مبدأ محاسبه تأخیر تأدیه در دعوای مطالبه وجه مرتبط با شکایت کیفری چیست؟

به نظر می‌رسد رای صادرشده به محاسبه خسارت تاخیر تادیه از تاریخ دادخواست شهریور ۱۴۰۴ محدود نمی‌شود و در صورت اثبات مطالبه قبلی می‌تواند قابل اعتراض باشد. طبق ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی خسارت تاخیر از زمان مطالبه طلبکار قابل محاسبه است و مطالبه الزاما منحصر به دادخواست نیست. بنابراین اگر در شکواییه سال ۱۳۹۹ استرداد وجه و خسارت صریحا درخواست شده باشد و مبلغ ۱.۵ میلیارد تومان با توجه به نظریه کارشناسی سال ۱۴۰۲ قابل تعیین بوده باشد می‌توان استدلال کرد که شکواییه مطالبه معتبر محسوب می‌شود و تاخیر در صدور کیفرخواست که خارج از اختیار شاکی بوده نباید موجب از بین رفتن آثار مطالبه شود. با این حال احراز شروع خسارت از تاریخ شکواییه منوط به احراز سررسید دین و مطالبه قطعی و همچنین تمکن مدیون و امتناع او از پرداخت است که همگی در ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی شرط شده‌اند. درباره دعوای خرداد ۱۴۰۴ نیز اگر رد آن صرفا به علت پرداخت نشدن هزینه دادرسی بوده باشد ممکن است دادگاه آن را مطالبه مؤثر برای شروع خسارت نداند چون رسیدگی قضایی شکل نگرفته است اما اصل ثبت دادخواست و اطلاع بدهکار می‌تواند به عنوان قرینه مطالبه مطرح شود. استناد به ماده ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری برای مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم امکان‌پذیر است چون این ماده به شاکی اجازه مطالبه تمام زیان‌های مادی ناشی از جرم را می‌دهد و ماده ۱۵ همان قانون نیز تقدیم دادخواست ضرر و زیان تا پیش از اعلام ختم دادرسی کیفری را اجازه داده است. ماده ۲۰ نیز مقرر می‌کند سقوط دعوای عمومی موجب سقوط دعوای خصوصی نمی‌شود اما این ماده به تنهایی مبدا خسارت را تعیین نمی‌کند و جایگزین شرایط ماده ۵۲۲ نمی‌شود. بنابراین مبنای قوی‌تر اعتراض این است که شکواییه کیفری و حسب مورد دادخواست خرداد ۱۴۰۴ مطالبه‌های قبلی بوده‌اند و دادگاه میتوانست درباره اثر آنها جداگانه و مستدل تصمیم بگیرد و نه اینکه صرفا تاریخ آخرین دادخواست را مبدا قرار دهد.

در فرض سؤال، رای صادره نسبت به مبدا خسارت، قابل ایراد جدی است. مطابق نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۱۴۹۱ مورخ ۱۴۰۱/۰۱/۲۸ اداره کل حقوقی قوه قضائیه، در جرایمی مانند کلاهبرداری، طرح شکایت کیفری می‌تواند مصداق مطالبه دین باشد و خسارت تاخیر تادیه، با تحقق شرایط ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی، از زمان وقوع جرم قابل محاسبه است. همچنین نظریه شماره ۷/۹۶/۲۵۹۷ همین امکان را تایید کرده است.

بنابراین، اگر در شکواییه سال ۱۳۹۹ صریحا استرداد وجه مطالبه شده و رابطه مبلغ با جرم و اصل دین احراز شده باشد، استدلال دادگاه مبنی بر اینکه صرفا آخرین دادخواست حقوقی مبدا مطالبه است، قابل مناقشه است؛ رد دادخواست نخست به علت عدم پرداخت هزینه دادرسی نیز لزوما آثار مطالبه قبلی را، در صورتی که مطالبه معتبر و قابل اثبات باشد، از بین نمی‌برد. مبنای اصلی، مواد ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری و ۵۱۵، ۵۱۹ و ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی است.

نکته تعیین‌کننده، تفکیک «مطالبه ناشی از جرم» از صرف اعلام شکایت کیفری و اثبات شرایط ماده ۵۲۲ است؛ ازاین‌رو بررسی متن شکواییه، تاریخ وقوع جرم، ادله تمکن و امتناع محکوم‌علیه و مفاد دادخواست‌های ۱۴۰۴ برای تشخیص امکان تجدیدنظرخواهی و تعیین دقیق مبدا خسارت ضروری است.

رای در خصوص مبدا خسارت تاخیر تادیه قابل ایراد باشد؛ اما صرف درج مطالبه رد مال در شکواییه، لزوما مبدا خسارت را به تاریخ شکایت کیفری منتقل نمی‌کند.
اگر در شکواییه، اصل وجه و خسارات صراحتا مطالبه شده و مبلغ نیز در جریان کارشناسی مشخص شده باشد، می‌توان استدلال کرد که مطالبه طلب از همان زمان انجام شده و تاخیر ناشی از روند پرونده کیفری نباید به زیان شاکی تمام شود.
مواد ۱۴ و ۲۰ قانون آیین دادرسی کیفری نیز در خصوص مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم قابل استناد هستند؛ با این حال، برای خسارت تاخیر تادیه، شرایط ماده ۵۲۲ آیین دادرسی مدنی نیز باید احراز شود.
بنابراین اگر رای فقط به دلیل اینکه دادخواست حقوقی نهایی در شهریور ۱۴۰۴ ثبت شده، مبدا را همان تاریخ قرار داده، قابل اعتراض و استدلال حقوقی است؛ مخصوصا درباره مبلغی که از سال ۱۳۹۹ در پرونده کیفری صراحتا مطالبه شده است.

با توجه به توضیحات شما در مورد مبدا محاسبه خسارت تاخیر تادیه ، رای به صورت صحیح صادر نشده است
بر اساس قانون و رای وحدت رویه و نظریه مشورتی مبدا محاسبه خسارت تاخیر تادیه از تاریخ مطالبه ( ارسال اظهارنامه و یا. ... ) می‌باشد و در صورت عدم مطالبه از تاریخ تقدیم دادخواست باید محاسبه گردد
با توجه به اینکه شما قبلا شکایت کیفری را مطرح کرده اید و درخواست مطالبه خسارت را مطرح کرده اید پس باید مبدا محاسبه خسارت تاخیر تادیه از تاریخ ثبت شکایت کیفری لحاظ گردد

.بر اساس قانون شما می توانید در دادگاه کیفری ، دادخواست مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم و خسارات وارده را مطرح نمایید