آیا می‌توانم حق‌الزحمه نماینده کارگر را از کارفرما بگیرم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و وقت بخیر 🌿

پاسخ در یک نگاه
• «نماینده‌­ای» که پروانه وکالت ندارد از نظر مقررات، وکیل دادگستری به شمار نمی‌آید؛ بنابراین حق­‌الزحمه او جزو «هزینه‌­های قابل مطالبه از طرف محکوم» نیست.
• در دعاوی کار (هیات‌ تشخیص و هیات حل‌ اختلاف)، فقط حق­‌الوکاله وکیل رسمی دادگستری – آن هم حداکثر در حدود تعرفه مصوب قوه قضائیه – می‌تواند به عنوان خسارت دادرسی از کارفرما مطالبه شود.
• مبالغی که کارگر به «نماینده غیر­وکیل» برای مشاوره، تنظیم دادخواست، مطالعه پرونده یا پیگیری اداری پرداخته است، مطابق قانون کار و قانون آیین دادرسی کار قابل تحمیل به کارفرما نیست و صرفا رابطۀ خصوصی بین کارگر و آن نماینده است.

────────────────────────────
مستندات قانونی
────────────────────────────
۱) ماده ۱۳ آیین­‌نامه آیین دادرسی کار ۱۳۷۹
«طرفین می­‌توانند شخصا یا توسط … حداکثر دو نفر نماینده (که وکیل دادگستری هم می­‌توانند باشند) در جلسات شرکت نمایند.»
– آیین­‌نامه اجازه حضور نماینده غیر­وکیل را می­‌دهد، اما هیچ حکمی درباره الزام طرف مقابل به پرداخت دستمزد او ندارد.

۲) ماده ۳۰ همان آیین­‌نامه
«رسیدگی در مراجع حل اختلاف کار، از پرداخت هرگونه هزینه‌­ای معاف است…»
– یعنی هزینه دادرسی به طورکلی از شمول خارج است؛ تنها هزینه­‌هایی مثل کارشناسی، تحقیق، معاینه محل بنا به تشخیص مرجع قابل تحمیل به طرف محکوم است.

۳) ماده ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی
«هزینه‌­های دادرسی عبارت است از: ۱ـ هزینه دادرسی … ۲ـ حق‌­الوکاله وکیل طبق تعرفه ۳ـ …»
– مقصود از «وکیل» در این ماده، صرفا وکیل دادگستری است؛ تعرفه (مصوب ۱۴۰۱) سقف ۱٪ تا ۶٪ ارزش خواسته و حداکثر ۶۰ میلیون تومان برای هر مرحله را تعیین می­‌کند.

۴) وحدت ملاک ماده ۱۰۳ و تبصره ۲ ماده ۵۱۵ ق.آ.د.م
– محکوم­به بابت حق­‌الوکاله نباید بیشتر از میزانی باشد که در تعرفه رسمی پیش­‌بینی شده است.

بنابراین:
• اگر ­نماینده کارگر پروانه وکالت نداشته باشد، «حق­‌الوکاله قانونی» در معنای مواد فوق تحقق پیدا نمی­‌کند.
• حتی اگر کارگر و آن نماینده قراردادی جداگانه منعقد کرده باشند، این قرارداد نسبت به کارفرما اثر ندارد.

────────────────────────────
پاسخ به سؤالات شما
────────────────────────────
۱. «حداکثر چقدر از حق‌­الزحمه قابل مطالبه است؟»
ـ صفر ریال؛ چون نماینده فاقد پروانه وکالت است و حق­‌الوکاله‌ای به­ معنی قانونی ایجاد نشده است.

۲. «آیا هزینه­‌های مشاوره، نوشتن شکوائیه و… قابل مطالبه است؟»
ـ خیر. این مخارج در حکم «هزینه ضروری رسیدگی» تلقی نمی­‌شوند و قانونا به عهده کسی است که آنها را متقبل شده است، مگر اینکه طرفین (کارگر و کارفرما) توافق خاصی کرده باشند که در عمل چنین توافقی نادر است.

────────────────────────────
راهکار عملی
────────────────────────────
اگر کارگر بخواهد بعدا هزینه­‌های وکالتی را از کارفرما بگیرد، باید:
۱. به‌جای نماینده عادی، از وکیل رسمی دادگستری استفاده کند؛
۲. وکالت­نامه و تعرفه مصوب پیوست پرونده باشد؛
۳. در دادخواست، مطالبه «خسارات دادرسی از جمله حق‌­الوکاله وکیل طبق تعرفه» تصریح شود.

در غیر این صورت هر مبلغی که کارگر به نماینده غیر­وکیل پرداخته، صرفا دین شخصی او به نماینده است و دادگاه یا هیات حل اختلاف نمی­‌تواند کارفرما را به پرداخت آن محکوم کند.