جبر و زور عامل رافع مسئولیت کیفری است؟

منصور محمدی

کارشناس ارشد حقوق

۵٫۰ · ۱۰ مشاوره موفق

عامل اضطرار و اکراه در این مورد یعنی قتل پذیرفته نیست
عوامل رافع مسولیت کیفری شرایط خاص خود را دارد
قاعده‌ای که درباره‌ اکراه بیان شد، در همه جرایم به‌استثنای قتل عمد جاری است. در قتل عمد به‌دلیل حرمت خون انسان، مسئولیت جرم قتل با قاتل است، هرچند که به‌علت اکراه از سوی شخص دیگری مرتکب جرم قتل شده باشد.
بر اساس ماده ۳۷۵ قانون مجازات اسلامی «اکراه در قتل مجوز قتل نیست و مرتکب، قصاص می‌شود و اکراه‌کننده، به حبس ابد محکوم می‌شود. تبصره ۱- اگر اکراه‌شونده طفل غیرممیز یا مجنون باشد فقط اکراه‌کننده محکوم به قصاص است. تبصره ۲- اگر اکراه‌شونده طفل ممیز باشد عاقله او دیه مقتول را می‌پردازد و اکراه‌کننده به حبس ابد محکوم می‌شود.

اما در مورد صدمات کمتر از قتل، اکراه طبق قاعده‌ کلی، رافع مسئولیت مرتکب است. بنابراین اگر فرد مضروب زنده بماند، مسئولیت جزایی بر عهده اکراه‌کننده است، نه مرتکب عمل.

در این زمینه در ماده ۳۷۹ قانون مجازات اسلامی آمده است که «هرگاه کسی دیگری را به رفتاری اکراه کند که موجب جنایت بر اکراه‌شونده شود، جنایت عمدی است و اکراه‌کننده قصاص می‌شود؛ مگر اکراه‌کننده قصد جنایت بر او را نداشته و آگاهی و توجه به اینکه این اکراه نوعا موجب جنایت بر او می‌شود نیز نداشته باشد که در این صورت جنایت شبه عمدی است و اکراه‌کننده به پرداخت دیه محکوم می‌شود.»