آیا مادر می‌تواند حقوق پدرش را بگیرد؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

با سلام و احترام،

بر اساس قوانین و رویه‌های قضایی موجود در ایران، پاسخ به پرسش‌های شما به شرح زیر است:
آیا مادرتان می‌تواند همزمان مستمری پدر و همسرش را دریافت کند؟
بله، به احتمال زیاد این امکان وجود دارد. طبق رویه‌های قضایی و نظریه‌های حقوقی، دریافت همزمان دو مستمری از دو صندوق بازنشستگی مختلف (در مورد شما، سازمان تامین اجتماعی و صندوق بازنشستگی ارتش) برای ورثه قانونی، منعی ندارد.

دلایل قانونی این امکان عبارتند از:
منابع متفاوت مستمری: مادر شما مستمری‌ها را به دو سبب متفاوت دریافت می‌کند: یکی به عنوان همسر بازمانده (از همسرشان) و دیگری به عنوان فرزند بازمانده (از پدرشان). این دو، دو حق مجزا هستند که از دو صندوق بازنشستگی متفاوت (تامین اجتماعی و نیروهای مسلح) پرداخت می‌شوند.

آراء دیوان عدالت اداری: دیوان عدالت اداری در آرای متعددی، از جمله رای وحدت رویه شماره ۱۰۵، دریافت همزمان دو مستمری از دو صندوق متفاوت را برای وراث واجد شرایط، قانونی دانسته است. این آراء تاکید می‌کنند که دریافت مستمری از یک صندوق، مانع دریافت مستمری از صندوق دیگر به سبب حقی دیگر نمی‌شود.

نظریه مشورتی قوه قضائیه: اداره کل حقوقی قوه قضائیه نیز در نظریه‌ای مشورتی به صراحت اعلام کرده است که دریافت دو حقوق وظیفه یا مستمری از دو صندوق مختلف برای وراثی که شرایط قانونی را دارند، بلامانع است.

آیا با اقدام برای حقوق پدرشان، حقوق همسرشان قطع می‌شود؟
خیر، اقدام برای دریافت مستمری پدر ایشان نباید موجب قطع مستمری همسرشان (پدر شما) از سازمان تامین اجتماعی شود.

دلایل قطع مستمری بازماندگان در قانون تامین اجتماعی مشخص شده است و شامل موارد زیر است:
ازدواج یا اشتغال به کار برای فرزندان دختر
رسیدن به سن قانونی (معمولا ۲۰ سال) برای فرزندان پسر (مگر در موارد خاص مانند اشتغال به تحصیل یا ازکارافتادگی)
دریافت مستمری دیگر از صندوقی متفاوت، جزو دلایل قانونی برای قطع مستمری بازماندگان در سازمان تامین اجتماعی نیست. همچنین طبق ماده ۴۸ قانون حمایت از خانواده، ازدواج مجدد همسر متوفی نیز مانع دریافت مستمری نمی‌شود.

نکات مهم و شرایط لازم
شرایط فرزند بازمانده: برای دریافت مستمری پدرشان از صندوق بازنشستگی ارتش، مادرتان باید شرایط قانونی به عنوان "فرزند بازمانده" را داشته باشد. این شرایط معمولا شامل نداشتن شغل و عدم ازدواج است. ایشان باید این شرایط را احراز کنند تا واجد شرایط دریافت مستمری پدرشان شوند.

انتخاب مستمری بیشتر: در صورتی که فردی واجد شرایط دریافت چند مستمری باشد، معمولا می‌تواند مستمری‌ای را که مبلغ بیشتری دارد، انتخاب و دریافت کند.

توصیه نهایی:
اگرچه قوانین و رویه‌های قضایی به نفع مادر شماست، اما بهتر است قبل از هر اقدامی، با در دست داشتن مدارک لازم (گواهی فوت، مدارک شناسایی و...) به صورت حضوری به سازمان بازنشستگی نیروهای مسلح (ساتا) و سازمان تامین اجتماعی مراجعه کرده و شرایط دقیق و به‌روز را برای پرونده خاص خودشان جویا شوند.