آیا کارفرما می‌تواند با قرارداد شفاهی مطالبه خسارت کند؟

پاسخ به سوال شما به شرح زیر است:
۱. اعتبار قرارداد شفاهی و نوع آن:
در قانون کار ایران، قراردادهای شفاهی کاملا معتبر هستند. ماده ۷ قانون کار تصریح می‌کند که قرارداد کار می‌تواند کتبی یا شفاهی باشد. از آنجا که قرارداد شما تاریخ پایانی ندارد و حدود دو سال است که مشغول به کار هستید، این قرارداد "قرارداد کار دائم و غیرموقت" محسوب می‌شود. اینکه بیمه شما برای مدتی رد می‌شده، خود دلیلی بر وجود رابطه کارگری و کارفرمایی است.

۲. تخلفات اساسی کارفرما:
کارفرمای شما مرتکب تخلفات جدی و اساسی شده است:
* عدم پرداخت حقوق: عدم پرداخت حقوق به مدت چهار ماه، تخلفی آشکار از ماده ۳۷ قانون کار (مبنی بر پرداخت به موقع حقوق) و سایر مواد مربوط به حقوق کارگران است.
* عدم پرداخت حق بیمه: عدم پرداخت حق بیمه به مدت سه ماه، تخلف از ماده ۱۴۸ قانون کار و ماده ۲۸ قانون تامین اجتماعی است که کارفرما را مکلف به بیمه کردن کارگران و پرداخت حق بیمه می‌کند.

۳. ترک کار و ادعای کارفرما برای مطالبه خسارت:
* وضعیت عادی استعفا: طبق ماده ۲۱ قانون کار، در قراردادهای غیرموقت، کارگر برای ترک کار (استعفا) باید حداقل یک ماه قبل به کارفرما کتبا اطلاع دهد. در صورت عدم رعایت این مهلت، ممکن است کارفرما بتواند بابت عدم اطلاع قبلی و خسارت احتمالی ناشی از آن (مثلا از دست دادن پروژه یا نیاز به استخدام نیروی جایگزین فوری) ادعاهایی را مطرح کند، هرچند اثبات و مطالبه خسارت در این موارد همیشه آسان نیست.

* وضعیت شما (تخلف کارفرما): اما وضعیت شما عادی نیست. کارفرمای شما خودش ناقض اساسی قرارداد کار است. در چنین شرایطی، طبق ماده ۲۹ قانون کار، در صورتی که کارگر به دلیل عدم انجام تعهدات قانونی کارفرما (مانند عدم پرداخت حقوق و بیمه) مجبور به ترک کار شود، می‌تواند با مراجعه به اداره کار، حقوق و مزایای خود را مطالبه کند.

پاسخ مستقیم به سوال شما:
در چنین شرایطی که کارفرما ماه‌ها حقوق شما را نپرداخته و بیمه شما را رد نکرده است، اگر شما ترک کار کنید، کارفرما نمی‌تواند ادعای معتبر و موفقی برای مطالبه خسارت از شما داشته باشد.
در واقع، این شما هستید که به دلیل نقض مکرر و اساسی قرارداد توسط کارفرما، حق مطالبه حقوق معوقه، سنوات خدمت، و سایر مزایای قانونی خود را دارید. کارفرما در این وضعیت، جایگاه قانونی برای طرح دعوای خسارت علیه شما را نخواهد داشت، زیرا خودش مقصر اصلی است و به تعهدات اساسی خود عمل نکرده است.

۴. اقدامات توصیه شده:
به جای اینکه صرفا "ترک کار" کنید، بهتر است مراحل زیر را برای حفظ حقوق خود و پیشگیری از هرگونه ادعای احتمالی (هرچند ضعیف) کارفرما طی کنید:

۱. ارسال اخطار کتبی (یا از طریق اظهارنامه قضایی): قبل از ترک کار، یک اخطار کتبی به کارفرما ارسال کنید و در آن ذکر کنید که به دلیل عدم پرداخت حقوق به مدت ۴ ماه و عدم پرداخت بیمه به مدت ۳ ماه، شما حق فسخ قرارداد کار را برای خود محفوظ می‌دانید و در صورت عدم انجام تعهدات در مهلت مشخص، مجبور به ترک کار و مراجعه به مراجع حل اختلاف (اداره کار) خواهید بود. ارسال این اخطار از طریق اظهارنامه رسمی دادگستری بهترین و مستندترین راه است.
۲. مراجعه به اداره کار: در اسرع وقت (حتی اگر اخطار نداده‌اید و می‌خواهید بلافاصله ترک کار کنید)، به اداره کار و رفاه اجتماعی محل کارتان مراجعه کرده و شکایتی تحت عنوان "مطالبه حقوق معوقه، بیمه و سنوات خدمت" علیه کارفرما مطرح کنید.

در شکایت خود، به موارد عدم پرداخت حقوق و بیمه، و همچنین شفاهی بودن قرارداد و سابقه کار حدود دو ساله اشاره کنید.
اداره کار با بررسی موضوع، کارفرما را ملزم به پرداخت حقوق و بیمه معوقه و سایر مزایای شما (شامل سنوات خدمت برای کل دوره کارکرد) خواهد کرد.
توجه داشته باشید که عدم پرداخت بیمه توسط کارفرما، علاوه بر جریمه کارفرما، برای شما نیز مشکلاتی در سوابق بیمه‌ای ایجاد می‌کند که از طریق اداره کار قابل پیگیری و اصلاح است.

۳. جمع‌آوری مدارک: هر مدرکی که نشان‌دهنده رابطه کاری شما با شرکت باشد (مثلا فیش‌های حقوقی قدیمی، کارت ساعت‌زنی، شاهدین، هرگونه مکاتبه کاری، لیست بیمه قدیمی که در آن نام شما بوده و...) را جمع‌آوری کنید.

نتیجه‌گیری:
شما به دلیل نقض تعهدات اساسی از سوی کارفرما، حق دارید قرارداد کار را فسخ کنید. کارفرما در این وضعیت نمی‌تواند از شما مطالبه خسارت کند. توصیه اکید می‌شود که قبل از ترک کار نهایی و پیدا کردن شغل جدید، حتما از طریق اداره کار حقوق معوقه و مزایای قانونی خود را مطالبه و پیگیری کنید.