چگونه از چک برگشتی شکایت کیفری کنم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

با سلام و احترام،
در پاسخ به پرسش‌های شما در خصوص امکان طرح شکایت کیفری، عنوان مناسب برای شکایت و تاثیر آن در تسریع روند پرونده، موارد زیر به استحضار می‌رسد.

تحلیل وضعیت حقوقی و امکان طرح شکایت کیفری
شما در حال حاضر از طریق حقوقی برای وصول وجه چک خود اقدام کرده و موفق به صدور اجرائیه و حکم جلب شده‌اید. این مسیر، یکی از راه‌های اصلی برای مطالبه وجه چک است. حال به بررسی امکان طرح شکایت کیفری با عناوین کلاهبرداری و خیانت در امانت می‌پردازیم.

۱. شکایت کیفری بابت صدور چک بلامحل
به طور کلی، امکان شکایت کیفری برای چک‌های برگشتی تحت شرایطی وجود دارد. اما قانون صدور چک، مواردی را از شمول کیفری خارج کرده است. از جمله مهم‌ترین این موارد، «چک‌های وعده‌دار» هستند. از آنجایی که شما ذکر کرده‌اید چک برای ۲۰ روز بعد صادر شده، این چک «وعده‌دار» محسوب می‌شود و قابلیت تعقیب کیفری تحت قانون صدور چک را ندارد. مسیری که شما از طریق دادخواست حقوقی و صدور اجرائیه طی کرده‌اید، مسیر صحیح برای این نوع چک‌ها بوده است.

۲. شکایت با عنوان کلاهبرداری
این عنوان مجرمانه می‌تواند به وضعیت شما مرتبط باشد، اما اثبات آن دشواری‌های خاص خود را دارد. برای اینکه جرمی عنوان کلاهبرداری به خود بگیرد، باید ارکان زیر وجود داشته باشد:

* توسل به وسایل متقلبانه: شخص باید با حیله و فریب و انجام مانورهای متقلبانه شما را اغفال کرده باشد. صرف دادن یک چک بلامحل، کلاهبرداری محسوب نمی‌شود.
* اغفال شدن قربانی: شما باید در نتیجه این اقدامات فریب خورده و مال خود (لپ‌تاپ) را با رضایت به او تحویل داده باشید.
* بردن مال غیر: در نتیجه این فریب، کلاهبردار باید مال شما را برده باشد.

نقطه قوت شما برای طرح این شکایت:
اینکه فرد مذکور با بیش از ۱۲۰ میلیارد تومان چک برگشتی متواری است، یک قرینه بسیار قوی بر این موضوع است که ایشان از ابتدا قصد پرداخت وجه را نداشته و با ایجاد یک ظاهرسازی و مانور متقلبانه، اقدام به بردن اموال مردم از جمله لپ‌تاپ شما کرده است. این رفتار سیستماتیک می‌تواند دادگاه را متقاعد کند که عمل وی فراتر از یک چک برگشتی ساده بوده و مصداق کلاهبرداری است.

۳. شکایت با عنوان خیانت در امانت
طرح این شکایت در مورد شما تقریبا غیرممکن است. جرم خیانت در امانت زمانی رخ می‌دهد که مالی به کسی «سپرده» شود (امانت) و آن شخص آن را به ضرر مالک تصاحب یا استفاده کند. در معامله فروش، شما لپ‌تاپ را به ایشان فروخته‌اید و مالکیت آن به خریدار منتقل شده است؛ شما لپ‌تاپ را به او امانت نسپرده‌اید. بنابراین، حتی اگر بهای آن را دریافت نکرده باشید، عنوان خیانت در امانت مصداق پیدا نمی‌کند.

با چه عنوانی شکایت کنم و در شکوائیه چه بنویسم؟
با توجه به توضیحات فوق، تنها عنوان کیفری قابل طرح، کلاهبرداری است.
در تنظیم متن شکوائیه (شکایت‌نامه) باید به نکات زیر اشاره کنید:
۱. مشخصات کامل خود و متهم: نام، نام خانوادگی، نام پدر و آدرس دقیق هر دو طرف را ذکر کنید.
۲. موضوع شکایت: صراحتا بنویسید: «کلاهبرداری از طریق فریب در معامله و صدور چک بلامحل».

۳. شرح کامل ماجرا:
داستان معامله لپ‌تاپ، مدل و ارزش آن را به صورت دقیق و به ترتیب تاریخ شرح دهید.
جزئیات کامل چک (شماره سریال، بانک، تاریخ و مبلغ) را قید کنید.
ذکر کنید که چک وعده‌دار بوده اما خریدار با حیله و فریب شما را متقاعد به پذیرش آن کرده است.
حتما به این موضوع مهم اشاره کنید که بر اساس تحقیقات شما، این شخص با همین شیوه از افراد متعددی کلاهبرداری کرده و با حجم بالایی از چک‌های برگشتی متواری است. این امر «سوءنیت» و «متقلبانه بودن» عمل او را تقویت می‌کند.

۴. دلایل و مستندات: کپی کارت ملی، کپی چک برگشتی و گواهی عدم پرداخت، و هرگونه پیامک، قرارداد یا شاهدی که برای معامله دارید را ضمیمه کنید.
۵. درخواست: در انتهای شکوائیه، درخواست خود را که شامل «تعقیب کیفری و مجازات متهم به جرم کلاهبرداری و جبران کلیه خسارات وارده» است، بنویسید.

برای ثبت شکوائیه باید به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه نمایید.
آیا شکایت کیفری سریع‌تر نتیجه می‌دهد؟
این سوال پاسخ قطعی ندارد.
* مزیت مسیر کیفری: مجازات حبس (یک تا هفت سال برای کلاهبرداری ساده) و جزای نقدی، فشار بسیار بیشتری بر مجرم وارد می‌کند تا برای جلب رضایت شما و پرداخت بدهی اقدام کند. پیدا کردن فرد متواری توسط نیروی انتظامی در پرونده‌های کیفری با جدیت بیشتری دنبال می‌شود.
* عیب مسیر کیفری: روند رسیدگی به شکایت کیفری خود زمان‌بر است. این روند شامل مرحله دادسرا (تحقیقات مقدماتی)، و سپس در صورت صدور کیفرخواست، مرحله دادگاه (محاکمه) می‌شود که ممکن است بین ۶ ماه تا ۱.۵ سال یا بیشتر به طول انجامد.

شما در حال حاضر یک حکم جلب از طریق پرونده حقوقی در دست دارید. طرح شکایت کیفری یک مسیر موازی و اهرم فشار مضاعف است. این دو منافاتی با یکدیگر ندارند. با توجه به متواری بودن بدهکار، افزودن یک شکایت کیفری با عنوان کلاهبرداری می‌تواند شانس شما را برای تحت فشار قرار دادن وی در صورت دستگیری، افزایش دهد.