آیا کارفرما می‌تواند تعهدات خارج از قانون کار بگیرد؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

با سلام و احترام،

بر اساس قوانین کار ایران، تعهدنامه‌ای با شرایطی که شما توصیف کردید فاقد اعتبار قانونی و قابلیت اجرایی است. قوانین کار جزء قوانین آمره محسوب می‌شوند، به این معنی که توافقات فردی نمی‌توانند حقوق اولیه‌ای را که قانون برای کارگر در نظر گرفته است، سلب کنند.

در ادامه، هر یک از موارد ذکر شده در تعهدنامه را به تفکیک و بر اساس مستندات قانونی بررسی می‌کنیم:

۱. عدم تعلق عیدانه و سنوات در صورت استعفا
این شرط کاملا غیرقانونی و باطل است.

حقوق قانونی: عیدی (پاداش پایان سال) و سنوات (مزایای پایان کار) از حقوق قانونی کارگران هستند که تحت هر شرایطی از پایان همکاری، از جمله استعفا، باید پرداخت شوند.

استعفا و حقوق: استعفای کارگر صرفا یکی از راه‌های خاتمه قرارداد کار است و موجب از بین رفتن حقوق و مزایای قانونی او نمی‌شود. تنها تفاوتی که استعفا ایجاد می‌کند، عدم امکان استفاده از بیمه بیکاری است، زیرا بیکاری به صورت ارادی اتفاق افتاده است.

حتی در صورت ترک کار: بر اساس رای هیئت عمومی دیوان عدالت اداری، حتی اگر کارگر بدون رعایت تشریفات قانونی، کار خود را ترک کند، باز هم مستحق دریافت سنوات پایان خدمت است.

پیگیری قانونی: در صورتی که کارفرما از پرداخت این مزایا خودداری کند، کارگر می‌تواند به اداره کار مراجعه و شکایت کند.

۲. الزام به استخدام و آموزش نیروی جایگزین
این شرط نیز هیچ مبنای قانونی ندارد و مسئولیتی را متوجه کارگر نمی‌کند.

وظیفه کارگر هنگام استعفا: طبق تبصره ماده ۲۱ قانون کار، تنها وظیفه کارگر این است که استعفای خود را به صورت کتبی به کارفرما اطلاع دهد و پس از آن به مدت یک ماه به کار خود ادامه دهد.

هدف از مهلت یک‌ماهه: این مهلت یک‌ماهه به این دلیل در قانون پیش‌بینی شده است که کارفرما فرصت کافی برای یافتن و استخدام نیروی جدید داشته باشد. مسئولیت پیدا کردن و آموزش نیروی جدید کاملا بر عهده کارفرما است و نمی‌توان این وظیفه را به کارگر مستعفی تحمیل کرد.

عدم اعتبار شرط: هرگونه توافقی که این مسئولیت را بر دوش کارگر بگذارد، خلاف قانون و باطل است.

۳. باطل بودن استعفا
این ادعای کارفرما صحت قانونی ندارد.

استعفا، حق کارگر: استعفا یک حق قانونی برای کارگر است که در ماده ۲۱ قانون کار به رسمیت شناخته شده است. کارفرما نمی‌تواند از پذیرش استعفای قانونی کارگر امتناع کند.

شرایط صحت استعفا: اگر کارگر طبق قانون (ارائه نامه کتبی و ادامه کار به مدت یک ماه) عمل کند، استعفای او کاملا قانونی و معتبر است. کارفرما نمی‌تواند با تعیین شروط غیرقانونی مانند استخدام نیروی جایگزین، استعفای کارگر را باطل اعلام کند.

انصراف از استعفا: کارگر می‌تواند ظرف ۱۵ روز پس از ارائه استعفانامه، انصراف خود را کتبا اعلام کند و به کار بازگردد.

۴. به اجرا گذاشتن سفته‌های ضمانتی
به اجرا گذاشتن سفته در این شرایط بسیار دشوار و در اکثر موارد غیرممکن است.

اثبات خسارت: کارفرما برای به اجرا گذاشتن سفته ضمانت، باید به مراجع قضایی مراجعه کرده و ثابت کند که ترک کار کارگر (پس از طی مراحل قانونی استعفا) به طور مستقیم باعث ورود خسارت مشخص و قابل اندازه‌گیری به او شده است. صرف ترک کار یا استعفا، دلیل کافی برای ایجاد خسارت و اجرای سفته نیست.

فرایند قضایی: اثبات خسارت یک فرایند قضایی پیچیده است و تشخیص آن بر عهده قاضی است، نه کارفرما. کارفرما نمی‌تواند به صورت یک‌طرفه سفته را به اجرا بگذارد.

استعفای قانونی: اگر کارگر مراحل قانونی استعفا را طی کرده باشد، عملا هیچ خسارتی به دلیل ترک کار ناگهانی متوجه کارفرما نشده و دلیلی برای به اجرا گذاشتن سفته وجود نخواهد داشت.

نتیجه‌گیری

تعهدنامه‌ای که کارفرمای شما ارائه کرده است، مجموعه‌ای از شروط غیرقانونی و یک‌طرفه است که با هدف محدود کردن حقوق قانونی شما تنظیم شده و در مراجع قانونی (اداره کار و دادگستری) هیچ اعتباری ندارد. شما می‌توانید با رعایت کامل تشریفات قانونی (ارائه استعفای کتبی و کار کردن به مدت یک ماه) قرارداد خود را خاتمه دهید و تمامی حقوق و مزایای قانونی خود، از جمله عیدی و سنوات را مطالبه کنید. در صورت عدم پرداخت از سوی کارفرما یا تهدید به اجرای سفته، می‌توانید از طریق مراجع قانونی اقدام نمایید.