دستور قضایی مبنی بر سازش صادر گردیده یعنی چه؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و وقت بخیر 🌿
معنای «دستور قضایی مبنی بر سازش»

۱. اصطلاح
در پرونده‌های حقوقی وقتی طرفین اعلام می‌کنند می‌خواهند اختلاف را با توافق حل کنند، قاضی طبق مواد ۱۸۴ تا ۱۹۳ قانون آیین دادرسی مدنی (ق.آ.د.م) «دستور سازش» صادر می‌کند. این دستور در واقع مرحله‌ای بین «اعلام آمادگی برای صلح» و «گزارش اصلاحی (سازش‌نامه)» است.

۲. ماهیت حقوقی
• «دستور» حکم یا قرار قطعی نیست؛ فقط یک دستور اداری/قضایی برای انجام تشریفات سازش است.
• پس از تکمیل تشریفات، دادگاه «گزارش اصلاحی» (ماده ۱۸۵ ق.آ.د.م) را صادر می‌کند؛ این گزارش همانند حکم قطعی و قابل اجراست و قابلیت تجدیدنظر یا فرجام ندارد (ماده ۱۸۶).

۳. رویه معمول پس از صدور دستور

گام‌ اول – تهیه متن سازش
قاضی در دستور خود معمولا می‌نویسد: «به دفتر ابلاغ شود طرفین ظرف … روز متن شرایط سازش را ارائه و امضا نمایند.» هر دو طرف باید:

▪‌ مفاد توافق (مبلغ، زمان پرداخت، تعهد تحویل مال، انصراف از دعاوی، هزینه دادرسی، …) را روی برگه «صورت­جلسه سازش» یا لایحه جداگانه بنویسند.
▪‌ آن را امضا کنند و به دفتر شعبه تحویل دهند یا در حضور قاضی صورت­جلسه شود.

گام‌ دوم – صدور «گزارش اصلاحی»
وقتی متن امضاشده به دست قاضی رسید، وی گزارش اصلاحی صادر و با مهر دادگاه گواهی می‌کند. از این لحظه:

• رسیدگی خاتمه می‌یابد؛
• گزارش اصلاحی مانند حکم قطعی است (مواد ۱۸۵ و ۱۸۶ ق.آ.د.م)؛
• اگر تعهد انجام نشود، ذی­نفع می‌تواند از شعبه صادرکننده، «اجراییه گزارش اصلاحی» بخواهد (ماده ۱ قانون اجرای احکام مدنی).

گام‌ سوم – اجرای تعهدات
الف) انجام داوطلبانه: طرفین طبق مفاد توافق عمل می‌کنند؛ مثلا پرداخت مبلغ تا تاریخ معین.
ب) اجرا از طریق دادگستری: اگر یک طرف سرپیچی کند، دیگری می‌تواند با ارائه گزارش اصلاحی به واحد اجرای احکام، اجراییه بگیرد. واحد اجرا اموال، حقوق یا حساب‌ بانکی محکوم­علیه را توقیف کرده یا دستور جلب می‌دهد (مثل اجرای یک حکم قطعی).

۴. اگر سازش نهایی نشود
چنانچه ظرف مهلت مقرر، متن سازش امضا نشود یا یکی از طرفین منصرف شود، دادگاه دوباره وارد رسیدگی ماهوی می‌شود و روند دادرسی مطابق روال قبلی ادامه می‌یابد؛ گویی دستور سازش اصلا صادر نشده است.

۵. نکات کوتاه
• هزینه دادرسی مراحل بعدی (صدور گزارش اصلاحی) معمولا بر عهده خواهان است مگر طرفین طور دیگری توافق کنند.
• گزارش اصلاحی فقط در موارد «غیرقابل صلح»، مثل احکام غیرمالی مربوط به نظم عمومی (ولایت، نسب، اهلیت)، صادر نمی‌شود.
• در سازش می‌توان درباره «هزینه دادرسی، خسارت دادرسی و حق‌الوکاله» نیز تصمیم گرفت.

خلاصه
«دستور قضایی مبنی بر سازش» یعنی قاضی پرونده را متوقف کرده تا طرفین متن توافق را بنویسند و پس از تایید قاضی، «گزارش اصلاحی» صادر شود. این گزارش همانند حکم قطعی است و در صورت تخلف، امکان صدور اجراییه و اعمال فشار قانونی وجود دارد. تا زمانی که گزارش اصلاحی صادر نشده، دعوا هنوز مختومه تلقی نمی‌شود و در صورت عدم توافق مجدد به روال عادی دادرسی برمی‌گردد.