آیا دادگاه دادخواست تامین خواسته را صادر می‌کند؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام وقت بخیر🌿

پاسخ را به‌ترتیب سیر عملی قرار تامین خواسته در قانون آیین دادرسی مدنی (مواد ۱۰۸ تا ۱۲۹) ارائه می‌کنم.

───────────────────────
۱) از لحظه درخواست تا اجرای قرار چه می‌شود؟

۱. تقدیم درخواست
– می‌تواند ضمن دادخواست اصلی باشد یا قبل/درحین رسیدگی.
– باید «دلایل ظاهری دین» (مثلا چک، رسید، قرارداد) پیوست شود.

۲. بررسی اولیه قاضی
– اگر دلایل کافی تشخیص دهد، «قرار تامین خواسته» صادر می‌کند.
– طبق ماده ۱۰۹، اگر امکان واردبودن دعوا برای قاضی محرز نباشد، ممکن است سپردن تضمین (وجه نقد یا تضمین بانکی) را شرط کند تا اگر دعوا رد شد، خسارت احتمالی خوانده جبران شود.

۳. اخطار به خواهان برای واریز هزینه‌ها
– اخطاری که الآن دریافت کرده‌اید همان است:
الف) هزینه دادرسی درخواست (اندک است؛ معادل یک‌چهارم هزینه دعاوی مالی، فعلا حدود ۰٫۵٪ بهای خواسته).
ب) مبلغی به‌عنوان «خسارت احتمالی» (اگر قاضی لازم دانسته باشد).
– تا زمان پرداخت، قرار در شعبه متوقف می‌ماند و اجرا نمی‌شود.

۴. صدور «برگ اجرایی» و ارسال به اجرای احکام
– پس از پرداخت، شعبه بلافاصله برگ اجرایی و رونوشت قرار را برای اجرای احکام یا اجرای دادگاه می‌فرستد.

۵. اجرای قرار
– مامور اجرا قبل از ابلاغ به خوانده، اموال او را تا سقف مبلغ خواسته + هزینه‌ها توقیف می‌کند (ماده ۱۱۷: «ابتدا اجرا سپس ابلاغ»، برای جلوگیری از انتقال مال).
– پس از توقیف، نسخه قرار و صورت‌جلسه به خوانده ابلاغ می‌شود؛ او ۱۰ روز مهلت اعتراض دارد.

───────────────────────
۲) چه اموالی و تا چه میزان توقیف می‌شود؟

۱. حساب‌های بانکی
• اداره اجرا یک نامه «دستور مسدودی» به بانک مرکزی یا بانک­‌های ذی‌ربط می‌زند.
• تمام حساب‌های ریالی/ارزی شناسایی می‌شود.
• فقط «معادل مبلغ خواسته» مسدود می‌شود؛ اگر یک حساب کفایت کند، باقی حساب‌ها آزاد می‌ماند.
• در متن دستور معمولا قید می‌شود: «لطفا تا سقف … ریال توقیف گردد.»

۲. سایر اموال
• خودرو (با استعلام پلیس راهور)،
• ملک (با استعلام ثبت اسناد)،
• سهام، اوراق بهادار، مطالبات ثالث و … .
ملاک همیشه «به میزان خواسته» است؛ نه بیشتر.

۳. اگر مالی پیدا نشود
• مامور اجرا صورت‌جلسه «عدم کشف مال» تنظیم می‌کند.
• قرار تامین همچنان معتبر است؛ هر زمان خواهان یا خود اجرا مالی بیابد، می‌تواند همان قرار را روی مال جدید اعمال کند.
• اگر ظرف ۶ ماه هیچ مالی یافت نشود و خواهان پیگیری نکند، عملا بی‌اثر می‌ماند ولی از نظر قانونی تا مختومه‌شدن دعوای اصلی قابل استفاده است.

───────────────────────
۳) آیا ابتدا اجرا می‌شود یا بعد از پرداخت هزینه‌ها؟

۱. ابتدا باید هزینه دادرسی و (در صورت تعیین) تضمین واریز شود.
۲. پس از تایید حسابداری دادگستری، قرار وارد فاز اجرا می‌شود.
۳. بنابراین ترتیب زمانی دقیق چنین است:
«صدور قرار → اخطار برای پرداخت → پرداخت → ارسال به اجرا → توقیف اموال → ابلاغ به خوانده».

───────────────────────
۴) چند نکته کاربردی

• اگر دعوای اصلی را هنوز تقدیم نکرده‌اید، طبق ماده ۱۱۱ باید حداکثر ظرف ۱۰ روز پس از صدور قرار، دادخواست بدهید وگرنه قرار خود‌به‌خود ملغی می‌شود.
• خوانده می‌تواند طبق مواد ۱۲۰ و ۱۲۱ نسبت به قرار اعتراض کند یا تقاضای تبدیل تامین (مثلا به وجه نقد یا وثیقه ملکی) بدهد.
• اگر در نهایت دعوای اصلی به زیان خواهان ختم شود، خسارت‌های ناشی از توقیف (در حدی که دادگاه احراز کند) از محل همان تضمین یا اموال او وصول می‌شود.

───────────────────────
جمع‌بندی پاسخ پرسش‌های شما

۱) دادگاه پس از اخطار و واریز هزینه، برگ اجرایی را می‌فرستد؛ سپس مال خوانده تا سقف خواسته توقیف می‌شود و بعد ابلاغ انجام می‌گیرد.
۲) اگر هیچ مالی شناسایی نشود، قرار در پرونده باقی می‌ماند تا هر زمان مالی پیدا شد اجرا شود؛ البته فعلا به نتیجه مالی نمی‌رسید.
۳) تمام حساب‌های بانکی استعلام می‌شود، ولی فقط تا مبلغ خواسته مسدود می‌گردد، نه کل موجودی همه حساب‌ها (مگر مجموع موجودی همه حساب‌ها هم کمتر از خواسته باشد).
۴) پرداخت هزینه‌ها پیش‌نیاز اجراست؛ بدون واریز، قرار اجرا نمی‌شود.

موفق باشید 🌺