چگونه از چک بلامحل شکایت کنم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام،
پاسخ به سؤال شما به این صورت است:

شما یک قرارداد دستی دارید که نشان می‌دهد خریدار در ازای دستگاه، چکی به شما داده است. این قرارداد اگر دارای امضا یا اثر انگشت خریدار باشد، به‌عنوان یک سند عادی معتبر تلقی می‌شود و می‌تواند در دادگاه به‌عنوان مدرکی برای اثبات معامله و تعهد خریدار مورد استفاده قرار گیرد. طبق مواد ۱۲۸۴ و ۱۲۸۹ قانون مدنی، اسناد عادی مانند قولنامه‌ها یا قراردادهای دستی، در صورتی که دارای امضا، مهر یا اثر انگشت طرفین باشند، در محاکم قابل استناد هستند، هرچند قدرت اجرایی سند رسمی را ندارند.

اما نکته مهم این است که چک موردنظر به نام خریدار نیست و او در زنجیره انتقالات (ظهرنویسی) نیز حضور ندارد و پشت چک را امضا نکرده است. بر اساس قانون، انتقال چک در گذشته از طریق ظهرنویسی (امضای پشت چک) انجام می‌شد، اما در حال حاضر با ایجاد سامانه صیاد، این فرآیند به‌صورت الکترونیکی انجام می‌شود و ظهرنویسی الزامی نیست. با این حال، اگر خریدار در زنجیره انتقال چک قرار نداشته باشد و نام او به‌عنوان دارنده یا انتقال‌دهنده ثبت نشده باشد، ارتباط مستقیم او با چک از نظر قانونی ممکن است مورد تردید قرار گیرد.

آیا می‌توانید از طریق قرارداد به پول خود برسید؟
بله، امکان مطالبه وجه از طریق قرارداد دستی وجود دارد، اما باید چند نکته را در نظر بگیرید:

اعتبار قرارداد دستی: اگر قرارداد شما دارای امضا یا اثر انگشت خریدار باشد، می‌توانید آن را به‌عنوان مدرکی برای اثبات معامله و تعهد خریدار به پرداخت وجه در دادگاه ارائه دهید. این قرارداد نشان می‌دهد که چک به‌عنوان وسیله پرداخت در ازای دستگاه به شما داده شده است. حتی اگر شاهد هم نداشته باشد، باز هم معتبر است، هرچند وجود شاهد می‌تواند اثبات ادعا را آسان‌تر کند.

عدم ارتباط مستقیم خریدار با چک: از آنجا که چک به نام خریدار نیست و او در زنجیره انتقال حضور ندارد، ممکن است نتوانید مستقیما از طریق چک علیه او اقدام کنید، زیرا طبق قانون، مسئولیت ظهرنویس (انتقال‌دهنده) یا صادرکننده چک در صورت عدم رعایت مهلت‌های قانونی (مثلا ۱۵ روز برای مطالبه وجه) از بین می‌رود. با این حال، قرارداد دستی می‌تواند مبنای دعوای حقوقی علیه خریدار باشد، نه لزوما از طریق چک، بلکه به‌عنوان یک تعهد پرداخت.

اقدام حقوقی: شما می‌توانید با استناد به قرارداد دستی، دادخواستی برای مطالبه وجه معامله به طرفیت خریدار در دادگاه حقوقی مطرح کنید. در این دعوا، قرارداد به‌عنوان مدرک اصلی شما خواهد بود. اگر چک برگشت خورده باشد، می‌توانید گواهی عدم پرداخت را از بانک دریافت کرده و به‌عنوان مدرک تکمیلی ارائه دهید، اما تمرکز اصلی بر قرارداد خواهد بود.

مهلت‌های قانونی برای چک: اگر قصد دارید از طریق چک اقدام کنید، باید توجه داشته باشید که برای شکایت کیفری، مهلت ۶ ماه از تاریخ صدور چک برای برگشت زدن و دریافت گواهی عدم پرداخت وجود دارد. همچنین، برای مطالبه وجه از ظهرنویس، مهلت ۱۵ روز (یا ۴۵ روز در صورت صدور چک از شهری به شهر دیگر) از تاریخ مندرج در چک تعیین شده است. اگر این مهلت‌ها گذشته باشد، امکان اقدام علیه ظهرنویس یا صادرکننده از طریق چک محدود می‌شود، اما همچنان می‌توانید از طریق قرارداد علیه خریدار اقدام کنید.

پیشنهادات برای اقدام
ابتدا بررسی کنید که آیا قرارداد دستی دارای امضا یا اثر انگشت خریدار است. اگر فاقد این موارد باشد، اعتبار حقوقی آن بسیار ضعیف خواهد بود و نمی‌توانید به آن استناد کنید.

اگر قرارداد معتبر است، با یک وکیل مشورت کنید تا دادخواست حقوقی برای مطالبه وجه معامله تنظیم شود. این دادخواست می‌تواند بر اساس قرارداد باشد و نیازی به ارتباط مستقیم خریدار با چک ندارد.

اگر چک هنوز نقد نشده، آن را به بانک ارائه دهید و در صورت برگشت خوردن، گواهی عدم پرداخت دریافت کنید. این گواهی می‌تواند به‌عنوان مدرک تکمیلی در دعوای حقوقی کمک کند.

در نهایت، با توجه به اینکه چک به نام خریدار نیست و او در زنجیره انتقال حضور ندارد، مسیر اصلی شما برای رسیدن به پول، استناد به قرارداد دستی و طرح دعوای حقوقی است. مشورت با یک وکیل متخصص در امور تجاری و چک می‌تواند به شما کمک کند تا بهترین روش را انتخاب کنید.