چگونه دادخواست استرداد چک و اعسار بدهم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

با سلام و احترام. وضعیت پیش‌آمده برای شما قابل درک است. با توجه به قوانین آیین دادرسی مدنی و کیفری ایران، پاسخ سوالات شما به تفکیک در ادامه آمده است:

۱. چه کسی باید دادخواست استرداد لاشه چک بدهد؟
در دعوای استرداد لاشه چک، خواهان اصلی کسی است که صادرکننده چک (صاحب حساب) باشد یا چک را ظهرنویسی (پشت‌نویسی) کرده باشد.

شما به تنهایی می‌توانید و باید دادخواست بدهید: از آنجا که چک از حساب شما صادر شده و اجراییه علیه شما صادر گردیده، شما «ذی‌نفع» اصلی هستید. مادر و برادر شما طرف قرارداد اجاره هستند، اما طرف حساب چک شما هستید.
​
نقش مادر و برادر: نیازی نیست مادر و برادرتان به عنوان خواهان در دادخواست اصلی حضور داشته باشند، مگر اینکه بخواهید قرارداد اجاره را فسخ کنید یا دعوای دیگری مربوط به روابط موجر و مستاجر طرح کنید. در دعوای «استرداد لاشه چک»، استناد به شهادت آن‌ها یا قرارداد اجاره‌شان به عنوان مدرک (برای اثبات اینکه چک بابت اجاره بوده و دین ادا شده) کافی است.

۲. دادخواست اعسار از هزینه دادرسی (جمعی یا فردی؟)
اگر تصمیم گرفتید که هر سه نفر (شما، مادر و برادر) دادخواست بدهید (که برای چک توصیه نمی‌شود)، در مورد هزینه دادرسی باید بدانید:

اصل تفکیک: اعسار یک امر کاملا شخصی است. وضعیت مالی هر فرد جداگانه بررسی می‌شود.

رویه دادگاه‌ها: اگرچه قانونا منع صریحی برای ارائه یک دادخواست اعسار برای چند نفر وجود ندارد، اما رویه قضایی غالب و شعب دادگاه‌ها معمولا دادخواست اعسار دسته‌جمعی را نمی‌پذیرند یا آن را رد می‌کنند، زیرا هر شخص باید جداگانه شهود خود را بیاورد و صورت دارایی خود را اعلام کند.
​

توصیه: اگر شما (صادرکننده چک) به تنهایی دادخواست استرداد بدهید، طبیعتا دادخواست اعسار را هم به تنهایی و ضمیمه همان دادخواست اصلی می‌دهید که بهترین و کم‌ریسک‌ترین روش است.

۳. آیا عدم عودت چک «خیانت در امانت» است؟
بله، عمل موجر می‌تواند مصداق جرم خیانت در امانت باشد، اما اثبات آن ظرافت‌های حقوقی دارد.

شرط تحقق جرم: طبق ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی، باید ثابت کنید چک به صورت «امانت» یا برای «مصرف معین» (مثل تضمین یا پرداخت اجاره) به موجر داده شده و قرار بوده پس از رفع نیاز (دادن چک جدید) مسترد شود، اما او با «سوءنیت» آن را به ضرر شما استفاده کرده است.
​

برگشت زدن چک: اقدام موجر در برگشت زدن چک و گرفتن اجراییه، عنصر «استعمال» (استفاده کردن) که رکن مادی جرم خیانت در امانت است را تکمیل می‌کند.
​
نقش اظهارنامه: ارسال اظهارنامه توسط شما و دادن مهلت ۱۰ روزه، کار بسیار درستی بوده است. این مدرک نشان می‌دهد که شما مطالبه کرده‌اید و او با علم و آگاهی از پس دادن چک امتناع کرده که به اثبات «سوءنیت» کمک شایانی می‌کند.