‌ کار می‌توانید بکنید؟ آیا باید از صفر شروع کنید؟

الف) عفو «موردی» (درخواست شخصی)
• طبق مادۀ ۱۶ دستورالعمل، اگر یک بار رد شوید، پس از «سه ماه» (در جرایم عادی) و «شش ماه» (در جرایم امنیتی و مالی سنگین) می‌توانید دوباره تقاضا بدهید، مشروط به اینکه:
– اوضاع و احوال جدیدی ایجاد شده باشد (مثلا گذشت شاکی، پرداخت رد مال، حسن رفتار زندانی، اتمام بخشی از محکومیت، بیماری خاص و …).
• برای نوبت بعد باید دوباره فرم مخصوص را تکمیل کنید، اما مدارک ثابت (حکم، گواهی سوابق، مدارک پزشکی) که قبلا بارگذاری شده معمولا در پرونده الکترونیک باقی می‌ماند؛ کافی است اسناد جدید را پیوست کنید و «تغییر وضعیت» را توضیح دهید.

ب) عفو «مناسبتی» (عفوهای همگانی ایام عید فطر، ۲۲ بهمن، نیمه شعبان و …)
• معمولا زندان، دادستان و کمیسیون استانی خودشان فهرست واجدان شرایط را تهیه می‌کنند؛ نیاز نیست هر بار زندانی شخصا تقاضا درج کند.
• با این حال، اگر می‌خواهید مطمئن شوید نام همسر شما در فهرست قرار می‌گیرد، می‌توانید یک درخواست کوتاه دوباره به اجرای احکام بدهید تا پرونده در لیست مناسبتی هم بررسی شود. این کار ضرری ندارد.

ج) نکته‌های کاربردی برای افزایش احتمال پذیرش نوبت بعد
۱. جلب رضایت یا گذشت شاکی خصوصی (مهم‌ترین فاکتور).
۲. پرداخت یا تقسیط بدهی (رد مال، دیه، جزای نقدی).
۳. ارائه گزارش «حسن اصلاح و رفتار» از سوی شورای طبقه‌بندی زندان.
۴. مدارک پزشکی مبتنی بر بیماری‌های خاص (با تائید پزشکی قانونی).
۵. استفاده هم‌زمان از نهادهای دیگر تخفیف: آزادی مشروط (مادۀ ۵۸)، تعلیق باقی‌مانده مجازات (مادۀ ۴۶)، مرخصی پایان حبس مشروط، و … .

─────────────────────
خلاصۀ پاسخ

۱) از متن «مخالفت شد» نمی‌توان فهمید دقیقا کدام مرجع رد کرده است؛ ممکن است در هر یک از سطوح سه‌گانۀ عفو (دادستان، کمیسیون استانی، هیات مرکزی) رد شده باشد.
۲) رد شدن یک بار، مانع تقاضای دوباره نیست؛ پس از حداقل ۳ تا ۶ ماه (بسته به نوع جرم) می‌توانید با دلایل و مدارک تازه اقدام کنید.
۳) در عفوهای مناسبتی، لیست‌ها عمدتا به‌صورت خودکار توسط مراجع قضایی تنظیم می‌شود؛ با این حال ارائه یک درخواست تکمیلی ضرری ندارد.
۴) برای بالابردن شانس، روی گذشت شاکی، پرداخت بدهی، حسن‌رفتار زندان، و مدارک پزشکی تمرکز کنید و همه را ضمیمه درخواست بعدی کنید.

موفق باشید؛ اگر سؤال جزئی‌تری داشتید درخدمت‌تان هستم. 🌺