آیا پلیس فتا می‌تواند تلگرام و اینستاگرام را ردیابی کند؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام
مشکل شما متاسفانه خیلی شایع شده و محدودیت‌های فنی و قضایی هم وجود دارد؛ پلیس فتا «تا حدی» می‌تواند اکانت‌های تلگرام و اینستاگرام را ردیابی کند، اما به‌خاطر خارجی بودن سرورها، استفاده مجرمان از فیلترشکن و حساب‌های بانکی اجاره‌ای، در بسیاری از پرونده‌ها شناسایی و رسیدن به نتیجه یا خیلی زمان‌بر است یا عملا متوقف می‌شود، و صرف مراجعه شفاهی به فتا معمولا کافی نیست و باید از مسیر رسمی دادسرا و سامانه‌های قضایی پیگیری کنید.​

آیا فتا می‌تواند تلگرام و اینستاگرام را ردیابی کند؟
در مورد تلگرام و واتساپ و اینستاگرام چون سرورها خارج از کشور هستند، دسترسی مستقیم پلیس ایران به محتوای چت و اطلاعات سرور وجود ندارد و همین موضوع ردیابی را ذاتا محدود و وابسته به شواهد جانبی می‌کند.​
با این حال در پرونده‌هایی که شاکی خصوصی دارد و مدارک مثل اسکرین‌شات، لینک صفحه و رسید پرداخت ارائه شود، پلیس می‌تواند از طریق استعلام‌های فنی مثل IP، درگاه‌های پرداخت، شماره کارت و داده‌های جانبی هویت متهم را در بسیاری از موارد شناسایی کند.​

در اینستاگرام و حتی بعضی اکانت‌های حذف‌شده، محتوا و ردپاها از نظر فنی «قابل بازیابی» است، اما این کار معمولا فقط در چارچوب دستور قضایی و برای پرونده‌های جدی انجام می‌شود.​
وب‌سایت‌های حقوقی و وکلای سایبری هم تاکید می‌کنند که ردیابی اکانت اینستاگرام یا تلگرام بدون شکایت رسمی و مستندات، عملا انجام نمی‌شود و پلیس فتا بر اساس استعلام دادسرا وارد جزئیات فنی می‌شود.​

چرا با وجود شاکیان زیاد، نتیجه نمی‌گیرید؟
در کلاهبرداری‌های وام در تلگرام و اینستاگرام، معمولا از چند ترفند هم‌زمان استفاده می‌شود: اکانت‌های ناشناس، خطوط اعتباری، کارت‌بانکی اجاره‌ای و فیلترشکن، که همگی کشف هویت واقعی را برای پلیس و دادسرا سخت و زمان‌بر می‌کند.​
طبق گزارش‌ها، پلیس فتا صراحتا گفته در مواردی که مجرمان خارج از کشورند یا هویت و سرور کاملا خارجی است، «امکان ردیابی یا شناسایی این افراد وجود ندارد» یا بسیار محدود است، حتی اگر تعداد شاکیان زیاد باشد.​

از طرف دیگر، پلیس فتا «ضابط قضایی» است؛ یعنی تا وقتی در دادسرای جرایم رایانه‌ای برای پرونده شما شکواییه ثبت نشود و بازپرس دستور رسمی ندهد، فتا معمولا وارد تحقیقات عمیق نمی‌شود و مراجعه صرفا حضوری و شفاهی اغلب به نتیجه جدی منتهی نمی‌شود.​
حجم بالای پرونده‌های کلاهبرداری اینترنتی هم باعث شده رسیدگی‌ها طولانی شود و معمولا اولویت با پرونده‌هایی است که هم مدارک کامل دارند و هم از مسیر درست (ثنا، دادسرا، ارجاع رسمی به فتا) ثبت و پیگیری شده‌اند.​

شما الان دقیقا چه کار کنید؟
بر اساس رویه رسمی، باید اول همه مدارک را کامل جمع کنید؛ شامل اسکرین‌شات از کانال یا پیج، تبلیغات وام، نام کاربری، لینک، رسید تمام واریزها، شماره کارت و شبا، زمان دقیق پرداخت‌ها و هرگونه مکالمه چتی یا صوتی مرتبط.​
بعد لازم است در سامانه ثنا ثبت‌نام کنید و از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی، در دادسرای جرایم رایانه‌ای علیه گردانندگان کانال یا پیج، شکواییه کلاهبرداری اینترنتی یا کلاهبرداری رایانه‌ای ثبت کنید تا پرونده رسمی در قوه قضاییه شکل بگیرد.