طبق ماده ۷ قانون حمایت از مؤلفان، مصنفان و هنرمندان، نقل از آثار منتشرشده به مقاصد ادبی، علمی، فنی، آموزشی و تربیتی با ذکر مأخذ مجاز است. تبصره این ماده نیز مقرر میکند که ذکر مأخذ در جزوههایی که معلمان مؤسسات آموزشی برای تدریس تهیه و تکثیر میکنند الزامی نیست، مشروط بر اینکه جنبه انتفاعی نداشته باشد.
دو پرسش دارم:
اول: منظور از «جنبه انتفاعی» در این تبصره، انتفاع مستقیم است یا غیرمستقیم؟ برای نمونه، اگر محتوای جزوهای در یک دوره آموزشی ضبطشده بهکار رود و سپس آن دوره فروخته شود، آیا این مصداق انتفاع غیرمستقیم است و شامل این تبصره میشود؟
دوم: اگر از جزوهای برای تدریس با جنبه انتفاعی استفاده شود اما مأخذ ذکر گردد، آیا این استفاده مشکل حقوقی ایجاد میکند؟
تولیدشده با هوش مصنوعی بنیاد وکلا — پاسخ وکیل نیست
این متن را هوش مصنوعی نوشته است و ممکن است دقیق یا کامل نباشد؛ پاسخهای وکلا در ادامهٔ همین صفحه آمده است.
جنبه انتفاعی در قانون حمایت از مؤلفان، مصنفان و هنرمندان به معنای هر نوع بهرهبرداری اقتصادی است، اعم از مستقیم یا غیرمستقیم؛ فروش دوره آموزشی که از جزوه دیگری در تهیه محتوای آن استفاده شده، انتفاع غیرمستقیم محسوب میشود و از معافیت تبصره ماده ۷ خارج است.
طبق ماده ۷ قانون حمایت از مؤلفان، مصنفان و هنرمندان، معافیت اصلی (در متن ماده) شامل نقل با ذکر مأخذ به مقاصد آموزشی است و جنبه انتفاعی مانع آن نیست؛ اما تبصره فقط در حالتی ذکر مأخذ را اختیاری میداند که هم استفاده در چارچوب تدریس مستقیم در مؤسسه آموزشی باشد و هم جنبه انتفاعی نداشته باشد.
بنابراین اگر تدریس جنبه انتفاعی دارد، معافیت تبصره اعمال نمیشود و ذکر مأخذ الزامی است؛ با ذکر مأخذ و رعایت حدود متعارف نقل، استفاده از اثر در چارچوب ماده ۷ مجاز خواهد بود. در دورههای فروختنی، حتماً مأخذ را ذکر کنید و نقل را در حد متعارف نگه دارید.
۴ پاسخ از وکلا و کارشناسان حقوقی
کاملترین پاسخ
این پاسخ بهصورت خودکار و بر اساس میزان جزئیات در ابتدا آمده است، نه بهعنوان تأیید محتوای آن.
جنبه انتفاعی در تبصره ماده ۷ تعریف نشده و رویه قضایی مشخصی هم درباره آن پیدا نمیشود. اما با توجه به اطلاق عبارت «انتفاعی» و نیز مواد ۲ و ۷ قانون، بهتر است آن را شامل انتفاع مستقیم و غیرمستقیم دانست. بنابراین اگر جزوه در محتوای یک دوره ضبطشده استفاده شود و آن دوره در قبال وجه فروخته شود، استناد به تبصره برای معافیت از ذکر ماخذ قابل دفاع نیست؛ چون استفاده از جزوه در فرایند تولید یک محصول آموزشی تجاری قرار گرفته است.
۲. ذکر ماخذ بهتنهایی کافی نیست.
ماده ۷ اصل جواز نقل را به چند شرط مقید کرده: اثر قبلا منتشر شده باشد، استفاده در یکی از مقاصد مذکور (از جمله آموزشی) باشد، در حدود متعارف باشد و ماخذ ذکر شود. بنابراین اگر استفاده تجاری باشد، ذکر ماخذ فقط یکی از شروط ماده ۷ است و مجوز مطلق استفاده تجاری از اثر محسوب نمیشود. بهویژه اگر میزان نقل از «حدود متعارف» خارج شود، ممکن است نقض حقوق مؤلف باشد.
نتیجه اینکه در مثال شما، فروش دوره آموزشی احتمالا انتفاع غیرمستقیم محسوب میشود و تبصره ماده ۷ را نمیتوان با اطمینان شامل آن دانست؛ و ذکر ماخذ نیز بهتنهایی استفاده تجاری را مجاز نمیکند.
۱. منظور از «جنبه انتفاعی» در تبصره ماده ۷، بهطور معمول صرفا انتفاع مستقیم نیست و میتواند انتفاع غیرمستقیم و اقتصادی را نیز دربرگیرد. بنابراین اگر جزوه در تولید یک دوره آموزشی فروشی استفاده شود، احتمال خروج آن از استثنای تبصره وجود دارد.
۲. ذکر ماخذ بهتنهایی استفاده تجاری را مجاز نمیکند. ماده ۷ اصل نقل را برای مقاصد مشخص و با شرایط مقرر مجاز کرده، اما اگر استفاده از اثر از حدود «نقل» متعارف فراتر رود یا جنبه تجاری پیدا کند، ممکن است نیازمند اجازه صاحب حق باشد.
پس برای دوره آموزشی پولی، امنترین رویکرد اخذ اجازه از صاحب اثر و تعیین حدود استفاده در قرارداد است.
لفظ انتفاع را قانونگذار در تبصره ماده ۷ قانون حمایت از حقوق مولفان، مصنفان و هنرمندان به صورت عام به کار برده در نتیجه انتفاع مستقیم و غیرمستقیم را شامل میشود، درجای دیگر ماده نیز صراحت دارد جزوه معلمان برای تدریس در موسسات آموزشی، پس فروش دوره ضبط شده از شمول این تبصره خارج است و مشمول معافیت از ذکر ماخذ نمیگردد.
در متن خود ماده هم مقاصد علمی، آموزشی، تربیتی یکی از شرایط است، حد متعارف و ذکر ماخذ الزامی است که حتما باید رعایت شود.
پیشنهاد میشود برای جلوگیری از بروز مشکلات بعدی، از قبل با همراهی وکیل متخصص در امور مالکیت ادبی-هنری به صورت دقیق مشورت کنید.
پاسخهای عمومی، مدارک و تاریخها و شرایط خاصِ شما را نمیبینند. در یک مشاورهٔ تلفنی، وکیل روی همین پرونده با شما صحبت میکند و قدم بعدی را مشخص میکند.
ثبتنام لازم نیست؛ فقط شمارهٔ موبایل، آن هم فقط برای همین مشاوره.
پرسش حقوقی خودتان را بپرسید
پرسش خود را ثبت کنید تا وکلای بنیاد وکلا پاسخ بدهند — ثبت پرسش رایگان است.ثبت پرسش حقوقی
