پدرم سال ۱۳۹۰ در حضور تمام وراث و دو نفر شاهد، توسط یک نفر ریشسفید روستا وصیتنامه خودش را به شرح ذیل تنظیم نمود.
یک باغ درختزار را بین تمام وراث (۲ نفر دختر و ۲ نفر پسر) بهطور مساوی تقسیم کرد. یک باغ درختزار را برای مراسم تشییع جنازه و سالگرد خود (ثلث) تعیین نمود.
قرار شد بعد از اجرای وصیتنامه، باغ بین ۲ پسر و مقداری از باغ وقف امام رضا علیهالسلام گردد. همه وراث و شاهدین عینی با اثر انگشت تایید نمودند.
پدرم سال ۱۳۹۷ فوت نمود و بعد از مراسم تشییع جنازه و سالگرد وصیتنامه اجرا شد. حال یکی از وراث که دختر است، ثلث پدر را قبول ندارد و دادخواست تقسیم ترکه داده است.
آیا تایید ثلث قبل از فوت پدر توسط تمام وراث اعتبار دارد (تنفیذ)؟ با تشکر.
این پاسخ بهصورت خودکار و بر اساس میزان جزئیات در ابتدا آمده است، نه بهعنوان تأیید محتوای آن.
پاسخ توسط یکی از وکلای بنیاد وکلا
با توجه به اطلاعاتی که ارائه دادید، در ادامه به تحلیل حقوقی وضعیت وصیتنامه پدرتان و پاسخ به سوال شما میپردازیم.
پاسخ کوتاه به سوال اصلی شما این است: خیر، تاییدی که خواهر شما قبل از فوت پدرتان روی وصیتنامه با اثر انگشت ثبت کرده، از نظر قانونی "تنفیذ" قطعی محسوب نمیشود و او این حق را دارد که پس از فوت پدر، نظر خود را تغییر داده و وصیت را رد کند.
اعتبار تایید وصیتنامه توسط وراث قبل از فوت
بر اساس قوانین مدنی ایران، زمان تعیینکننده برای قبول یا رد وصیت توسط ورثه، پس از فوت وصیتکننده (موصی) است. هرگونه قبول یا رد وصیت از جانب وراث در زمان حیات موصی، اثری قطعی و لازمالاجرا ندارد. دلایل این موضوع به شرح زیر است:
امکان رجوع وارث: قانون به وارث این حق را میدهد که حتی اگر قبل از فوت موصی، وصیت را پذیرفته باشد، پس از فوت او تصمیم خود را تغییر داده و آن را رد کند. این تایید اولیه، یک موافقت غیر الزامآور تلقی میشود.
مالکیت معلق: تا زمانی که فرد زنده است، اختیار کامل اموال خود را دارد و ورثه حقی بر اموال او ندارند. حق ارث برای وراث، تنها پس از فوت مورث ایجاد میشود. بنابراین، رضایت آنها در زمان حیات پدر، به معنای صرفنظر کردن از حقی که هنوز به وجود نیامده نیست.
امکان رجوع خود وصیتکننده: خود وصیتکننده (پدر شما) نیز میتوانست تا زمانی که در قید حiat بود، هر لحظه از وصیت خود برگردد، حتی اگر همه وراث آن را تایید کرده بودند. این نشان میدهد که وصیت تا قبل از فوت، یک عمل حقوقی متزلزل و قابل تغییر است.
تحلیل وضعیت حقوقی وصیتنامه پدر شما
وصیتنامه پدر شما از چند بخش تشکیل شده است که باید به صورت جداگانه بررسی شوند:
۱. وصیت تا سقف یک سوم (ثلث):
هر فردی میتواند تا یک سوم کل اموال خود را برای بعد از فوتش وصیت کند. این بخش از وصیت برای اجرا شدن، نیازی به رضایت وراث ندارد و باید حتما به آن عمل شود. بنابراین، اختصاص دادن یک باغ برای هزینههای مراسم ترحیم و سالگرد (که جزو وصایای عهدی مربوط به ثلث است) تا جایی که ارزش آن از یک سوم کل دارایی پدرتان در زمان فوت بیشتر نشود، کاملا معتبر است.
۲. وصیت مازاد بر ثلث:
بخش دوم وصیتنامه که میگوید "بعد از اجرای وصیتنامه، باغ بین ۲ پسر و مقداری از باغ وقف امام رضا (ع) گردد"، یک وصیت تملیکی محسوب میشود. اگر ارزش این باغ، پس از کسر هزینههای مراسم، از باقیمانده "ثلث" اموال بیشتر باشد یا باعث شود سهمالارث قانونی دختر (خواهر شما) کمتر از میزان مشخص شده در قانون شود، این بخش از وصیت "مازاد بر ثلث" تلقی میشود.
بر اساس ماده ۸۴۳ قانون مدنی، وصیت مازاد بر ثلث، بدون اجازه وراث نافذ نیست.
حق اعتراض خواهر شما: از آنجایی که خواهر شما اکنون وصیت را قبول ندارد، این بخش از وصیت نسبت به سهم او باطل است. یعنی نمیتوان سهمالارث او از آن باغ را به پسران یا وقف اختصاص داد.
تاثیر امضای سایر وراث: این وصیت فقط نسبت به سهم وراثی که آن را (پس از فوت) قبول کردهاند، اجرا میشود. یعنی اگر شما و برادرتان با این وصیت موافق باشید، از سهمالارث خودتان میتوانید به آن عمل کنید، اما نمیتوانید خواهرتان را مجبور به این کار کنید.
امضا به عنوان شاهد: در رویه قضایی، حتی اگر وارثی وصیتنامه را به عنوان شاهد امضا کرده باشد، این امضا به منزله تنفیذ وصیت مازاد بر ثلث تلقی نمیشود و او همچنان حق رد یا قبول آن را پس از فوت مورث دارد.
نتیجهگیری و اقدام قانونی
دادخواست "تقسیم ترکه" که از سوی خواهرتان مطرح شده، یک اقدام قانونی برای مطالبه سهمالارث قانونی ایشان است. در دادگاه، قاضی به موارد زیر رسیدگی خواهد کرد:
اصالت وصیتنامه عادی را بررسی میکند.
ارزش کل اموال پدرتان در زمان فوت (سال ۱۳۹۷) را مشخص کرده و میزان "ثلث" را محاسبه میکند.
وصیت مربوط به هزینههای مراسم را تا سقف ثلث، صحیح و لازمالاجرا اعلام میکند.
وصیت مربوط به واگذاری باقیمانده باغ به پسران و وقف را چون با مخالفت یکی از وراث (خواهرتان) روبرو شده، نسبت به سهمالارث او باطل اعلام میکند.
در نهایت، سهمالارث خواهرتان از تمام اموال باقیمانده پدر، مطابق قانون ارث (سهم پسر دو برابر دختر) محاسبه و به او پرداخت خواهد شد.
پس از فوت پدر، اجرای وصیت تا میزان ثلث (باغ تعیینشده) نافذ و صحیح است، و اگر وراث بیش از ثلث را رد کنند، فقط همان مقدار ثلث قابل اجراست.
یعنی دعوای تقسیم ترکه دختر فقط نسبت به مازاد بر ثلث وارد است، نه نسبت به باغی که در حدود ثلث تعیین شده.
با توجه به سؤال شما، پاسخ خیر است.
تنفیذ یا تایید وصیتنامه مالی (مثل ثلث) پیش از فوت موصی (پدر) توسط ورثه فاقد اعتبار قانونی است و ورثه میتوانند پس از فوت موصی آن را رد کنند.
طبق شرع و قانون وصیت نسبت به یک سوم ( ثلث ) نافذ است و نسبت به بیش از آن نافذ نیست و وراث یا یکی از آنها میتوانند اعتراض کنند و سهم ارث خود را طبق قانون مطالبه نماید
نکته کلیدی حقوقی
امضای وراث و رضایت آنان قبل از فوت پدر از نظر قانون تنفیذ حقیقی نیست، چون:
تنفیذ (اجازه) طبق ماده ۸۴۳ باید بعد از فوت موصی صادر شود؛زیرا وراث قبل از فوت، مالکیتی بر ترکه ندارند تا اجازه یا نفی کنند.مالکیت آنان نسبت به ترکه، فقط پس از فوت موصی آغاز میشود.
بنابراین:
رضایت وراث قبل از فوت فقط نشانهی قبول و توافق اخلاقی است، نه رضایت حقوقی الزامآور.
بهعبارت روشنتر، تایید ثلث قبل از فوت پدر، از نظر حقوقی اعتباری ندارد و اگر یکی از وراث بعدا مخالفت کند، حق دارد قسمت زائد بر ثلث را رد یا مطالبه سهم خود نماید.
با عرض سلام - تایید ثلث از ترکه ربطی به تنفیذ ورثه ندارد. اگر مرحوم مورث وصیت نامه ای طبق قانون تنظیم بفرمایید در خصوص ثلث اجرای آن قطعی است. بیش از ثلث احتیاج به تنفیذ دارد.- موید باشید.
مطابق ماده ۸۴۵ قانون مدنی میزان ثلث به اعتبار دارایی موصی حین وفات معین میشود نه اعتبار دارایی او در حین وصیت پس تایید ثلث توسط ورثه پس از فوت موثر است نه پیش از فوت
پاسخهای عمومی، مدارک و تاریخها و شرایط خاصِ شما را نمیبینند. در یک مشاورهٔ تلفنی، وکیل روی همین پرونده با شما صحبت میکند و قدم بعدی را مشخص میکند.
ثبتنام لازم نیست؛ فقط شمارهٔ موبایل، آن هم فقط برای همین مشاوره.
پرسش حقوقی خودتان را بپرسید
پرسش خود را ثبت کنید تا وکلای بنیاد وکلا پاسخ بدهند — ثبت پرسش رایگان است.ثبت پرسش حقوقی
