آیا عدم پرداخت جزای نقدی در حق دولت موجب حبس متهم می‌شود؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و وقت بخیر 🌿

سیر معمول «اجرای جزای نقدی» طبق قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ و آیین-نامه نحوه اجرای محکومیت‌های مالی به این ترتیب است:

۱) صدور اجرائیه و اخطار ده‌روزه
اجرای احکام کیفری به محض قطعی‌شدن حکم، «اخطار پرداخت» را به محکوم‌علیه ابلاغ می‌کند و ده روز مهلت می‌دهد که:
الف) تمام جریمه را بپردازد، یا
ب) مالی معرفی کند، یا
ج) تقاضای تقسیط/اعسار بدهد.

۲) تحقیق درباره اموال
اگر ظرف مهلت مبلغی پرداخته نشود، اجرای احکام از طریق استعلام سیستمی (بانک­ها، ثبت، راهور و …) حساب و اموال را توقیف می‌کند. اگر مالی به دست نیاید پروندۀ مالی «بی‌نتیجه» گزارش می‌شود.

۳) تعیین تکلیف: تقسیط یا حبس بدل جزای نقدی
الف) تقسیط یا اعسار
محکوم‌علیه می‌تواند دادخواست اعسار یا تقسیط بدهد. چنانچه دادگاه اعسار را بپذیرد یا شرایط تقسیط را مناسب بداند، حکم حبس صادر نخواهد شد و بدهی در قسط‌های تعیین-شده پرداخت می‌شود.
ب) در صورت عدم پرداخت و رد اعسار
اگر نه مالی معرفی شود و نه اعسار پذیرفته شود، اجرای احکام «قرار حبس بدل جزای نقدی» صادر می‌کند. این همان زندان بدل از جریمه است. محکوم‌علیه هر زمان که کل یا باقی‌ماندۀ جریمه را بپردازد یا رضایت بابت تقسیط جلب شود، آزاد می‌گردد.

حداکثر مدت حبس بدل جزای نقدی
بر اساس مادۀ ۳۱ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ و جدول “نرخ تبدیل” که هر سال در آیین‌نامه ابلاغ می‌شود، برای هر مبلغ معین جزای نقدی‌، معادل روزانه‌ای محاسبه می‌شود (امروزه تقریبا هر ۵۰هزار تومان = ۱ روز حبس) با سقف:
• حداکثر ۳ سال برای مجازات‌های مالی درجه ۷ و ۸،
• تا ۵ سال برای جرایم با جزای نقدی سنگین‌تر (درجات ۶ تا ۴).

بنابراین جواب مشخص به سؤال شما
چون محکوم مالی ندارد و جریمه را نپرداخته است، اگر:
۱) دادخواست اعسار یا تقسیط نداده باشد یا دادگاه آن را رد کند،
۲) مالی هم توقیف نشود،
مرحله بعدی صدور «حکم حبس بدل جزای نقدی» است و محکوم‌علیه به زندان معرفی می‌شود تا یا مبلغ پرداخت شود یا سقف حبس سپری گردد.

به‌عنوان شاکی (شما) نقشی در این جریمه ندارید؛ جزای نقدی حق دولت است و تمام مراحل را اجرای احکام کیفری پیگیری می‌کند. اگر خودتان طلب خصوصی (دیه، رد مال، خسارت) از محکوم‌علیه داشته باشید باید به‌طور جداگانه از مسیر اجرای احکام حقوقی وصول کنید.

امیدوارم مسیر را روشن کرده باشم. اگر پرسش دیگری دارید یا در هر مرحله به مشکل خوردید، در خدمتتان هستم. موفق باشید. 🌹