بعد از صدور اجراییه چک برگشتی چه کنم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و وقت بخیر 🌿

۱) شما از طریق دادگاه (نه اجرای ثبت) اقدام کرده‌اید،
۲) شعبه پس از صدور حکم یا صدور «دستور پرداخت» (ماده ۲۳ قانون چک) اجرائیه را به محکوم‌علیه ابلاغ کرده است.

اگر ۱۰ روز مهلت قانونی تمام شود و صاحب چک هیچ‌یک از اقدامات زیر را انجام ندهد (پرداخت، معرفی مال، تقسیط، یا درخواست اعسار) مراحل بعدی دقیقا به شرح زیر است:

───────────────────────
۱. پایان مهلت ۱۰ روزه = شروع عملیات اجرایی
───────────────────────
۱) تشکیل پرونده در شعبه اجرای احکام مدنی (یا دایره اجرا در همان مجتمع).
۲) شما به عنوان «محکوم‌له» باید فورا درخواست کتبی بدهید که:
• الف) توقیف و استعلام اموال،
• ب) ممنوع‌الخروجی،
• ج) صدور حکم جلب،
• د) نیابت سراسری،
• هـ) استعلام زندان
صادر شود. (نمونه متن در انتهای پاسخ آمده است.)

───────────────────────
۲. استعلام و توقیف اموال
───────────────────────
۱) سامانه «ثنا اجرا» برای بانک مرکزی → مسدود‌‌سازی حساب‌ها و کارت‌های بانکی.
۲) سامانه جامع املاک (سادا) و اداره ثبت → توقیف ملک و مستغلات.
۳) راهور ناجا → توقیف خودرو و موتورسیکلت.
۴) سپرده‌گذاری مرکزی بورس → توقیف سهام عدالت، صندوق ETF، اوراق و … .
۵) ثبت شرکت‌ها → سهام و حق‌السهم شرکت‌های خصوصی.
۶) بیمه مرکزی (سامانه سنهاب) → استعلام بیمه عمر و سرمایه‌گذاری.
۷) درصورت لزوم، استعلام از شهرداری برای پروانه‌‌های ساختمانی در دست اقدام.

• هر وقت حتی یک قلم مال شناسایی شد، دادورز صورت‌جلسه توقیف می‌نویسد و ظرف ۵ روز به شما ابلاغ می‌کند تا بابت ارزیابی کارشناسی هزینه پرداخت کنید.
• پس از ارزیابی، مزایده (یا انتقال به شما به قیمت کارشناسی) انجام می‌شود؛ وجه مزایده مستقیما به شما پرداخت یا به حساب سپرده دادگستری واریز می‌شود.

───────────────────────
۳. ممنوع‌الخروجی
───────────────────────
ماده ۱۸ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی: «در صورت فرار یا امتناع محکوم‌علیه از معرفی مال، دادگاه می‌تواند او را ممنوع‌الخروج کند.»
• درخواست را همان روز به اجرای احکام بدهید؛ معمولا در عرض ۷۲ ساعت در سامانه گذرنامه ثبت می‌شود (مدت اولیه ۶ ماه و قابل تمدید).

───────────────────────
۴. صدور حکم جلب (بازداشت)
───────────────────────
شرط صدور جلب:
الف) ابلاغ واقعی اجرائیه + گذشت ۱۰ روز + معرفی نکردن مال،
ب) عدم طرح اعسار یا رد اعسار،
پ) عدم پرداخت یا تقسیط.

ماده ۳ قانون نحوه اجرا: «هرگاه محکوم‌علیه تا ۳۰ روز مالی معرفی نکند یا محکوم‌به را نپردازد، به درخواست محکوم‌له حبس می‌شود.»

نکته: «۳۰ روز» در عمل همان ۱۰ روز نخست است؛ بخشنامه ۱۴۰۰/۴/۱۶ ریاست قوه قضاییه مهلت را به ۱۰ روز کاهش داده. بنابراین شعبه‌ها معمولا از روز یازدهم تا پانزدهم برگ جلب سیستمی صادر می‌کنند.
• برگه جلب در «سجا» ثبت می‌شود؛ پلیس هر جا او را ببیند دستگیر و به دادسرا یا کلانتری منتقل می‌کند و مستقیم به اجرا احکام اعزام می‌شود.
• بازداشت تا زمان پرداخت یا اثبات اعسار ادامه دارد (با حداکثرهای مقرر در قانون آیین دادرسی کیفری).

───────────────────────
۵. احتمال طرح اعسار یا تقسیط توسط بدهکار
───────────────────────
۱) او تا پایان مهلت ۱۰ روزه (و حتی پس از صدور جلب) می‌تواند دادخواست اعسار از محکوم‌به یا تقاضای تقسیط بدهد.
۲) جلسه اعسار ظرف ۱–۲ ماه تشکیل می‌شود؛ شاهد یا گردش حساب باید ارائه کند.
۳) اگر اعسار پذیرفته شود، دادگاه:
• یک پیش‌قسط (معمولا ۲۰–۳۰٪) تعیین می‌کند؛
• بقیه را در اقساط (۳–۱۸ ماهه) می‌شکند.
۴) از تاریخ صدور حکم تقسیط، جلب و ممنوع‌الخروجی لغو نمی‌شود تا پیش‌قسط و اولین قسط واریز شود.

───────────────────────
۶. اگر هیچ مالی پیدا نشود و اعسار هم پذیرفته نشود
───────────────────────
۱) بازداشت بدهکار تا سه ماه الزامی است؛ پس از آن با درخواست خود او می‌تواند یک بار برای سه ماه دیگر تمدید شود (ماده ۳).
۲) بعد از شش ماه، در صورت کتمان مال یا عدم همکاری، دوباره تمدید یا تشدید محدودیت‌ها (ممنوع ‌خرید اموال، ممنوع‌الخروجی) اعمال می‌شود.
۳) شما هر زمان به مال جدیدی دست پیدا کنید، فورا توقیف و از محل فروش وصول می‌کنید؛ بازداشت او نیز خاتمه می‌یابد.

───────────────────────
۷. چک لیست سریع برای شما
───────────────────────
✓ پیش از اتمام ۱۰ روز: پیش‌نویس درخواست‌های زیر را آماده کنید.
✓ روز یازدهم: لایحه شماره ۱ (صدور جلب + ممنوع‌الخروجی + استعلام سراسری) را به دفتر اجرای احکام بدهید.
✓ ۳–۵ روز بعد: پیگیر شوید برگه جلب در سامانه «سجا» فعال شده باشد.
✓ ۱۰–۱۵ روز بعد: برای هزینه کارشناسی توقیف اموال (اگر پیدا شد) آماده پول باشید.
✓ هر ماه: از اجرا بخواهید نتیجه استعلام‌ها را کتبی به شما بدهد؛ تا اگر اموال جدید معرفی نشده بود، خودتان دست به کار تحقیق شوید (بازرسی ملک، استعلام پلیس ساختمان، گواهی عدم پرداخت‌های دیگر).

───────────────────────
نمونه متن درخواست به اجرای احکام
───────────────────────


ریاست محترم شعبه ... اجرای احکام حقوقی مجتمع قضایی ...

با احترام؛ با عنایت به انقضای مهلت ۱۰ روزه اجرائیه به شماره ... علیه آقای/خانم ... (کد ملی ...) و عدم پرداخت وجه چک به مبلغ ... ریال و عدم معرفی مال،

به استناد مواد ۲، ۳، ۱۸، ۱۹ و ۲۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی و ماده ۲۳ قانون صدور چک، تقاضا می‌شود:

۱) دستور استعلام و توقیف کلیه اموال منقول و غیرمنقول، حساب‌های بانکی، خودروها و سهام محکوم‌علیه از مراجع ذی‌ربط (بانک مرکزی، ثبت اسناد، راهور، بورس و ...) صادر گردد.
۲) دستور ممنوع‌الخروجی نامبرده به مدت ۶ ماه صادر و به اداره گذرنامه ابلاغ شود.
۳) قرار جلب محکوم‌علیه صادر و در سامانه سجــا ثبت شود.
۴) نیابت قضایی جهت دستگیری در سراسر کشور ارسال و نتیجه به اینجانب ابلاغ شود.
۵) استعلام وضعیت حبس از سازمان زندان‌ها به عمل آید.

قبلا از صدور اوامر مقتضی سپاسگزارم.
امضاء – تاریخ – نشانی ثنا
```

───────────────────────
خلاصه ۳۰ ثانیه‌ای
───────────────────────
۱) بعد از روز دهم؛ فورا از اجرای احکام بخواهید جلب، ممنوع‌الخروجی و استعلام اموال انجام شود.
۲) هر مال کشف شود → توقیف، کارشناسی، مزایده → وصول طلب.
۳) اگر هیچ مالی معرفی نشود و اعسار هم پذیرفته نشود → بازداشت تا پرداخت یا اثبات اعسار.
۴) در کل فرایند، شما باید مدام با اجرای احکام در تماس باشید و درخواست‌های کتبی بدهید؛ در غیر این صورت پرونده خاموش می‌شود.

موفق باشید و امیدوارم هرچه سریع‌تر به پولتان برسید.