- مهر و موم یعنی حفظ فوری اموال متوفی، تحریر یعنی تعیین مقدار ترکه و دیون (مادهٔ ۲۰۶)، و تقسیم یعنی جداکردن سهم هر وارث (مواد ۳۰۰ تا ۳۲۶ قانون امور حسبی).
- هر وارث یا نمایندهٔ قانونی او، وصی، موصی‌له جزء مشاع و طلبکار با سند رسمی یا حکم قطعی می‌توانند مهر و موم بخواهند (مادهٔ ۱۶۷)؛ تحریر را ورثه و وصی می‌خواهند (مادهٔ ۲۰۷).
- پس از تحریر، دیگر درخواست مهر و موم پذیرفته نمی‌شود (مادهٔ ۱۹۲) و تقسیم پیش از روشن‌شدن بدهیها، طلبکار را به تک‌تک ورثه حواله میدهد (مادهٔ ۶۰۶ قانون مدنی)؛ ترتیب خواسته‌ها مهم است.
چه زمانی به دادخواست مهر و موم، تحریر و تقسیم ترکه نیاز دارید؟
- یکی از ورثه اموال را در اختیار داردمتوفی با یکی از فرزندان یا همسر زندگی می‌کرده، طلا، وجه نقد، اسناد و اثاث در همان خانه است و بقیهٔ ورثه نگران‌اند چیزی خارج شود. مهر و موم فوری و سپس تحریر، اموال را ثبت و از دست‌بردن به آن جلوگیری میکند (مواد ۱۶۷ و ۲۱۸).
- میان ورثه وارث غایب یا محجور هستاگر یکی از ورثه صغیر، محجور یا غایب باشد، قانون تحریر ترکه را لازم می‌داند و تقسیم هم فقط پس از تعیین قیم یا امین انجام میشود (مواد ۲۰۵، ۲۰۸، ۳۰۳ و ۳۲۱). وکیل این ترتیب را در دادخواست پیش‌بینی میکند تا پرونده معطل نماند.
- بدهیها و طلب‌های متوفی روشن نیستمتوفی چک، وام یا طلب داشته و ورثه نمی‌دانند ترکه جواب بدهیها را میدهد یا نه. تحریر ترکه دارایی و دیون مسلم را در یک صورت می‌آورد (مواد ۲۰۶ و ۲۱۵) و تا پایان آن عملیات اجرایی طلبکاران معلق می‌ماند (مادهٔ ۲۱۹)؛ بعد از آن تقسیم با خیال آسوده‌تری انجام میشود.
- ورثه بر سر تقسیم توافق ندارندگواهی انحصار وراثت گرفته‌اید، ترکه معلوم است اما یک یا چند وارث حاضر به تقسیم نیستند. هر وارث میتواند تقسیم سهم خود را بخواهد (مادهٔ ۳۰۰)؛ دادگاه با کارشناسی، تعدیل سهام و در صورت لزوم قرعه یا فروش، سهم‌ها را جدا میکند (مواد ۳۱۴ تا ۳۱۹).
مهر و موم، تحریر و تقسیم ترکه چیست و چه فرقی با هم دارند؟
قانون امور حسبی «امور راجع به ترکه» را اقداماتی می‌داند که برای حفظ ترکه و رساندن آن به صاحبان حق انجام میشود، از جمله مهر و موم و تحریر ترکه (مادهٔ ۱۶۲). این سه خواسته سه مرحلهٔ یک مسیرند:
- مهر و موم ترکه: دادرس به محل می‌رود، درها، صندوق‌ها و گنجه‌ها را با مهر مخصوص دادگاه می‌بندد و صورت‌مجلس تنظیم میکند (مواد ۱۶۶ و ۱۷۶). هدف فقط حفظ اموال است؛ در این مرحله هنوز کسی مالک سهم خود نمی‌شود.
- تحریر ترکه: «تعیین مقدار ترکه و دیون متوفی» (مادهٔ ۲۰۶). دادگاه آگهی میدهد، ورثه و طلبکاران و بدهکاران را دعوت میکند و صورتی از اموال منقول با بها، طلا و نقره با وزن و عیار، نقدینه، اوراق بهادار، اسناد و نام املاک تهیه میشود (مادهٔ ۲۱۳). بدهیها و طلب‌های مسلم متوفی هم در همان صورت می‌آید (مادهٔ ۲۱۵).
- تقسیم ترکه: جداکردن سهم هر وارث از سهم دیگران (مادهٔ ۳۰۰) با تراضی یا با کارشناسی، تعدیل و قرعه؛ نتیجه، تقسیمنامهای است که حکم شناخته میشود (مادهٔ ۳۲۴) و از آن پس هر وارث مالک مستقل سهم خود است (مادهٔ ۳۲۵).
تفاوت با گواهی انحصار وراثت: آن گواهی فقط می‌گوید ورثه چه کسانی‌اند و نسبتشان با متوفی چیست (مواد ۳۶۰ تا ۳۶۲)؛ دربارهٔ اینکه اموال چیست و به چه کسی می‌رسد حرفی نمی‌زند. تفاوت با رفع مهر و موم: رفع یعنی برداشتن مهر از اموالی که قبلاً مهر و موم شده (مواد ۱۹۴ تا ۲۰۵)، که معمولاً همراه تحریر انجام میشود. نکتهٔ مهم ترتیب: پس از تحریر ترکه، درخواست مهر و موم پذیرفته نمی‌شود (مادهٔ ۱۹۲)؛ بنابراین اگر نگران خروج اموال هستید، مهر و موم را اول و فوری بخواهید.
چه کسی و با چه شرایطی میتواند این دادخواست را بدهد؟
مهر و موم ترکه را چهار دسته می‌توانند بخواهند (مادهٔ ۱۶۷): هر یک از ورثه یا نمایندهٔ قانونی آنها؛ موصی‌له، اگر وصیت به جزء مشاع (مثلاً یک‌سوم ترکه) شده باشد؛ طلبکار متوفی که طلبش مستند به سند رسمی یا حکم قطعی باشد، به اندازهٔ طلب و به شرطی که در برابر طلب رهن یا تأمین دیگری نباشد؛ و کسی که متوفی او را وصی تعیین کرده است. دادگاه در دو حالت خودش بدون درخواست اقدام میکند: فوت در خانهٔ اجاره‌ای یا مهمان‌خانه بدون کسی برای حفظ اموال، و امانت‌بودن اموال دولتی یا عمومی نزد متوفی (مادهٔ ۱۶۸).
تحریر ترکه را ورثه یا نمایندهٔ قانونی آنها و وصیِ ادارهٔ اموال می‌توانند بخواهند (مادهٔ ۲۰۷). امین غایب و قیم محجور مکلفاند ظرف ده روز از ابلاغ سمت خود درخواست تحریر بدهند، اگر ترکه قبلاً تحریر نشده باشد (مواد ۲۰۸ و ۲۰۹). وقتی میان ورثه غایب یا محجور هست یا وارث معلوم نیست، هنگام برداشتن مهر و موم، تحریر اجباری است (مادهٔ ۲۰۵).
تقسیم ترکه را هر یک از ورثه (مادهٔ ۳۰۰)، ولی و وصی و قیم وارث محجور، امین غایب و جنین، کسی که سهم‌الارث یکی از ورثه به او منتقل شده، و موصی‌له یا وصی نسبت به موصی‌به در وصیت به جزء مشاع می‌توانند بخواهند (مادهٔ ۳۰۱). درخواست تقسیم مرور زمان ندارد و همیشه قابل طرح است (مادهٔ ۳۰۲). دو شرط عملی مهم: اگر وارثی غایب مفقودالاثر است، اول باید برایش امین تعیین شود و بعد تقسیم انجام گیرد (مادهٔ ۳۰۳)؛ و تقسیم نباید مشتمل بر ضرر، یعنی کاهش فاحش قیمت، باشد (مواد ۵۹۱ و ۵۹۳ قانون مدنی). بهتر است دیون متوفی پیش از تقسیم روشن و پرداخت شده باشد؛ در غیر این صورت طلبکار میتواند به هر وارث به نسبت سهمش رجوع کند (مادهٔ ۶۰۶ قانون مدنی) و تصرفات ورثه در ترکه پیش از ادای دیون نافذ نیست (مادهٔ ۲۲۹ قانون امور حسبی).
مرجع صالح: کدام دادگاه و در کدام شهر؟
صلاحیت محلی: امور راجع به ترکه با دادگاهی است که آخرین اقامتگاه متوفی در ایران در حوزهٔ آن بوده؛ اگر اقامتگاه نداشته، دادگاه آخرین محل سکونت او (مادهٔ ۱۶۳ قانون امور حسبی). اگر متوفی در ایران اقامتگاه یا محل سکونت نداشته، دادگاه محل وقوع ترکه و در صورت پراکندگی، دادگاه محل مال غیرمنقول صالح است (مادهٔ ۱۶۴). همین قاعده برای دعاوی راجع به ترکه تا پیش از تقسیم در مادهٔ ۲۰ قانون آیین دادرسی مدنی هم آمده است. اگر بخشی از اموال در شهر دیگری باشد، دادگاه آن شهر فقط اقدامات حفاظتی مثل مهر و موم را انجام میدهد و صورت‌مجلس را به دادگاه صالح می‌فرستد (مادهٔ ۱۶۵).
صلاحیت ذاتی: با قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، «حصر ورثه، تحریر ترکه، مهر و موم و رفع آن» در فهرست صلاحیت‌های دادگاه صلح قرار گرفته (بند ۶ مادهٔ ۱۲) و شورای حل اختلاف فقط برای صلح و سازش اقدام میکند (مادهٔ ۱۴). تقسیم ترکه در آن فهرست نیامده است؛ بنابراین بسته به اینکه دادگاه آن را دعوای مالی تا نصاب بند ۱ همان ماده بداند یا نه، در دادگاه صلح یا در دادگاه عمومی حقوقیِ همان حوزه رسیدگی میشود. به همین دلیل وکیل تصمیم میگیرد هر سه خواسته در یک دادخواست بیاید یا مهر و موم و تحریر جدا از تقسیم ثبت شود؛ در هر حال دادخواست را در دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت می‌کنید و دفتر، پرونده را به مرجع صالح ارجاع میدهد و ابلاغ‌ها از طریق سامانهٔ ثنا می‌آید. اشتباه در نشانی آخرین اقامتگاه متوفی، رایج‌ترین دلیل صدور قرار عدم صلاحیت و چند ماه تأخیر است.
هزینهٔ دادرسی و هزینه‌های جانبی مهر و موم، تحریر و تقسیم ترکه
چند هزینهٔ جدا را از هم تفکیک کنید:
- هزینهٔ دادرسی: قانون امور حسبی برای درخواست مهر و موم، رفع آن، تحریر و تقسیم ترکه هزینهٔ ثابت و اندکی پیش‌بینی کرده (مادهٔ ۳۷۵) که امروز طبق تعرفهٔ سالانهٔ قانون بودجه هنگام ثبت در دفتر خدمات قضایی پرداخت میشود. اگر تقسیم ترکه به دلیل اختلاف ورثه به‌صورت دعوای ترافعی مطرح شود، هزینهٔ دادرسی آن نیز طبق همان تعرفه و بر اساس نوع دعوا محاسبه میشود؛ وکیل در دادخواست این موضوع را با توجه به رویهٔ همان حوزه درست می‌نویسد تا اخطار رفع نقص نگیرید.
- هزینهٔ آگهی: تحریر ترکه نیاز به آگهی در روزنامهٔ کثیرالانتشار دارد (مادهٔ ۲۱۰)؛ هزینهٔ نشر آگهی در عمل از درخواستکننده گرفته میشود.
- هزینهٔ ارزیابی و کارشناسی: اموال منقول هنگام تحریر توسط ارزیابی که مورد تراضی ورثه یا اعتماد دادرس باشد قیمت‌گذاری میشود (مادهٔ ۲۱۴) و در تقسیم، اگر ورثه بر بهای املاک توافق نکنند، کارشناس رسمی تعیین میشود (مادهٔ ۳۱۴). دستمزد کارشناس طبق تعرفهٔ کانون کارشناسان است.
- هزینهٔ حفظ و ادارهٔ ترکه و تحریر و تقسیم طبق مادهٔ ۳۷۷ از خود ترکه برداشته میشود، نه از جیب یک وارث؛ و هزینهٔ کفن و دفن متوفی نیز پیش از مهر و موم از وجوه نقد ترکه قابل برداشت است (مادهٔ ۱۹۰).
دستمزد تنظیم دادخواست جدا از این‌هاست و خودِ وکیل آن را پیش از پرداخت، در همان گفتوگو اعلام میکند. اگر وکیل در دادگاه هم وکالت کند، ابطال تمبر مالیاتی وکالت‌نامه طبق تعرفه جداگانه انجام میشود.
مدارکی که برای تنظیم دادخواست از شما می‌خواهیم
- کارت ملی و شناسنامهٔ درخواستکننده و ثبت‌نام او در سامانهٔ ثنا؛ در صورت وکالت، وکالت‌نامه.
- گواهی فوت متوفی و مدرک اثبات سمت شما: شناسنامه‌ای که نسبت با متوفی را نشان دهد، گواهی انحصار وراثت (اگر صادر شده)، وصیت‌نامه‌ای که شما را وصی کرده، یا سند رسمی یا حکم قطعی طلب (برای طلبکار).
- نام، نشانی و شمارهٔ ملی همهٔ ورثه و اشخاص ذینفع، چون باید در دادخواست بیایند و وقت تحریر و تقسیم به آنها ابلاغ شود (مواد ۲۱۰ و ۳۰۶).
- نشانی دقیق محل اموال و صورت اولیهٔ آن: اثاث، طلا، وجه نقد، حساب‌ها، خودرو (شمارهٔ انتظامی)، املاک (پلاک ثبتی و کپی سند)، سهام و اوراق.
- فهرست بدهیها و طلب‌های معلوم متوفی با مدارک آن (قرارداد، چک، رأی) تا در صورت ترکه نوشته شود (مادهٔ ۲۱۵).
- اگر وارث محجور یا غایب دارید: قیم‌نامه یا حکم تعیین امین، یا دست‌کم اطلاع از وضعیت او، تا وکیل درخواست تعیین قیم یا امین را در مسیر پیش‌بینی کند (مواد ۱۷۲، ۱۷۳ و ۳۰۳).
- برای تقسیم: گواهی انحصار وراثت و در صورت امکان پیشنهاد شما برای نحوهٔ تقسیم؛ قانون اجازه میدهد درخواستکننده «زمینه‌هایی برای تقسیم» به دادگاه بدهد (مادهٔ ۳۰۷).
اگر گواهی انحصار وراثت هنوز صادر نشده، برای مهر و موم و تحریر معمولاً مدارک اثبات نسبت کافی است؛ اما برای تقسیم، دادگاه بدون گواهی انحصار وراثت سهام را تعیین نمی‌کند. وکیل در همان گفتوگو می‌گوید کدام مدرک الان لازم است و کدام را میتوان بعداً تکمیل کرد.
مراحل ثبت و رسیدگی به دادخواست مهر و موم، تحریر و تقسیم ترکه
- ۱تنظیم دادخواست و تعیین ترتیب خواسته‌هامشخصات متوفی و ورثه، خواسته‌ها (مهر و موم ترکه، تحریر ترکه، تقسیم ترکه)، نشانی اموال، دلایل و منضمات و مستند قانونی نوشته میشود. در امور حسبی درخواست میتواند کتبی یا حتی زبانی باشد (مادهٔ ۱۳) اما در عمل در قالب دادخواست ثبت میشود.
- ۲ثبت در دفتر خدمات الکترونیک قضاییبا کارت ملی و مدارک به دفتر خدمات مراجعه می‌کنید؛ دادخواست اسکن و به مرجع صالحِ آخرین اقامتگاه متوفی ارجاع میشود و ابلاغ‌ها از طریق ثنا می‌آید.
- ۳مهر و موم فوریرئیس دادگاه باید فوراً خود یا به‌وسیلهٔ دادرس علی‌البدل مهر و موم کند و هر تأخیری را با علت در صورت‌مجلس بنویسد (مادهٔ ۱۷۴). وقت مهر و موم به ذی‌نفعان اطلاع داده میشود اما نباید باعث تأخیر شود (مادهٔ ۱۷۵). صورت‌مجلسی با تاریخ و ساعت، علت، محل، وصف اشیای مهر و موم‌نشده و تعهد کتبی کسانی که با متوفی زندگی می‌کردند تنظیم میشود (مادهٔ ۱۷۶) و کلیدها در دادگاه بایگانی میشود (مادهٔ ۱۷۸).
- ۴آگهی و تعیین وقت تحریردادگاه وقتی را که کمتر از یک ماه و بیش از سه ماه از تاریخ نشر آگهی نباشد تعیین و در روزنامهٔ کثیرالانتشار آگهی میکند تا ورثه، طلبکاران و بدهکاران حاضر شوند؛ برای ورثه و وصی و موصی‌لهِ معلوم احضاریه هم فرستاده میشود (مادهٔ ۲۱۰). غیبت احضارشدگان مانع تحریر نیست (مادهٔ ۲۱۲).
- ۵جلسهٔ تحریر و تنظیم صورت ترکهمهر و موم با تنظیم صورت ریز برداشته میشود (مادهٔ ۲۰۲)؛ اموال منقول با بها، طلا و نقره با وزن و عیار، نقدینه، اوراق بهادار، اسناد و املاک فهرست میشود (مادهٔ ۲۱۳)، ارزیاب قیمت می‌گذارد (مادهٔ ۲۱۴) و مطالبات و بدهی‌های مسلم هم ثبت میشود (مادهٔ ۲۱۵). صورت‌مجلس تحریر با اظهارات حاضران تنظیم و در دفتر دادگاه بایگانی میشود و ذی‌نفعان می‌توانند رونوشت بگیرند (مواد ۲۱۶ و ۲۲۲). خاتمهٔ تحریر به ورثه اطلاع داده میشود (مادهٔ ۲۲۴).
- ۶جلسهٔ تقسیم: تراضی یا کارشناسیدادگاه برای تقسیم جلسه تعیین و ذی‌نفعان را احضار میکند؛ فاصلهٔ ابلاغ تا جلسه کمتر از ده روز نیست (مواد ۳۰۶ و ۳۰۸). اگر همه حاضر و رشید باشند می‌توانند به هر نحو توافق کنند و دادگاه توافق را صورت‌مجلس میکند (مواد ۳۰۹ و ۳۱۳)؛ در غیر این صورت کارشناس بهای املاک، قابل‌تقسیم‌بودن و تعدیل سهام را معین میکند (مواد ۳۱۴ و ۳۱۵).
- ۷تعدیل، قرعه یا فروش و صدور تقسیم‌نامهبرای هر وارث از هر نوع مال حصه‌ای معین میشود؛ مالِ غیرقابل‌تقسیم در سهم یکی قرار میگیرد و معادل آن از اموال دیگر به بقیه داده میشود یا با پول تعدیل میشود (مادهٔ ۳۱۶)؛ اگر تعدیل ممکن نباشد، مال فروخته و بهایش تقسیم میشود (مادهٔ ۳۱۷). اگر بر تعیین حصه تراضی نشود، سهام به قرعه معین میشود (مادهٔ ۳۱۹). در پایان صورت‌مجلس تقسیم با امضای صاحبان سهام و دادرس تنظیم و تقسیم‌نامه به هر وارث ابلاغ و تسلیم میشود (مواد ۳۲۲ تا ۳۲۴).
بعد از مهر و موم و در مدت تحریر و پس از تقسیم چه میشود؟
پس از مهر و موم: اموال در محل خود بسته می‌ماند و کلیدها در دادگاه است (مادهٔ ۱۷۸). اثاثی که برای زندگی همسر و فرزندان متوفی ضروری است و اشیای غیرقابل مهر و موم، مهر و موم نمی‌شود و فقط توصیف می‌گردد (مادهٔ ۱۸۹)؛ اشیای ضایع‌شدنی یا کم‌ارزش و پرهزینه ممکن است فروخته و پولش در صندوق دادگستری یا بانک سپرده شود (مادهٔ ۱۹۳). اگر هنگام مهر و موم وصیت‌نامه‌ای پیدا شود، مشخصات آن در صورت‌مجلس نوشته و به دادگاه صالح فرستاده میشود (مواد ۱۸۱ و ۱۸۴). اموالی که متعلق به همسر متوفی یا اشخاص دیگر است، به صاحبش برگردانده میشود (مادهٔ ۱۸۸).
در مدت تحریر ترکه: تصرف در ترکه ممنوع است مگر آنچه برای اداره و حفظ آن لازم است (مادهٔ ۲۱۸)؛ عملیات اجرایی طلبکاران علیه ترکه معلق می‌ماند (مادهٔ ۲۱۹)؛ مرور زمان نسبت به طلب‌های متوفی جاری نمی‌شود (مادهٔ ۲۲۰) و دعاوی راجع به ترکه یا بدهی متوفی متوقف میشود، هرچند مدعی میتواند تأمین خواسته بخواهد (مادهٔ ۲۲۱). اگر ورثه بر سر ادارهٔ ترکه اختلاف کنند، دادگاه ابتدا سعی در سازش میکند و در غیر این صورت کسی را موقتاً برای حفظ ترکه تعیین می‌نماید (مادهٔ ۲۲۳).
پس از تقسیم: هر وارث مالک مستقل سهم خود میشود و هر تصرفی که بخواهد میکند و به حصهٔ دیگران حقی ندارد (مادهٔ ۳۲۵). تقسیمِ درست و لازم است و هیچ شریکی نمیتواند بدون رضای بقیه از آن برگردد (مادهٔ ۵۹۹ قانون مدنی)؛ فقط اگر بعداً عیبی در حصه ظاهر شود که هنگام تقسیم معلوم نبوده، یا معلوم شود تقسیم به‌غلط واقع شده یا بخشی از اموال مال غیر بوده، میتوان تقسیم را به هم زد یا باطل دانست (مواد ۶۰۰ تا ۶۰۲ قانون مدنی). برای املاک، تقسیمنامهٔ دادگاه مبنای انتقال سند به نام هر وارث در ادارهٔ ثبت است.
اعتراض به تصمیم دادگاه دربارهٔ مهر و موم، تحریر و تقسیم ترکه
قاعدهٔ کلی در امور حسبی این است که تصمیم دادگاه قابل پژوهش (تجدیدنظر) و فرجام نیست مگر آنکه قانون تصریح کرده باشد (مادهٔ ۲۷ قانون امور حسبی)؛ در عین حال هر کس تصمیم دادگاه را برای خود زیان‌بار بداند میتواند به آن اعتراض کند و حکمی که در نتیجهٔ اعتراض صادر میشود قابل پژوهش و فرجام است (مادهٔ ۴۴). دادگاه همچنین میتواند اشتباهات حساب یا سهو قلم، مثل از قلم افتادن نام یکی از ورثه، را خودش یا به درخواست ذینفع اصلاح کند (مادهٔ ۳۸).
- مهر و موم و تحریر: این دو اقدام حفاظتی و اداری‌اند و وارثی که با آن مخالف است معمولاً با اعتراض به همان دادگاه یا با درخواست رفع مهر و موم (مادهٔ ۱۹۴) جلو می‌رود. اگر ادعا شود مالی جزو ترکه نیست و متعلق به شخص دیگری است، آن شخص میتواند استرداد آن را بخواهد (مادهٔ ۲۰۳).
- تقسیم: تقسیمنامهٔ دادگاه «حکم» شناخته میشود و از تاریخ ابلاغ در حدود قوانین قابل اعتراض، پژوهش و فرجام است (مادهٔ ۳۲۴)؛ مهلت تجدیدنظر همان مهلت مقرر در آیین دادرسی مدنی است (مادهٔ ۲۹)، یعنی بیست روز از ابلاغ برای اشخاص مقیم ایران (مادهٔ ۳۳۶ قانون آیین دادرسی مدنی). وارثی که در جلسهٔ تراضی نبوده، ظرف مهلتی که دادگاه تعیین میکند میتواند رضایت یا مخالفت خود را اعلام کند و اگر با عذر موجه نیامده باشد وقت جدید میگیرد (مواد ۳۱۰ تا ۳۱۲).
- اختلاف در اصل وراثت یا وصیت: اگر کسی منکر وارث‌بودن دیگری باشد یا در اصل وصیت اختلاف باشد، موضوع از یک درخواست حسبی فراتر می‌رود و باید در دادگاه حقوقی به‌صورت دعوا رسیدگی شود؛ اختلاف در اصل وصیت حتی با توافق طرفین در شورا قابل طرح نیست (بند ۲ مادهٔ ۱۱ قانون شوراهای حل اختلاف ۱۴۰۲).
به همین دلیل وکیل در دادخواست، «درخواست حسبی» و «دعوای ترافعی» را با هم قاطی نمی‌کند؛ هر کدام مسیر اعتراض و مهلت خودش را دارد.
اشتباه‌های رایجی که وکیل جلوی آنها را میگیرد
- درخواست مهر و موم بعد از تحریر: پس از تحریر ترکه دیگر مهر و موم پذیرفته نمی‌شود و در اثنای تحریر فقط بخش تحریرنشده مهر و موم می‌گردد (مادهٔ ۱۹۲). اگر نگران خروج اموال هستید، مهر و موم را اول بخواهید.
- طلبکار بدون سند رسمی یا حکم قطعی: طلبکار فقط با سند رسمی یا حکم قطعی و به اندازهٔ طلب میتواند مهر و موم بخواهد (بند ۳ مادهٔ ۱۶۷)؛ فاکتور و رسید عادی کافی نیست و درخواست رد میشود.
- فراموش‌کردن وارث غایب یا محجور: بدون تعیین قیم یا امین، رفع مهر و موم و تقسیم انجام نمی‌شود (مواد ۱۹۹، ۳۰۳ و ۳۲۱). وکیل این را از ابتدا در مسیر می‌گذارد تا پرونده ماه‌ها معطل نماند.
- نشانی اشتباه آخرین اقامتگاه متوفی یا ثبت دادخواست در شهر محل اموال به جای شهر اقامتگاه (مادهٔ ۱۶۳) که به قرار عدم صلاحیت می‌انجامد.
- جا انداختن یکی از ورثه یا موصی‌له در دادخواست: تقسیم بدون حضور یا ابلاغ به همهٔ ذی‌نفعان قابل اعتراض است (مواد ۳۰۶ و ۳۱۰) و تقسیمِ غلط باطل میشود (مادهٔ ۶۰۱ قانون مدنی).
- تقسیم پیش از روشن‌شدن بدهیها: طلبکار به هر وارث به نسبت سهمش رجوع میکند و اگر وارثی معسر شود، بار او بر دوش بقیه می‌افتد (مادهٔ ۶۰۶ قانون مدنی)؛ تحریر پیش از تقسیم همین خطر را کم میکند.
- نوشتن صورت اموال ناقص یا بدون بها: صورت ترکه باید توصیف اموال منقول با بها، وزن و عیار طلا، نقدینه، اوراق و نام املاک را داشته باشد (مادهٔ ۲۱۳)؛ صورت ناقص یعنی جلسهٔ اضافه و هزینهٔ کارشناسی بیشتر.
- پیشنهاد تقسیمی که به ضرر یک وارث است یا مالی را از مالیت می‌اندازد (مواد ۵۹۳ و ۵۹۵ قانون مدنی)؛ دادگاه چنین تقسیمی را نمی‌پذیرد.