آیا ارجاع دعوای بطلان معامله به دادگاه صلح درست است؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

با سلام. با توجه به اطلاعاتی که ارائه دادید، ارجاع پرونده شما به دادگاه صلح می‌تواند تحت شرایطی صحیح باشد. در ادامه، دلایل حقوقی و رویه قضایی مرتبط با موضوع شما توضیح داده می‌شود.

صلاحیت دادگاه صلح در دعاوی مالی
بر اساس قانون شوراهای حل اختلاف مصوب سال ۱۴۰۲، دادگاه‌های صلح برای رسیدگی به برخی دعاوی حقوقی، از جمله دعاوی مالی با سقف مشخص، ایجاد شده‌اند.

نصاب دعاوی مالی: دادگاه صلح صلاحیت رسیدگی به دعاوی مالی تا سقف یک میلیارد ریال (معادل یکصد میلیون تومان) را دارد.

دعاوی مرتبط با اموال غیرمنقول: بر اساس نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه، صلاحیت دادگاه صلح در دعاوی مالی، شامل دعاوی مربوط به اموال غیرمنقول نیز می‌شود.

تحلیل وضعیت پرونده شما
پرونده شما دو بخش اصلی دارد:
اعلام بطلان معامله: این بخش از خواسته، یک دعوای غیرمالی محسوب می‌شود و به خودی خود در صلاحیت دادگاه حقوقی است.

مطالبه غرامات به نرخ روز: این بخش، یک دعوای مالی است. صلاحیت دادگاه برای رسیدگی به این بخش، به مبلغی بستگی دارد که شما به عنوان «بهای خواسته» در دادخواست خود تعیین کرده‌اید (تقویم خواسته).

نکته کلیدی: تقویم خواسته و صلاحیت دادگاه
ملاک اصلی برای تعیین صلاحیت دادگاه (صلح یا حقوقی) در دعاوی مالی، مبلغی است که خواهان (شما) در ابتدای کار در دادخواست خود قید می‌کند، نه مبلغ نهایی که توسط کارشناس تعیین خواهد شد.

اگر بهای خواسته کمتر از ۱۰۰ میلیون تومان تقویم شده باشد: اگر در دادخواست خود، بخش مطالبه غرامات را به مبلغی کمتر از یک میلیارد ریال (۱۰۰ میلیون تومان) مقوم کرده باشید، ارجاع پرونده به دادگاه صلح صحیح است، حتی اگر مبلغ واقعی غرامات پس از نظر کارشناس بسیار بیشتر از این مقدار باشد.

اگر بهای خواسته مشخص نشده باشد: در مواردی که مبلغ مشخصی تعیین نشده و به نظر کارشناس ارجاع می‌شود، رویه قضایی ممکن است بر اساس هزینه دادرسی اولیه یا تقویم ابتدایی، پرونده را به دادگاه صلح ارجاع دهد. خوانده (طرف دعوا) می‌توانست به این موضوع اعتراض کند. اگر اعتراضی صورت نگرفته باشد، دادگاه صلح به رسیدگی ادامه می‌دهد.

نقش رای وحدت رویه شماره ۸۱۱
رای وحدت رویه شماره ۸۱۱ هیات عمومی دیوان عالی کشور، یک دستورالعمل مهم برای نحوه محاسبه غرامت است، نه تعیین صلاحیت دادگاه. این رای تاکید می‌کند که در صورت بطلان معامله (به دلایلی مانند مستحق‌للغیر درآمدن مبیع)، فروشنده باید کاهش ارزش ثمن را بر اساس قیمت روز ملک جبران کند. این مبلغ از طریق جلب نظر کارشناس رسمی دادگستری مشخص می‌شود.

بنابراین، استناد شما به این رای، روش محاسبه خسارت را مشخص می‌کند، اما مرجع رسیدگی‌کننده را تغییر نمی‌دهد.

رویه قضایی و نتیجه‌گیری
ارجاع به دادگاه صلح: ارجاع پرونده شما به دادگاه صلح، به احتمال زیاد به این دلیل بوده که خواسته مالی شما (مطالبه غرامات) در دادخواست اولیه، کمتر از نصاب یک میلیارد ریال تقویم شده یا به دلیل عدم تعیین مبلغ، به صورت پیش‌فرض در این چارچوب در نظر گرفته شده است. این اقدام از نظر شکلی اشتباه نیست.

صلاحیت ذاتی: دعوای بطلان معامله ذاتا در صلاحیت دادگاه حقوقی است، اما چون با یک دعوای مالی (مطالبه غرامات) همراه شده، دادگاه بر اساس بخش مالی آن تصمیم به تعیین صلاحیت گرفته است. طبق رویه قضایی، دعاوی مربوط به قراردادها، حتی اگر موضوع آن مال غیرمنقول باشد، دعوای منقول محسوب شده و تابع قواعد عمومی صلاحیت است.

ادامه رسیدگی: دادگاه صلح به پرونده شما رسیدگی خواهد کرد و برای تعیین میزان غرامات، موضوع را به کارشناس ارجاع می‌دهد. رای صادر شده توسط دادگاه صلح، قابل تجدیدنظر در دادگاه تجدیدنظر استان خواهد بود.

در نتیجه، ارجاع پرونده شما به دادگاه صلح لزوما اشتباه نیست و رویه قضایی فعلی، خصوصا با توجه به نظریات مشورتی جدید پس از تاسیس دادگاه‌های صلح، این امکان را فراهم می‌کند. مهم این است که این دادگاه نیز مکلف است بر اساس رای وحدت رویه ۸۱۱ عمل کرده و غرامات شما را به نرخ روز محاسبه و حکم صادر کند.