با خانمی نامزد بودم که به دلایلی نامزدی بههم خورد. اما پدر ایشان به محل کار من رفت و طی نامهای به حراست محل کارم نوشت که من دخترشان را دزدیدم، کتک زدم و به او تجاوز کردم. از ایشان با موضوع توهین، افترا و قذف (تجاوز) شکایت کردم، اما دادسرا طبق ماده ۶۰۸، ۶۹۷ و ۶۹۸ قرار جلب به دادرسی صادر کرده، اما به موضوع تجاوز و قذف در نامه ارائه شده توسط متهم حکمی ندادهاند. آیا معنی تجاوز همان زنا به عنف نیست و اگر کسی دیگری را بدون دلیل اتهام زنا بزند محکوم به قذف نمیشود؟ در قرار دادسرا نوشته شده با تایید دادستان قطعی است. حالا که قاضی به موضوع قذف اشارهای نکرده آیا میتوانم به قرار جلب به دادرسی اعتراض کنم و چگونه میتوانم از حقم که در دادسرا رسیدگی نشده دفاع کنم چون حکمهای زده شده تعزیری هستند و آبروی من برده شده که با حکمهای تعزیری نقدی و آن هم به صندوق دولت میرود دردی از من دوا نمیشود و آبروی از دست رفته بهدست نمیآید! و آیا بعد از ارسال پرونده به دادگاه کیفری میتوان به موضوع قذف رسیدگی کرد؟ و در آخر اگر چند اتهام در دادسرا طرح شود اما به یکی از اتهامها رسیدگی نشود مانند این موضوع قذف طبق چه لایحه و یا مادهای میتوان درخواست پیگیری داد؟
این پاسخ بهصورت خودکار و بر اساس میزان جزئیات در ابتدا آمده است، نه بهعنوان تأیید محتوای آن.
پاسخ توسط یکی از وکلای بنیاد وکلا
نتیجه کاربردی در یک نگاه
۱. نسبت «تجاوز» از نظر فقه و قانون، فقط وقتی قذف (۸۰ ضربه حد) است که با الفاظ صریحی بیان شود که قطعا به معنای «زنا» باشد؛ واژه «تجاوز» یا «دخترم را دزدیده و به او تجاوز کرده» در رویه قضایی الزاما بهعنوان قذف پذیرفته نمیشود و معمولا ذیل «افترا و نشر اکاذیب» تعقیب میگردد.
۲. «قرار جلب به دادرسی» قابل اعتراض شاکی خصوصی نیست (ماده ق.آ.د.ک)؛ لذا نمیتوانید بهخاطر حذف عنوان قذف، به همان قرار اعتراض کنید.
۳. اما هنوز دو راه دارید:
الف) در دادگاه کیفری (مرحله دادرسی) با تقدیم لایحه بخواهید عنوان اتهام به «قذف» تغییر یا حداقل به دادسرا اعاده شود؛ ماده ق.آ.د.ک به قاضی اجازه میدهد عنوان را تشدید یا تغییر دهد.
ب) یک شکواییه مستقل برای قذف مطرح کنید تا دادسرا دوباره درباره این عنوان خاص تحقیق کند (حدود سه سال از تاریخ افترا برای طرح شکایت حدی فرصت دارید).
─────────────────────────────
۱) چرا دادسرا قذف را نپذیرفته است؟
قذف در ماده قانون مجازات اسلامی چنین تعریف شده: «نسبت دادن زنا یا لواط به شخص معین، با لفظ صریح و روشن، هر چند در قالب سؤال یا شوخی».
رویه دیوان عالی و نظریات اداره حقوقی:
– واژههایی مثل «فاحشه»، «خراب»، «تجاوز»، «بیآبرو کرد» مادامی که بهصورت صریح «زنا» یا «عمل دخول» را نرسانند قذف نیستند (نظریه ۷/۳۵۰۰ ـ ۱۳۹۲/۱۱/۲۷).
– اگر گوینده بگوید «به دخترم تجاوز کرده و با او زنا نموده» ذیل قذف میرود؛ اما صرف «تجاوز» ممکن است به «اعمال منافی عفت غیر زنا» (مثل اکراه، لمس، …) هم حمل شود و عنصر صراحت مخدوش گردد.
احتمال زیاد بازپرس به همین استدلال عنوان قذف را وارد نکرده و اتهام را با مواد (افترا) و (نشر اکاذیب) برده است.
─────────────────────────────
۲) آیا میتوان به «قرار جلب به دادرسی» اعتراض کرد؟
طبق ماده قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲، تصمیماتی که قابل اعتراض شاکی یا متهماند احصا شدهاند؛ قرار جلب به دادرسی در زمره آنها نیست. بنابراین از مسیر «اعتراض» امکانپذیر نیست.
─────────────────────────────
۳) چهگونه موضوع قذف را در دادگاه مطرح کنید؟
الف) اختیار قاضی برای تغییر عنوان
ماده ق.آ.د.ک: «دادگاه میتواند در جریان رسیدگی، عنوان اتهامی را تغییر دهد، مشروط بر آنکه حقوق دفاعی متهم تضییع نشود…»
پس میتوانید در اولین جلسه دادگاه کیفری دو، لایحهای بدهید:
۱. توضیح دهید از لفظ «تجاوز» در عرف و فرهنگ حقوقی ایران همان زنا قصد میشود؛
۲. استدلال کنید که عنصر صراحت طبق رویه (رای وحدت رویه ۱۰ ـ ۱۳۷۶) در صورت اضافه شدن توضیح کتبی «به او تجاوز جنسی کرده» تکمیل است؛
۳. بخواهید نخست، دادگاه عنوان اتهام را به قذف تغییر دهد؛ اگر خود را صالح ندید، پرونده را جهت تحقیق حدی به دادسرا اعاده کند (ماده ق.آ.د.ک).
اگر قاضی نپذیرد، لااقل این دفاع را صورتجلسه میکند و میتوانید بعد از صدور حکم نسبت به همان بخش که قذف لحاظ نشده در دادگاه تجدیدنظر استدلال کنید (ماده ق.آ.د.ک).
ب) شکایت مستقل حد قذف
چون حدود مرور زمان ندارد و مطابق ماده ق.م.ا. «هرگاه شاکی تا سه سال از زمان علم و اطلاع، شکایت نکند، حق اقامه حد ساقط میشود»، هنوز میتوانید یک شکواییه جدید علیه پدر دختر بابت قذف بدهید. بازپرس ناچار به بررسی مستقل خواهد بود؛ اگر باز هم نپذیرد، قرار منع تعقیب صادر میکند و اینیکی «قابل اعتراض» است
─────────────────────────────
۴) جبران حیثیت و خسارت
۱. دادگاه در همان پرونده تعزیری میتواند به استناد ماده ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری، ضرر و زیان (خسارتهای معنوی و حیثیتی) را از متهم مطالبه کند؛ باید دادخواست ضرر و زیان مدنی ضمیمه کنید (نمونه در دفتر خدمات قضایی موجود است).
۲. امکان انتشار حکم قطعی برائت یا محکومیت افترادهنده به هزینه خودش در جراید وجود دارد؛ در دادگاه تقاضا کنید.
─────────────────────────────
۵) گامهای عملی
۱) قبل از جلسه دادگاه:
• لایحهای بنویسید: شرح افترا، توضیح مفهومی «تجاوز=زنا به عنف»، استناد به مواد۲۸۱ ق.آ.د.ک، درخواست تغییر عنوان یا اعاده به دادسرا جهت قذف.
• دادخواست ضرر و زیان بابت هتک حیثیت ضمیمه کنید.
۲) اگر دادگاه نپذیرفت و حکم بر اساس مواد داد، در تجدیدنظر همان استدلال را تکرار کنید.
۳) در موازات، ظرف سه سال از تاریخ نامه، شکواییه جداگانه بابت قذف تقدیم کنید تا شانس مستقل را از دست ندهید.
─────────────────────────────
جمعبندی
– لفظ «تجاوز» لزوما قذف محسوب نمیشود؛ بازپرس به همین دلیل آن را نادیده گرفته است.
– قرار جلب به دادرسی قابل اعتراض شاکی نیست؛ ولی در دادگاه میتوانید تغییر عنوان یا اعاده برای قذف را پیگیری کنید.
– همچنین میتوانید شکواییه مستقل حدی بدهید؛ اگر قرار منع تعقیب صادر شد قابل اعتراض است.
– برای جبران حیثیت، دادخواست ضرر و زیان و انتشار حکم درخواست شود. موفق باشید!
معمولا تجاوز همان زنای به عنف تلقی می شود و اگر قاضی دادسرا به یکی دو تا از اتهامات رسیدگی نکرده طی لایحه ای از دادستان درخواست صدور دستور به دادیار یا بازپرس پرونده نمایید تا به پرونده کیفرخواست صادر نشده ، به اتهامات مذکور هم رسیدگی شود و پرونده تکمیلا قرار جلب به دادرسی صادر و باهم کیفرخواست صادر گردد.
به هرحال جلب به دادرسی قطعی است و قابل اعتراض نیست بلکه قرار منع تعقیب قابل اعتراض میباشد.
و اگر کسی دیگری را بدون دلیل و مدرک قانونی اتهام زنا بزند، به اتهام قذف قابل تعقیب کیفری است.
به هرحال هر کسی هر ادعایی داشته باشد باید به استناد ادله اثبات دعوی در دادگاه ثابت نماید
اعتراض به قرار جلب به دادرسی ممکن نیست اما اگر در خصوص قذف قرار منع تعقیب صادر شده است میتوانید به این قرار اعتراض کنید و اگر هیچ اشارهای نشده است میتوانید در دادگاه کیفری از دادگاه بخواهید با عودت پرونده به دادسرا، موارد نقض تحقیقات تکمیل شود
در صورتی که دادسرا قرارجلب دادرشی صادر نماید فقط به همان قرار در دادگاه رسیدگی میگردد و نسبت به قرارهایی که منع تعقیب خورده امکان اعتراض وجود دهرد میتوناید ظرف ده روز اعتراض خود را بدهید و در شعبه کیفری دو رسیدگی گردد.
