تکلیف دارنده دو چک با مبلغ یکسان پس از برگشت هر دو و شروع دادخواست مطالبه چیست؟

در فرض سؤال، پرداخت هم‌زمان هر دو چک صحیح نیست؛ زیرا منشا هر دو ظاهرا یک دین ۹۰ میلیون تومانی است و تحویل چک دوم با توافق بر استرداد چک نخست، قابل استناد به‌عنوان جایگزینی سند پرداخت است. ابتدا باید در دعوای مطالبه وجه چک اول، توافق تعویض چک، پیام‌ها، رسیدها و سایر ادله اثبات شود و حسب مورد دعوای متقابل یا دعوای استرداد لاشه چک دوم مطرح گردد. صرف برگشت هر دو چک، موجب ایجاد دو دین مستقل نمی‌شود.

اگر برای جلوگیری از آثار اجرایی ناچار به پرداخت هستید، پرداخت باید دقیقا با قید «بابت تسویه دین موضوع چک ... و با تعهد به استرداد/ابطال چک دیگر» انجام و هم‌زمان استرداد اصل چک و ثبت رفع سوءاثر مطالبه شود؛ پرداخت بدون اخذ تامین و تعیین تکلیف هر دو چک، ریسک مطالبه مضاعف دارد. مطابق ماده ۲۶۵ قانون مدنی، پرداخت مالی که شخص مدیون آن نیست قابل استرداد است و برابر ماده ۲۶۷، پرداخت دین دیگری بدون اذن، حق رجوع ایجاد نمی‌کند.

از حیث راهبردی، اگر دین متعلق به برادر است، بهتر است پیش از هر پرداخت مشخص شود صادرکننده چک در قرارداد اجاره چه سمتی داشته و پرداخت از سوی چه شخصی با چه عنوانی صورت می‌گیرد؛ زیرا انتخاب پرداخت‌کننده می‌تواند در حق رجوع بعدی مؤثر باشد.

نکته تعیین‌کننده این است: آیا پیام یا نوشته‌ای دارید که صریحا نشان دهد چک دوم «جایگزین چک اول» شده و موجر متعهد به استرداد چک اول بوده است؟ بر اساس همین مدرک، می‌توان دقیقا تعیین کرد کدام دعوا، علیه کدام چک و با چه خواسته‌ای مطرح شود.

بهترین و کم‌ریسک‌ترین راه این است که هر دو چک را همزمان تعیین تکلیف کنید،
اگر بدهی واقعی اجاره ۹۰ میلیون تومان است، از نظر حقوقی موجر حق وصول بیش از یک‌بار این دین را ندارد. بنابراین اگر چک دوم را پرداخت کنید، برای چک اول که بابت همان دین بوده، می‌توانید استرداد لاشه/ابطال و جلوگیری از وصول مجدد را مطالبه کنید؛ ولی باید بتوانید توافق درباره جایگزینی چک دوم به جای اول را اثبات کنید.

پرداخت ۱۸۰ میلیون تومان به‌صورت همزمان بدون گرفتن لاشه چک اول و دوم، توصیه نمی‌شود؛ چون برای استرداد ۹۰ میلیون اضافه، وارد دعوای جدید می‌شوید.

اگر قرار است پرداخت انجام شود، بهتر است شما، به‌عنوان صادرکننده چک‌ها، پرداخت را انجام دهید و در شرح واریز دقیقا بنویسید: «بابت تسویه اجاره و چک شماره ...». پرداخت دین توسط شخص ثالث هم قانونا ممکن است، ولی پرداخت توسط صادرکننده از نظر اثبات و مستندسازی وضعیت روشن‌تری دارد.
چون چک اول بابت همان بدهی بوده و موجر برخلاف توافق آن را برگشت زده و دادخواست داده، مدارک توافق (پیامک، واتساپ، رسید تحویل چک دوم، شاهد و...) را حفظ کنید. ماده ۱۳ قانون صدور چک نیز در مواردی که ثابت شود چک بابت تضمین/تعهد بوده، آثار کیفری آن را محدود می‌کند؛ البته تشخیص آن به مفاد توافق و ادله شما بستگی دارد.

پیشنهاد میشود ابتدا چک دوم را پرداخت کنید، اما همزمان و ترجیحا قبل از پرداخت، از موجر رسید کتبی بگیرید که چک دوم بابت جایگزینی چک اول بوده و با دریافت وجه، نسبت به چک اول ادعایی ندارد و اصل آن را مسترد می‌کند.

بااحترام اگر دو چک برای اجاره دو ماه متفاوت است که مبلغ هر دو چک را به حسابتان واریز کنید و به مالک اطلاع بدید چک را پاس کند و با توضیح شما اگر هر دو چک مربوط به اجاره یک ماه است نه ماه های متفاوت پرداخت هم‌زمان دو مبلغ ۹۰ میلیون تومانی معمولا به نفع شما نیست زیرا ممکن است پس از پرداخت هر دو چک برای پس گرفتن یکی از مبالغ با اختلاف تازه‌ای روبه‌رو شوید و صرف واریز وجه نیز لزوما ثابت نمی‌کند که چک اول بابت همان بدهی جایگزین شده است بنابراین راه امن‌تر این است که ابتدا به صورت کتبی از موجر بخواهید در برابر دریافت وجه یکی از چک‌ها اصل چک دیگر را هم‌زمان مسترد کند و در رسید پرداخت صریحا بنویسد وجه بابت اجاره و تسویه همان چک دریافت شده و نسبت به چک دیگر هیچ طلبی ندارد اگر موجر چنین توافقی را نپذیرد وجه را بدون هماهنگی واریز نکنید بلکه در پرونده چک اول با ارائه پیام‌ها رسیدها شاهدان و هر مدرکی که توافق تعویض چک را ثابت می‌کند دفاع کنید و حسب مورد استرداد لاشه چک یا بی‌حقی موجر نسبت به مطالبه دوباره را بخواهید زیرا مطابق ماده ۱۷ قانون صدور چک وجود چک در دست صادرکننده اصل بر پرداخت وجه است اما در وضعیت شما چک اول در دست موجر است و باید توافق جایگزینی را با دلیل اثبات کنید همچنین توجه داشته باشید که پرداخت وجه و استرداد لاشه چک اهمیت اساسی دارد و بدون تعیین تکلیف لاشه خطر مطالبه مجدد باقی می‌ماند و اگر قرار بر پرداخت باشد چون شما صادرکننده چک هستید بهتر است پرداخت از حساب شما انجام شود اما پرداخت برادرتان نیز می‌تواند با رضایت موجر و درج روشن شماره چک و بابت پرداخت در رسید معتبر باشد و در هر دو حالت پرداخت مستقیم به حساب موجر بدون گرفتن رسید و تعیین تکلیف کتبی هر دو چک را توصیه نمی‌کنم. موفق باشید 💐

بهترین راه تعیین تکلیف همزمان هر دو چک است زیرا اگر بدهی واقعی ۹۰ میلیون تومان باشد موجر حق وصول بیش از یک بار را ندارد بنابراین اگر چک دوم را پرداخت کنید باید بتوانید توافق جایگزینی را اثبات کرده و برای چک اول درخواست استرداد یا ابطال کنید اما پرداخت ۱۸۰ میلیون تومان همزمان بدون دریافت لاشه چک‌ها توصیه نمی‌شود چون برای استرداد مبلغ اضافه باید وارد دعوای جدید شوید بهتر است پرداخت را خودتان انجام دهید و در شرح واریز دقیقا بنویسید بابت تسویه اجاره و چک شماره مذکور همچنین مدارک توافق مانند پیامک یا شاهد را برای اثبات عدم تکرار دین حفظ کنید و پیشنهاد می‌شود قبل از پرداخت از موجر رسید کتبی بگیرید که چک دوم جایگزین چک اول شده و با دریافت وجه نسبت به چک اول ادعایی ندارد و اصل آن را مسترد می‌کند