آیا شرط فسخ سه‌ساله در صلح عمری معتبر است؟

حسین حاجی زاده

وکیل پایه یک مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۸ · ۸۰۵ مشاوره موفق

خیر، در حالت معمول این دو بند باعث بطلان صلح عمری نمی‌شوند و از نظر حقوقی قابل جمع هستند. توضیحش این است:

۱. بند مربوط به منافع مادام‌العمر
عبارت اول در واقع ماهیت صلح عمری را توضیح می‌دهد:
- مالکیت عین مال به متصالح منتقل می‌شود.
- اما منافع مال تا پایان عمر برای مصالح باقی می‌ماند.
- پس از فوت مصالح، منافع هم به متصالح منتقل می‌شود.

این یک ساختار رایج در صلح عمری است.

۲. شرط حق فسخ ۳ ساله
بند دوم می‌گوید:
- مصالح تا ۳ سال از تاریخ سند حق دارد یک‌طرفه صلح را فسخ کند.
- این یک شرط خیار (خیار شرط) است که در حقوق ایران کاملا معتبر است.

طبق ماده ۳۹۹ قانون مدنی، می‌توان در عقد برای مدت معین حق فسخ قرار داد.

جمع بین دو بند
ترتیب حقوقی این‌طور می‌شود:

- از زمان تنظیم سند:
- مالکیت عین به متصالح منتقل می‌شود.
- منافع برای مصالح باقی می‌ماند.

- تا ۳ سال اول:
- مصالح می‌تواند صلح را فسخ کند.

- اگر در این ۳ سال فسخ نکند:
- عقد قطعی می‌شود و دیگر قابل فسخ نیست.
- منافع همچنان تا پایان عمر برای مصالح می‌ماند.

بنابراین تعارضی وجود ندارد؛ یکی تعیین وضعیت منافع است و دیگری ایجاد حق فسخ محدود در زمان.

نکته مهم عملی
اگر مصالح در آن ۳ سال فوت کند:
- حق فسخ معمولا به ورثه منتقل نمی‌شود (چون غالبا شخصی تلقی می‌شود مگر خلافش نوشته شده باشد).
- در نتیجه صلح باقی می‌ماند.

چه زمانی مشکل ایجاد می‌شود؟
فقط در چند حالت ممکن است اختلاف ایجاد شود:
- اگر متن سند مالکیت عین را صریح منتقل نکرده باشد.
- یا در جای دیگری از سند حق رجوع دائمی داده شده باشد.
- یا مدت خیار نامعلوم باشد.

اما صرف وجود این دو بند معمولا سبب بطلان نیست.

اگر مایل باشید، می‌توانید عین متن بندهای قرارداد را بفرستید؛ چون در صلح عمری یک یا دو کلمه در متن می‌تواند اثر حقوقی را تغییر دهد و من دقیق‌تر بررسی می‌کنم.