آیا می‌توانند از من بابت هزینه طراحی سایت شکایت کنند؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام دوست طراح 👨🏻💻✨
کاملا درک می‌کنم چقدر آزاردهنده است وقتی برای پروژه‌ای وقت گذاشته‌ای و نه ‌تنها دستمزدی نگرفته‌ای، بلکه طرف مقابل حالا طلبکار هم شده! بیاییم ببینیم از منظر حقوق ایران (قانون مدنی، قانون تجارت و قواعد مسئولیت مدنی) دقیقا چه حق‌‑و‑حقوقی برای هر دو طرف وجود دارد و بهترین واکنش عملی چیست.

───────────────────────
۱) ماهیت رابطه شما با فروشگاه
───────────────────────
۱. رابطه، یک «عقد اجاره اشخاص» یا «قرارداد پیمانکاری» است؛ لازم نیست مکتوب باشد تا معتبر شود (ماده ۱۰ قانون مدنی: «قراردادهای خصوصی تا زمانی که مخالف صریح قانون نباشند، نافذ است»).
۲. اثبات وجود این قرارداد شفاهی به‌عهده کسی است که به آن استناد می‌کند؛ در این‌جا هم شما و هم کارفرما می‌توانید از پیامک، واتساپ، شاهد، فاکتور یا حتی تحویل سایت نیمه‌کاره به‌عنوان دلیل استفاده کنید.

───────────────────────
۲) آیا شما مسئول «هزینه گوشی و پنل» هستید؟
───────────────────────
الف) اصل «لزوم دلیل»
• هرکس ادعایی می‌کند باید ثابت کند (ماده ۱۲۵۷ ق.م.).
• فروشگاه باید نشان دهد شما تعهد کرده‌اید آن هزینه‌ها را جبران کنید؛ صرف پیشنهاد این‌که «سایت براتون خوبه» تعهد پرداخت نمی‌سازد.

ب) شرط ضمنی یا قول شفاهی؟
• اگر هیچ توافق (حتی شفاهی) مبنی بر پرداخت این هزینه‌ها نبوده، ادعای آنان پایه‌ی قانونی ندارد.
• خرید گوشی و پنل به تصمیم و مالکیت خودشان انجام شده و عینا قابل‌استفاده است؛ در واقع «ضرر» نکرده‌اند.

ج) ضمانت اجرا برای آنها چیست؟
• نهایتا می‌توانند شکایت مدنی کنند؛ باید ثابت کنند شما با تقلب یا تدلیس، آن‌ها را وادار به هزینه کرده‌اید (ماده ۱۲۲۵ ق.م.)؛ کار سختی است.
• تهدید به «سفته» یا «شکایت کیفری خیانت در امانت» معمولا جنبه روانی دارد؛ بدون وجود قرارداد یا امانی‌بودن مال، خیانتی محقق نیست.

───────────────────────
۳) حق شما برای دریافت دستمزد
───────────────────────
۱. طبق مواد ۳۳۶ و ۳۳۷ قانون مدنی، اگر کاری بنا به خواهش کارفرما انجام داده‌اید و مجانا (رایگان) نبودن آن را بتوانید ثابت کنید، مستحق «اجرت‌المثل» هستید.
۲. معیار تعیین اجرت‌المثل: عرف بازار طراحی سایت + میزان زمانی که صرف کرده‌اید.
۳. مرجع رسیدگی: شورای حل اختلاف (اگر ادعا زیر ۲۰۰ میلیون تومان باشد) یا دادگاه حقوقی.

───────────────────────
۴) درباره «سفته آوردن و ادامه‌کار»
───────────────────────
الف) سفته ابزار ضمانت است؛ صدورش بدون قرارداد و ذکر «سبب» ریسک بسیار بالایی دارد.
ب) اگر سفته سفید را تحویل دهید، دارنده (فروشگاه) می‌تواند رقم دلخواه بنویسد و مستقیم واخواست کند؛ بعد شما باید ثابت کنید سوءاستفاده شده است. ⚠️
ج) توصیه صریح: تا قرارداد مکتوب، پیش‌پرداخت یا حداقل رسید کتبی بابت دستمزد ندارید، سفته ندهید و پروژه را هم ادامه ندهید.

───────────────────────
۵) راهکار عملی قدم‌به‌قدم
───────────────────────
۱. جمع‌آوری دلایل
• بکاپ چت‌ها، فایل‌های طراحی، لاگ ساعت کار، هر صورتحساب یا پیامک مرتبط.
۲. ارسال «اظهارنامه رسمی» (از طریق دفاتر خدمات قضایی)
• اعلام ‌کنید: الف) خدمات انجام‌شده چیست، ب) مبلغ اجرت‌المثل مطابق عرف، ج) عدم تعهد نسبت به هزینه‌های گوشی و پنل.
• ۱۰ روز فرصت می‌دهید یا پرداخت کنند یا دلیل ارائه دهند.
۳. عدم پاسخ / تهدید ادامه‌دار؟
• طرح دادخواست «مطالبه اجرت‌المثل طراحی سایت» + «نفی مسئولیت نسبت به هزینه‌های اعلامی».
• اگر مبلغ زیر ۲۰۰ میلیون است، شورا؛ بالاتر، دادگاه حقوقی.
۴. اگر آن‌ها پیش‌دستی و شکایت کردند
• در صورت طرح دعوای «مطالبه خسارت»، بار اثبات بر عهده آنان است؛ شما صرفا با ارائه مستندات بالا دفاع می‌کنید.
۵. از نظر فنی
• تحویل سورس و دسترسی‌ها را منوط به تسویه قرار دهید.
• در صورت قطع همکاری، یک نسخه بکاپ تحویل دهید و رسید بگیرید تا بعدا ادعای «نابودی داده‌ها» نکنند.

───────────────────────
۶) دو نکته پیشگیرانه برای آینده
───────────────────────
• قرارداد ساده ولی مکتوب (حداقل یک صفحه PDF) تنظیم کنید؛ شرح خدمات، زمان، هزینه، تضامین.
• بیعانه ۳۰ تا ۵۰‌درصد اول کار بگیرید؛ پرداخت مرحله‌ای جلوی سوءاستفاده را می‌گیرد.

───────────────────────
خلاصه نهایی
───────────────────────
۱) بدون وجود توافق صریح، مسئول هزینه گوشی و پنل نیستید.
۲) دستمزد شما با استناد به عمل به درخواست و قاعده اجرت‌المثل قابل مطالبه است.
۳) سفته‌دادن بدون قرارداد اکیدا توصیه نمی‌شود.
۴) اظهارنـامه رسمی + در صورت لزوم طرح دعوای حقوقی بهترین مسیر است.

اگر برای تنظیم اظهارنامه یا دادخواست، نمونه متن یا توضیح اضافی خواستید در خدمتم. موفق باشید و پروژه‌های بعدی‌تان بی‌دردسر باشد! 🚀