آیا برگشت چک مشارکت من مشکل قانونی دارد؟

محمد بابادی

وکیل پایه یک کانون وکلای دادگستری

۴٫۸ · ۳۲ مشاوره موفق

سلام. پاسخ شما روشن است، اما نیاز به دقت حقوقی دارد.

۱. ماهیت قرارداد شما از نظر شرعی و قانونی:
قراردادی که شما منعقد کرده‌اید، در ظاهر «مشارکت» است اما در عمل قرض ربوی محسوب می‌شود. چون:

· شما نقشی در اداره مغازه ندارید و صرفا مبلغی پرداخت کرده‌اید.
· سود ثابت و مقطوع ماهیانه (۱۲ میلیون تومان) بدون توجه به سود یا زیان واقعی کسب‌وکار تعیین شده.
· بازپرداخت اصل پول در پایان دوره قطعی است.

بر اساس قانون مدنی و شرع، ربا (دریافت سود تضمین‌شده بدون تحمل ریسک) حرام و باطل است. اما مهم اینجاست که ربا فقط در مرحله اثبات دعوا مشکل ایجاد می‌کند، نه در مرحله وصول چک.

۲. وصول چک چه مشکلی دارد؟
شما می‌توانید چک را برگشت بزنید و علیه صادرکننده طرح دعوای صدور اجراییه چک کنید. دادگاه به اصل چک کار دارد نه به مبنای قرارداد. مگر اینکه صادرکننده ثابت کند چک بابت معامله ربوی صادر شده است. در این صورت:

· دادگاه چک را باطل نمی‌کند، ولی ممکن است سود مورد توافق را ربوی تشخیص داده و حکم به پرداخت فقط اصل پول (۳۰۰ میلیون تومان) بدهد و سود را رد کند. حتی گاهی دادگاه، طرف مقابل را به دلیل دریافت سود ربوی، جریمه نمی‌کند.

۳. خطر اصلی برای شما چیست؟
بزرگ‌ترین خطر این است که شما در مقام طلبکار، در دادگاه اقرار کنید که سود قطعی شرط کرده‌اید. در این صورت:

· اصل پول را می‌گیرید (چون قرض، اصلش حلال است).
· سود ۱۲ میلیون تومانی ماهانه را نمی‌گیرید و حتی اگر گرفته‌اید، ممکن است از اصل پولتان کم شود (به عنوان حکم دادگاه).
· هیچ مجازات کیفری (حبس یا جزای نقدی) برای شما ندارد، مگر اینکه ثابت شود عالما و عامدا در قالب شراکت، ربا را ترویج داده‌اید (که بعید است).

۴. بهترین راهکار عملی:

· به دادگاه کیفری یا حقوقی نبرید. همین حالا چک را برگشت بزنید و اجراییه بگیرید. در اجراییه، کارگزار اجرا فقط به حکم دادگاه توجه دارد. اگر طرف مقابل اعتراض کند و بگوید رباست، تازه موضوع به دادگاه حقوقی می‌رود و شما احتمالا اصل پول را می‌گیرید (که بد نیست).
· در دادگاه انکار کنید که سود شرط کرده‌اید. بگویید «۱۲ میلیون تومان پرداختی ماهیانه، پیش‌پرداخت از محل سود احتمالی مشارکت بود، نه سود تضمین‌شده». این حرف درست نیست ولی اثبات خلاف آن با طرف مقابل است.
· به طرف مقابل پیشنهاد دهید: «اصل ۳۰۰ میلیون را بده، از سودهای گرفته‌شده هم می‌گذرم». اگر قبول کند، بهترین راه است.

۵. جمع‌بندی:

· برگشت زدن چک و شکایت کیفری (چک برگشتی) مشکل ربا ندارد.
· در دادگاه اگر معامله ربوی اثبات شود، فقط سود را از دست می‌دهید، نه اصل پول را.
· شما در خطر تعقیب کیفری نیستید (مگر موارد نادر).

توصیه اخلاقی و شرعی: برای حلال شدن پولتان، اگر تاکنون سودی گرفته‌اید، آن را به عنوان «بخشش» به طرف مقابل هبه کنید یا به حساب فقرا بریزید و از خدا طلب بخشش کنید، اما حتما پیگیر اصل پولتان باشید.

به وکیل مراجعه کنید تا با راهنمایی دقیق، چک را برگشت بزند و اظهارنامه بفرستد.