لطفا اتصال اینترنت خود را بررسی کنید.
نفقه چیست؟ نفقه چقدر است؟ نفقه فرزندان در قانون

نفقه چیست؟ نفقه چقدر است؟ نفقه فرزندان در قانون

نفقه به‌ عنوان یکی از مهم‌ترین مسائل مالی زن در نظر گرفته می‌شود.

حجم زیادی از پرونده‌های موجود در دادگاه‌ها مربوط به دعوای نفقه است. بسیاری از زنان فارغ از بحث طلاق، خواهان دریافت نفقه خود هستند.

در نظر گرفتن این حق مالی برای زنان یکی از بهترین نوآوری‌های موجود در شرع و قانون کشور است. قانون‌گذار در مواد مختلفی از قانون مدنی به بحث نفقه، شرایط دریافت نفقه، میزان نفقه و همچنین افراد مستحق دریافت اشاره‌کرده است. در این مقاله قصد داریم تا شما را با مهم‌ترین مباحث در خصوص نفقه زن و فرزندان آشنا نماییم.

نفقه چیست

ماده ۱۱۰۷ یکی از کاربردی‌ترین مواد قانون مدنی است. در این ماده به بحث نفقه اشاره‌شده است: «نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قیل: مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه‌های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج، به‌واسطه نقصان یا مرض» باید توجه داشت که طبق ماده ۱۱۰۲ به‌ محض اینکه عقد نکاح به‌صورت صحیح واقع شد، طرفین در مقابل یکدیگر دارای حقوق و تکالیفی می‌گردند. یکی از وظایف زن تمکین و یکی از وظایف مرد، دادن نفقه در قبال تمکین است.

نفقه به انگلیسی

شاید به جرئت بتوان بیان کرد که حقوق ایران و اسلام از نظر اقتصادی، شرایط مساعدی را برای زن در نظر گرفته است که نظیر آن را در کمتر نظام حقوقی می‌توان دید. یکی از نظام‌های حقوق اقتصادی که جهت حمایت از زنان در نظر گرفته‌شده است مهریه است. مهریه در زبان انگلیسی به alimony تعبیر شده است. قانون‌گذار انگلیسی به روابط بین طرفین ورود نکرده است و تصمیم‌گیری در خصوص آن را به زوجین سپرده است. در حقوق انگلیس مرد هیچ‌گونه وظیفه‌ای نسبت به تأمین مخارج و مایحتاج زن ندارد و مسلماً زن در این خصوص با سختی مواجه خواهد شد. هرچند در هنگام طلاق عموماً دارایی مرد نصف خواهد شد و به زن نیز وجهی تعلق خواهد گرفت اما در طول زندگی مشترک، وظیفه‌ای برای مرد در نظر گرفته نشده است.

نفقه فرزند

فرزندان به‌عنوان آسیب‌پذیرترین افراد در دعاوی خانوادگی، نیازمند حمایتی خاص هستند. یکی از حمایت‌هایی که قانون‌گذار برای کودکان در نظر گرفته، نفقه است. بر طبق ماده ۱۱۹۰ قانون مدنی، پرداخت نفقه به عهده پدر است. برخی از افراد به اشتباه فکر می‌کنند که در صورتی که مادر، حضانت فرزندان را بر عهده بگیرد، مسئول تأمین مایحتاج آنان نیز است. اما بر طبق قانون پدر موظف است به فرزندانش که تحت حضانت خود، مادر یا فرد دیگری هستند، نفقه پرداخت کند. در صورتی که پدر فوت کرده باشد یا توانایی مالی برای پرداخت نفقه را نداشته باشد، پدربزرگ و در صورتی که پدربزرگ نیز مانند پدر توانایی مالی نداشته و یا در قید حیات نباشد، اجداد پدری موظف به پرداخت نفقه هستند. در صورتی که هیچ‌کدام از اجداد پدری نیز نتوانند نفقه بدهند، تازه نوبت به مادر می‌رسد که مایحتاج فرزند خود را تأمین کند.

نفقه چقدر است؟

میزان نفقه در هیچ قانونی مشخص نشده است و ملاک تعیین آن در دادگاه‌ها کاملاً شخصی است. دادگاه‌ها برای تعیین نفقه به زمان، مکان، شرایط و نیازهای زن و همچنین شأن او توجه می‌کنند. در نظر گرفتن فاکتورهای مختلف برای تعیین میزان نفقه باعث شده است تا نیاز به استفاده از تجربیات کارشناسان احساس شود. کارشناس با توجه به مسائل ذکرشده مبلغی را به‌عنوان نفقه در نظر می‌گیرد و طرفین در صورتی که به آن اعتراض داشته باشند می‌توانند تا ۷ روز دلایل خود را ضمن اعتراض بیان کنند.

نفقه زن

زن در صورتی حق دریافت نفقه را دارد که تمکین نماید. تمکین را می‌توان به دو نوع عام و خاص تقسیم‌بندی کرد. تمکین در شرع به معنای اختیار دادن به دیگری است. بر طبق ماده ۱۱۰۵ و ۱۱۱۴ قانون مدنی، ریاست خانواده بر عهده شوهر است و همچنین زن باید در منزلی که مرد برای او تعیین می‌کند، زندگی کند. در صورتی که زن حق تعیین مسکن را ضمن عقد نکاح شرط کرده باشد، می‌تواند از دستور مرد در این مسئله سرپیچی کند. پذیرفتن ریاست کرد و زندگی کردن در خانه انتخابی توسط او، تمکین عام است. عموماً در دادگاه اثبات همین مسئله می‌تواند زن را مستحق دریافت نفقه کند؛ اما در بعضی از موارد نیاز به اثبات تمکین خاص است.

برقراری رابطه زناشویی و جنسی خاص را تمکین خاص میگویند. زن باید به‌طور متعارفی با همسر شرعی و قانونی خود رابطه جنسی برقرار کند و در صورتی که زن، همسر خود را از داشتن رابطه زناشویی منع کند، مستحق دریافت نفقه نخواهد بود.

در قانون به زنانی که از همسر خود تمکین نمی‌کنند، ناشزه گفته و در دادگاه‌ها برای زنان ناشزه نفقه‌ای در نظر گرفته نمی‌شود. در صورتی که قصد طرح دعوای نفقه را دارید بهتر است با وکلای مجرب در این زمینه مشورت نمایید. بنیاد وکلا با دارا بودن کادری باتجربه در این زمینه، یاری‌رسان شما خواهد بود. در صورتی که زن تمکین نماید می‌تواند از دادگاه تقاضای صدور حکم پرداخت نفقه را بنماید.

نفقه در دوران عقد

عقد نکاح را می‌توان به 2 نوع دائم و موقت تقسیم‌بندی کرد. در عقد موقت که به صیغه نیز معروف است، زن مستحق دریافت نفقه نیست؛ مگر اینکه شرط کرده باشد که نفقه دریافت کند. در صورتی که مرد چنین شرطی را پذیرفته باشد، ملزم به پرداخت نفقه است.

یکی از سؤالاتی که ذهن بسیاری از خانم‌ها را مشغول کرده است این است که آیا در زمان عقد و قبل از عروسی، مستحق دریافت نفقه هستند؟ همان‌طور که بیان شد، شرط دریافت نفقه، داشتن رابطه زناشویی با مرد است و در صورتی که زنی، در دوران عقد، همسر خود را از این حق محروم کند، نمی‌تواند تقاضای نفقه نماید. اما اگر زنی در دوران عقد از همسر خود تمکین خاص کرده و یا اعلام آمادگی برای شروع زندگی مشترک کند و مرد از بردن همسر خود به منزل مشترک خودداری کند، زن می‌تواند از طریق مراجع قضایی، نفقه خود را درخواست نماید. طرح دعوای نفقه در این برهه از زمان دارای پیچیدگی خاصی در اثبات است. لذا بهتر است قبل از هرگونه اقدام با افراد عالم و باتجربه مشورت نمایید.

نفقه بعد از طلاق

یکی از نکاتی که ممکن است شما را شگفت‌زده کند این است که زن در برخی از موارد، حتی بعد از طلاق نیز مستحق دریافت نفقه است. در طلاق رجعی که مرد می‌تواند هر زمان که اراده کند به زن رجوع کند، تا 3 طهر (که عموماً 3 ماه طول می‌کشد)، موظف به پرداخت نفقه است. در انواع طلاق‌های دیگر ازجمله خلع و بائن، مرد تکلیفی به پرداخت نفقه زن ندارد.

همان‌طور که زن در زمان عقد مستحق دریافت نفقه است، پس از آن و تا تمام نشدن مدت عده می‌تواند نفقه خود را دریافت نماید. قانون‌گذار این مسئله را برای این قرار داده است تا همان‌طور که برای مرد حق رجوع و برگشت وجود دارد و زن نمی‌تواند در این زمان با کس دیگری ازدواج کند، همان‌طور نیز برای زن حق دریافت حقوق مالی وجود داشته باشد.

در صورتی که مرد فوت نماید، در ایام عده وفات نیز زن مستحق دریافت نفقه خواهد بود و نفقه او از اموال شوهر پرداخت خواهد شد. در صورتی که مرد اموالی برای پرداخت نداشته باشد، پرداخت نفقه زن از وظایف اقارب مرد است.

نفقه اقارب

علاوه بر زن و فرزندان، برخی از اقارب و نزدیکان نیز در صورت عدم توانایی مالی، مستحق دریافت نفقه هستند. به طور کلی همان‌طور که نفقه فرزندان بر عهده پدر، جد پدری و مادر است، در صورتی که ابوین، توانایی مالی برای ادامه زندگی نداشته باشند، بر طبق ماده ۱۲۰۰ قانون مدنی، اولاد موظف به پرداخت نفقه ابوین خواهند بود. نکته‌ای که وجود دارد این است که در پرونده‌های مربوط به نفقه، زن بر دیگران اولویت دارد. یعنی در صورتی که همسر و پدر و مادر فردی واجب النفقه باشند و مرد تنها توانایی پرداخت نفقه یکی از آنان را داشته باشد، باید نفقه همسر خود را پرداخت کند.

نفقه انواع فرزندان

دریافت نفقه توسط فرزندان کاملاً به استطاعت مالی آنان بستگی دارد اما به‌طور معمول پسران تا سن ۱۸ سالگی مستحق دریافت نفقه هستند و دختران تا زمانی که شاغل نشوند و یا ازدواج نکنند، می‌توانند خواهان دریافت نفقه از پدر و پدربزرگ، اجداد پدری و نهایتاً مادر باشند. بهتر است در طرح دعوای نفقه فرزندان با وکلای بنیاد وکلا مشورت نمایید.

دختر و پسر تا زمان خاصی می‌توانند نفقه خود را از پدر دریافت نمایند. سن در نظر گرفته‌شده برای پسران و دختران تقریبی بوده و حتی در مواردی دادگاه، پسران را نیز پس از سن ۱۸ سال مستحق دریافت نفقه می‌داند. زیرا بسیاری از آنان پس از این سن مشغول تحصیل و یا خدمت سربازی هستند و نمی‌توانند به کار مشغول شده و هزینه زندگی خود را تأمین کنند اما به طور کلی نفقه تا سن ۱۸ سالگی برای پسران در نظر گرفته می‌شود و دختران تا زمانی که ازدواج نکرده و یا شاغل نشوند، می‌توانند نفقه دریافت کنند.

نحوه اندازه‌ گیری و محاسبه نفقه

نفقه وابسته به نوع و سبک زندگی افراد کاملاً متفاوت است. دادگاه با در نظر گرفتن زندگی افراد، شأن اجتماعی، سبک زندگی زن در زمان مجردی و همچنین توانایی مالی مرد اقدام به صدور حکم پرداخت نفقه خواهد داد. در نظر گرفتن تمامی این شرایط با همکاری کارشناسان مربوطه، موجب خواهد شد تا میزان نفقه دریافتی هر زن با دیگری متفاوت باشد. بر طبق ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی تمامی نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن بر عهده زوج می‌باشد و دادگاه با در نظر گرفتن تمامی شرایط مبلغ و میزان نفقه را اندازه‌گیری خواهد کرد.

شکایت نفقه

زوجه به ۲ طریق می‌تواند نفقه حال و گذشته خود را دریافت کند.

از طریق اقامه دعوی در دادگاه حقوقی: زن می‌تواند با تنظیم دادخواست با موضوعیت مطالبه نفقه، مرد را ملزم به پرداخت آن کند. پس از ثبت دادخواست، جلسه‌ای با حضور طرفین تشکیل‌شده و دادگاه با توجه به شرایط موجود، اقدام به صدور رأی به محکومیت زوج مبنی بر پرداخت میزان نفقه مشخص خواهد کرد.

از طریق طرح دعوی کیفری: یکی از نکات جالب‌توجه این است که ندادن نفقه، جرم محسوب می‌شود و زن می‌تواند به همین دلیل مرد را روانه زندان کند. زوجه می‌تواند با مراجعه به دادسرای محل زندگی مشترک، علیه مرد اقامه دعوی ترک انفاق کند و در صورتی که مرد باوجود توانایی مالی، از پرداخت نفقه زن و فرزند خودداری کند، مجرم محسوب شده و به زندان فرستاده خواهد شد. طرح دعوای نفقه پروسه ظریفی است که نیازمند همراهی وکیلی آگاه است.

مدارک موردنیاز برای طرح دعوی نفقه

  1. کارت ملی
  2. شناسنامه
  3. عقدنامه

در صورتی که دعوی کیفری طرح شود، نیاز به حضور ۲ شاهد است.

نفقه زن فوق‌لیسانس

همان‌طور که بیان شد، نفقه هر زن با دیگری متفاوت است و دادگاه با در نظر گرفتن شرایط و وضعیت زن اقدام به صدور حکم پرداخت نفقه خواهد کرد. در نظر گرفتن مبلغی برای گذران زندگی و امرارمعاش کاملاً وابسته به وضعیت، شرایط، شأن و همچنین میزان توانایی زوجه و زوج دارد. دادگاه مدرک تحصیلی زن و همچنین شأن او را برای میزان نفقه در نظر خواهد گرفت. در صورتی که با مشکلات مربوط به پرداخت نفقه مواجه شدید، بهتر است قبل از هرگونه اقدام، با متخصصین بنیاد وکلا مشورت نمایید.