پدربزرگ پدرم حدود ۷۵۰۰ متر زمین کشاورزی در روستا را در سال ۱۳۵۰ وقف روستا نمود و به فردی داد تا محصول کشاورزی آن صرف مساجد روستا شود. آن فرد حدود ۴۰ سال این کار را انجام میداد و به هیئت امنای روستا نصف محصول را صرف امور مساجد میداد. اما حدود ده سال است که با ادعای اینکه مالک است، از این امور امتناع میکند و با واسطهگری در چند سال حل نشد. سال ۹۶ هیئت امنا شکایت کرد و رای مالکیت اوقافی دادگاه بدوی را گرفت، اما تجدیدنظر ایراد شکلی گرفت و گفت باید ورثه شکایت کنند.
سال ۱۴۰۲ اداره اوقاف شکایت کرد به عنوان خواهان و ورثه و فردی که زمین را غصب کرده بود را خوانده ذکر کرد. دادگاه بدوی و تجدیدنظر ایراد شکلی گرفتند و گفتند موقوفه دارای شخصیت حقوقی است و میبایست شخصیت حقوقی موقوفه به عنوان خواهان و اعضای هیئت امنای روستا در قسمت خواهان ذکر گردد. قرار عدم استماع صادر کردند.
ما ۳۱ نفر به عنوان ورثه متوفی فعلا هستیم.
۱) آیا هرکدام از ورثه مجزا میتوانند طرح دعوا کنند و خواهان باشند و متصرف به عنوان خوانده؟
۲) آیا اداره اوقاف و هیئت امنا خواهان و متصرف خوانده کدام صحیح است؟
این پاسخ بهصورت خودکار و بر اساس میزان جزئیات در ابتدا آمده است، نه بهعنوان تأیید محتوای آن.
پاسخ توسط یکی از وکلای بنیاد وکلا
بر اساس قوانین مدنی و آیین دادرسی ایران و رویهی قضایی دیوان عالی کشور در خصوص املاک وقفی، پاسخ سوالات شما به شرح زیر است. مشکل اصلی پروندههای شما «ایراد شکلی در سمت خواهان» است که با اصلاح عنوان خواهان قابل حل میباشد.
پاسخ سوال اول: آیا هرکدام از ورثه میتوانند مجزا طرح دعوا کنند؟
بله، اما با شرایط خاص.
هر یک از ورثه به عنوان «ذینفع» میتوانند طرح دعوا کنند. از آنجا که تا قبل از اثبات رسمی وقفیت، ملک قانونا و اسما متعلق به ورثه محسوب میشود، شما به عنوان «قائممقام قانونی متوفی» (واقف) حق دارید برای اجرای نیت متوفی و پس گرفتن ملک از غاصب اقدام کنید.
نوع خواسته: عنوان خواسته شما باید «اثبات وقفیت» و «خلع ید» باشد.
تعداد خواهان: نیازی نیست حتما هر ۳۱ نفر شکایت کنند. حتی یکی از ورثه نیز میتواند به تنهایی علیه متصرف (غاصب) طرح دعوا کند. طبق قانون، هر شریک (وارث) حق دارد برای محافظت از کل ملک مشاع و خلع ید غاصب اقدام نماید.
نکته مهم: اگر ورثه شکایت کنند، دادگاه دیگر نمیتواند بگوید «شما کارهای نیستید»، زیرا شما جانشینان قانونی صاحب اصلی زمین هستید.
پاسخ سوال دوم: نحوه صحیح نگارش خواهان و خوانده (علت رد شدن شکایت اداره اوقاف)
علت اینکه دادگاه در سال ۱۴۰۲ قرار عدم استماع صادر کرده، اشتباه در نگارش نام خواهان بوده است. طبق ماده ۳ قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف، «موقوفه دارای شخصیت حقوقی مستقل است».
اشتباه پرونده قبلی: در پرونده قبلی احتمالا نوشته شده:
خواهان: «اداره اوقاف» یا «هیئت امنا»
این اشتباه است؛ زیرا خود اداره اوقاف مالک نیست، بلکه نماینده است.
توضیح: در واقع «شخصیت حقوقی موقوفه» خواهان اصلی است و اداره اوقاف یا متولی، صرفا نماینده آن هستند. اگر نام موقوفه در ابتدا نیاید، دادگاه سمت اداره اوقاف را به رسمیت نمیشناسد و دعوا رد میشود.
راهکار پیشنهادی و نهایی
برای حل مشکل و جلوگیری از دور باطل بین دادگاهها، بهترین مسیر حقوقی ترکیب دو حالت است:
۱. طرح دعوا توسط اداره اوقاف با اصلاح نام خواهان: از اداره اوقاف بخواهید دادخواست جدیدی بدهد اما این بار در ستون خواهان بنویسد: «موقوفه [نام] با نمایندگی اداره اوقاف». این دقیقترین راه است.
۲. ورود ورثه به عنوان «وارد ثالث» یا خواهان مستقل: اگر اداره اوقاف همکاری نمیکند یا پروسه کند است، شما (تعدادی از ورثه) میتوانید مستقلا دادخواست «اثبات وقفیت» بدهید و متصرف را خوانده قرار دهید. در این دعوا چون شما ذینفع هستید (چون اگر وقف نباشد ملک به شما میرسد، پس حق دارید وضعیت آن را روشن کنید) دادگاه باید رسیدگی کند.
نتیجهگیری:
رای سال ۹۶ (که گفت ورثه شکایت کنند) صحیح بوده چون هنوز وقفیتی اثبات نشده بود و ملک در حکم میراث بود. رای ۱۴۰۲ (که ایراد شخصیت حقوقی گرفت) نیز طبق قانون اوقاف صحیح بوده است.
اکنون سادهترین راه این است که اداره اوقاف دادخواست جدید بدهد و نام خواهان را اصلاح کند (موقوفه ... با نمایندگی ...). اگر آنها این کار را نکردند، یکی یا چند نفر از ورثه دادخواست «اثبات وقفیت و خلع ید» بدهند.
با توجه به اینکه زمین مورد نظر وقف شده است، در واقعیت شما به عنوان ورثه نمیتوانید به تنهایی به عنوان خواهان دعوا کنید، زیرا زمین وقف شده دارای شخصیت حقوقی مستقل از ورثه است و باید موقوفه به عنوان خواهان دعوا مطرح شود.
۱) خیر؛ دعوای اثبات وقفیت باید توسط شخصیت حقوقی موقوفه با نمایندگی هیئت امنا مطرح شود و طرح دعوای جداگانه هر وارث پذیرفته نمیشود.
۲) صحیح این است که «موقوفه (با نمایندگی هیئت امنا)» خواهان و متصرف خوانده باشد؛ اداره اوقاف فقط ناظر است نه خواهان اصلی.
با توجه به اینکه زمین مورد نظر وقف شده است، در واقعیت شما به عنوان ورثه نمیتوانید به تنهایی به عنوان خواهان دعوا کنید، زیرا زمین وقف شده دارای شخصیت حقوقی مستقل از ورثه است و باید موقوفه به عنوان خواهان دعوا مطرح شود.
موضوع و دادنامه ها می بایستی بررسی شود.
وقف عام (مثل وقف برای مسجد یا امور عمومی روستا) اگر متولی ندارد یا متولی تعیین نشده باشد ، اداره اوقاف نظارت و اداره را برعهده دارد.
از طرفی مالی که وقف روستا و مسجد شده، دیگر ملک ورثه نیست، صاحب این مال «موقوفه» است و اداره آن طبق قانون با سازمان اوقاف است. ورثه هیچ مالکیتی بر زمین ندارند.
موقوفه، یک شخصیت حقوقی مستقل است. دعوای مربوط به موقوفه باید با «عنوان شخصیت حقوقی موقوفه» طرح شود.
در وقف عام:
خواهان صحیح: شخصیت حقوقی موقوفه با نمایندگی اداره اوقاف
خوانده صحیح: متصرف غاصب
هیئت امنا میتوانند به عنوان نماینده محلی یا قائممقام اداره اوقاف وارد شوند، اما اصحاب دعوا نیستند.
ابتدا وقفیت را اثبات نموده سپس دعوای خلع ید مطرح کنید. ضمنا بنظر همان فرد بعنوان تولیت توسط واقف انتخاب شده بنابراین اداره اوقاف نمیتواند نماینده موقوفه باشد. میتوانید تقاضای ضم امین یا عزل متولی را بخواهید.
بهترین راه طرح دعوی از جانب اداره اوقاف می باشد و صرف نظر از ایرادات شکلی که باز ممکن است پیش آید اثبات این موضوع و حصول نتیجه بر اساس قراین و شواهد امکان پذیر است
پاسخهای عمومی، مدارک و تاریخها و شرایط خاصِ شما را نمیبینند. در یک مشاورهٔ تلفنی، وکیل روی همین پرونده با شما صحبت میکند و قدم بعدی را مشخص میکند.
ثبتنام لازم نیست؛ فقط شمارهٔ موبایل، آن هم فقط برای همین مشاوره.
پرسش حقوقی خودتان را بپرسید
پرسش خود را ثبت کنید تا وکلای بنیاد وکلا پاسخ بدهند — ثبت پرسش رایگان است.ثبت پرسش حقوقی
