دادن سفته برای انجام خدمات به عنوان ضمانتنامه جنبه قانونی دارد؟

محمد بابادی

وکیل پایه یک کانون وکلای دادگستری

۴٫۸ · ۳۲ مشاوره موفق

سلام، وقت بخیر. پاسخ شما کوتاه و روشن است: خیر، این روند عادی و حرفه‌ای نیست. حرف طرف مقابل از نظر حقوقی و تجاری اشتباه است و به ضرر شماست.

اجازه دهید جزئیات را قدم به قدم توضیح دهم:

۱. چه کسی باید ضمانت بدهد؟

در قراردادهای طراحی (یا هر خدمات فنی و مهندسی)، مشتری (کارفرما) باید برای پرداخت پول ضمانت بدهد، نه برعکس. شما خدمات ارائه می‌دهید، در مقابل پول می‌گیرید. این مشتری است که باید ثابت کند توان پرداخت دارد، نه شما که باید ثابت کنید کار را درست انجام می‌دهید.

روال استاندارد و عادی:

· مشتری ضمانت نامه بانکی (معادل ۱۰ تا ۳۰ درصد مبلغ قرارداد) برای پرداخت می‌دهد.
· یا چک های تضمین شده و با تاریخ مشخص تحویل می‌دهد.
· یا پیش‌پرداخت (۳۰ تا ۵۰ درصد) می‌دهد.

۲. چرا درخواست «چک سفید امضا و سفته از شما» غیرحرفه‌ای و خطرناک است؟

چک سفید امضا یعنی شما یک چک بدون مبلغ و تاریخ امضا می‌کنید و به مشتری می‌دهید. مشتری هر زمان که بخواهد، هر مبلغی (مثلا ۱۰۰ میلیون تومان یا بیشتر) و هر تاریخی را در آن می‌نویسد و وصول می‌کند. از نظر قانونی، اثبات اینکه چک سفید امضا بوده، تقریبا غیرممکن است.

سفته سفید امضا هم دقیقا همین خطر را دارد. مشتری بعدا می‌تواند بگوید شما بدهکارید و سفته را اجرا کند.

۳. آیا «حسن انجام کار» ضمانت می‌خواهد؟

بله، در برخی قراردادها (مثل پروژه‌های بزرگ ساختمانی یا دولتی) از پیمانکار ضمانت حسن انجام کار خواسته می‌شود. اما آن ضمانت:

· ضمانت نامه بانکی است، نه چک یا سفته سفید امضا.
· مبلغ آن معمولا ۱۰ درصد مبلغ قرارداد است، نه کل آن.
· مدت آن محدود است (مثلا تا پایان پروژه).
· به جای وثیقه نقدی یا بانکی، گاهی سفته به شرط تاریخ مشخص و مبلغ مشخص گرفته می‌شود، هرگز سفید امضا.

۴. راهکار حرفه‌ای و امن برای شما:

به جای پذیرش این درخواست غیرحرفه‌ای، پیشنهاد دهید:

گزینه اول (استاندارد): مشتری ۵۰ درصد پیش‌پرداخت نقدی بدهد، ۵۰ درصد باقیمانده را در قبال تحویل کار، با چک‌های بانکی با تاریخ مشخص (غیرسفید) پرداخت کند.

گزینه دوم (متداول در پروژه‌های متوسط): مشتری به بانک مراجعه کند و ضمانت نامه بانکی به مبلغ ۱۰ تا ۲۰ درصد مبلغ قرارداد برای حسن انجام کار ارائه دهد.

گزینه سوم (اگر مجبور به پذیرش سفته هستید): اگر مشتری اصرار دارد، بگویید:

· «سفته می‌دهیم اما با مبلغ و تاریخ مشخص، نه سفید امضا.»
· «در متن سفته قید می‌شود: "این سفته بابت تضمین حسن انجام کار موضوع قرارداد شماره ... است و پس از تایید نهایی کارفرما مسترد خواهد شد."»
· «در قرارداد ذکر می‌شود که هر گونه برداشت از سفته منوط به ارائه گزارش کارشناسی مبنی بر عدم انجام صحیح کار است.»

۵. اگر مشتری اصرار به چک و سفته سفید امضا کرد:

این یک علامت خطر بزرگ است. شرکت‌های کلاهبردار یا بدحساب، معمولا با این ترفند (گرفتن چک و سفته سفید از پیمانکار) بعدا از پیمانکار اخاذی می‌کنند یا کار را انجام نمی‌دهند و ضمانت را اجرا می‌کنند.

به شما توصیه می‌شود:

· از این مشتری مدارک هویتی و سابقه کاری استعلام بگیرید.
· با شرکت‌های دیگری که با او کار کرده‌اند تماس بگیرید.
· حتما قرارداد را با وکیل تنظیم کنید.
· اگر اصرار دارد، به هیچ وجه چک یا سفته سفید امضا ندهید. حتی اگر به خاطر آن پروژه را از دست بدهید.

۶. جمع‌بندی نهایی:

حرف مشتری از نظر حرفه‌ای کاملا نادرست است. روند عادی این است که:

· مشتری باید به شما ضمانت پرداخت بدهد (پیش‌پرداخت یا ضمانت نامه بانکی).
· حسن انجام کار معمولا با ضمانت نامه بانکی (نه سفته شخصی) تضمین می‌شود.
· سفته و چک سفید امضا هرگز در معاملات حرفه‌ای استفاده نمی‌شود.

اگر به هر دلیلی مجبور به پذیرش شدید، حتما:

· مبلغ و تاریخ را در سفته و چک پر کنید.
· در قرارداد دقیقا شرط استرداد آنها را بنویسید.
· از یک وکیل بخواهید قرارداد را بررسی کند.

در غیر این صورت، بهتر است از این معامله انصراف دهید. ضرر احتمالی از دست دادن یک پروژه، بسیار کمتر از ضرر پرداخت میلیون‌ها تومان بابت چک و سفته‌هایی است که بعدا به ناحق علیه شما اجرا می‌شوند.