چگونه برای چک برگشتی جلب بگیرم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و عرض ادب 🌷
برای به اجرا گذاشتن چک برگشتی ــ و در نهایت گرفتن «دستور جلب» صادرکننده ــ دو مسیر اصلی پیش رو دارید. دانستن تفاوت این دو مسیر مهم است، چون بعضی‌‑ها فکر می‌کنند حتما باید اول حکم قطعی دادگاه داشته باشند؛ درحالی‌که از سال ۱۳۹۷ (اصلاح قانون صدور چک) راه سریع‌تری هم وجود دارد.

─────────────────────────
۱) مسیر «مستقیم اجراییه» (بدون طرح دعوای حقوقی)
─────────────────────────
مستند قانونی
قانون صدور چک + ماده الحاقی (اصلاح ۱۳۹۷)
«چک، سند لازم‌الاجراست»؛ بنابراین دارنده می‌تواند بلافاصله پس از گرفتن «گواهی عدم پرداخت»، یکی از دو مرجع زیر را انتخاب کند:

الف) اجرای ثبت اسناد و املاک
ب) اجرای احکام مدنی دادگستری (شعبه ویژه اسناد لازم‌الاجرا)

مراحل خلاصه
۱. اصل چک + گواهی عدم پرداخت + تقاضای صدور اجراییه را تحویل می‌دهید.
۲. اجرا اخطار ۱۰ روزه به صادرکننده می‌دهد تا وجه را بپردازد.
۳. اگر پرداخت نشود:
• توقیف حساب‌ها، اموال منقول/غیرمنقول، ممنوع‌الخروجی و …
• در اجرای ثبت «جلب بدنی» صادر نمی‌شود؛ اما در اجرای احکام دادگستری بعد از پایان مهلت، می‌توانید طبق ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی تقاضای «بازداشت بدهکار» کنید (یعنی همان جلب). برای این کار، باید اول اموالش را معرفی کنید یا دادنامه اعسار ندهد.
۴. هزینه اجرا: ۰٫۵٪ مبلغ خواسته (خیلی کمتر از هزینه دادرسی دعوای حقوقی).

مزایا و معایب
✔️ سریع و کم‌هزینه، حکم دادگاه لازم ندارد.
❌ اگر از طریق «ثبت» بروید، امکان جلب بدنی ندارید (فقط توقیف مال). برای جلب حتما باید یا «اجرای احکام دادگستری» را انتخاب کنید یا از مسیر دادخواست حقوقی بروید.

─────────────────────────
۲) مسیر «دادخواست حقوقی مطالبه وجه چک»
─────────────────────────
مستند قانونی
قانون آیین دادرسی مدنی + قانون صدور چک

مراحل
۱. دادخواست مطالبه وجه چک (به‌علاوه خسارت تاخیر) به دادگاه حقوقی تقدیم می‌کنید.
۲. دادگاه رای (حکم) صادر می‌کند؛ اگر قطعی شد، پرونده به «اجرای احکام مدنی» می‌رود.
۳. اجرای احکام، اجراییه ۱۰ روزه صادر و ابلاغ می‌کند.
۴. اگر محکوم‌علیه نپردازد یا مالی معرفی نکند، طبق ماده قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی می‌توانید تقاضای «بازداشت» (جلب) کنید.

مزایا و معایب
✔️ علاوه بر اصل مبلغ، خسارت تاخیر و هزینه دادرسی را هم می‌گیرید؛ امکان جلب بدنی قطعی است.
❌ کندتر و پرهزینه‌تر (هزینه دادرسی ≈ ۳٫۵٪ تا ۴٪ مبلغ چک + حق‌الوکاله وکیل).

─────────────────────────
۳) کدام گزینه برای «جلب» سریع‌تر است؟
اگر واقعا هدف اصلی فقط «حبس/جلب» است:
• یا مستقیما چک را در «اجرای احکام دادگستری (اسناد لازم‌الاجرا)» ثبت کنید؛ بعد از پایان مهلت ۱۰ روزه و عدم معرفی مال، همان‌جا می‌توانید تقاضای بازداشت بدهکار کنید.
• یا مسیر حقوقی را بروید و بعد از رای قطعی همان درخواست بازداشت را بدهید.

پس پاسخ پرسش شما:
۱) خیر، الزاما نیاز نیست ابتدا دادخواست حقوقی بدهد. بعد از برگشت چک، با همان گواهی عدم پرداخت می‌تواند به «واحد اجرای احکام اسناد لازم‌الاجرا در دادگستری» یا «اداره ثبت» مراجعه کرده و اجراییه بگیرد.
۲) اگر اجرای ثبت را انتخاب کند، فقط اموال توقیف می‌شود و برای جلب بدنی باید پرونده را به دادگاه منتقل یا مسیر حقوقی را طی کند.
۳) اگر از ابتدا اجرای احکام دادگستری را برگزیند یا بعد از حکم حقوقی به آن‌جا برود، امکان صدور دستور جلب (بازداشت بدهکار مالی) وجود دارد؛ البته مشروط به سپری شدن تشریفات ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی (ابلاغ، عدم پرداخت، عدم معرفی مال یا اثبات ناتوانی مالی).

─────────────────────────
۴) مدارک لازم برای صدور اجراییه مستقیم
─────────────────────────
• اصل چک و پشت‌نویسی‌ها
• گواهی عدم پرداخت (بانک)
• فرم درخواست اجراییه (از اجرای ثبت یا اجرای دادگستری)
• تصویر کارت ملی متقاضی
• فیش پرداخت نیم‌درصد حق اجرا

─────────────────────────
۵) نکته‌های کلیدی
─────────────────────────
• اگر چک کیفری باشد (مدت ۶ ماه از تاریخ صدور نگذشته و شرایط ماده قانون صدور چک برقرار باشد) می‌توانید هم‌زمان «شکایت کیفری» هم طرح کنید؛ حکم حبس کیفری با مطالبه وجه جداست.
• ممنوع‌الخروجی صادرکننده چک در هر دو مسیر اجرا ممکن است (در ثبت طبق ماده آیین‌نامه اجرا و در دادگستری طبق ماده قانون گذرنامه).
• حتی اگر شخص «اعسار» بدهد، باید دادخواست اعسار در دادگاه مطرح کند؛ تا رسیدگی به اعسار، امکان بازداشت وجود دارد (حداکثر ۳۰ روز مهلت طبق قانون).
• چک‌های جدید «صیادی» را می‌توان به‌صورت اینترنتی در سامانه «قانون جدید چک» ثبت و اقدام به اجرا کرد.

─────────────────────────
جمع‌بندی سریع
─────────────────────────
۱) برای وصول چک برگشتی «نیازی به طرح دعوای حقوقی و صدور حکم» نیست؛ می‌توانید مستقیم اجراییه بگیرید.
۲) اگر حتما به «جلب بدنی» نیاز دارید، بهترین گزینه:
• اجرای احکام دادگستری (اسناد لازم‌الاجرا) ← بعد از اخطار ۱۰ روزه، درخواست بازداشت.
• یا مسیر دادخواست حقوقی و پس از رای قطعی ← اجرای احکام ← بازداشت.

چنانچه نمونه فرم یا راهنمای عملی بیشتری خواستید، در خدمت هستم. موفق باشید 🌺