آیا می‌توانم مجددا دادخواست اعسار بدهم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام 🌱
چند نکته کلیدی را ریز به ریز بررسی کنیم تا دقیقا بدانید در چه وضعی هستید و چه کار می‌توانید بکنید.

------------------------------------------------
۱. چرا احتمال «قرار عدم استماع» بالاست؟
------------------------------------------------
ماده ۸ و ۱۰ «قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی ۱۳۹۴» می‌گوید:

• بدهکار در هنگام تقدیم دادخواست اعسار باید «کلیه دارایی‌ و درآمد» خود را صریحا اعلام کند.
• اگر عمدا مال را پنهان کند یا خلاف واقع اظهار کند:
– دادگاه می‌تواند قرار «رد یا عدم استماع» صادر کند.
– بنا به ماده ۴۶، این عمل حتی وصف کیفری (۳ تا ۱۸ ماه حبس) دارد.

چون دو آپارتمان به نام شما استعلام شده و شما «هیچ مال ندارم» نوشته‌اید، قاضی به‌احتمال زیاد همان قرار را صادر می‌کند؛ خصوصا اگر مال، آزاد و غیر‌توقیف باشد.

------------------------------------------------
۲. اگر قرار عدم استماع صادر شود چه می‌شود؟
------------------------------------------------
۱) اجراییه چک بلافاصله به جریان می‌افتد ⇒ توقیف اموال شما یا عنداللزوم جلب.
۲) می‌توانید ظرف ۲۰ روز از ابلاغ، به قرار صادره «تجدیدنظرخواهی» کنید (مواد ۳۵۱ و ۳۳۲ ق.آ.د.م).
۳) دادگاه تجدیدنظر معمولا وقتی رای بدوی را می‌شکند که ثابت کنید «سوءنیت نداشتید» یا سپس اموال را اعلام کرده‌اید.

------------------------------------------------
۳. آیا می‌شود دوباره تقاضای اعسار داد؟
------------------------------------------------
بله، ولی با شرایط:

حکم قطعی رد یا عدم استماع اعسار «مطلقا» حق شما را برای همیشه نمی‌سوزاند. طبق رویه دادگاه‌ها (و استنباط از ماده ۱۱ همان قانون):

• هر گاه «اوضاع و احوال مالی» تغییر کند، بدهکار می‌تواند مجددا درخواست اعسار یا تقسیط کند.
• قید زمانی خاصی در قانون برای درخواست دوم نیست؛ اما دادگاه‌ها عرفا یک فاصله معقول (۳ تا ۶ ماه) می‌خواهند؛ مگر این‌که تغییر وضعیت فوری و مستند باشد (مثلا ملک فروخته شده، بیماری سخت …).
• در درخواست جدید حتما باید توضیح دهید چرا دادخواست قبلی رد شد و اکنون چه تغییری رخ داده است (مثلا: توقیف و مزایده آپارتمان‌ها بابت طلب دیگری، ازدست‌رفتن منبع درآمد و …).

------------------------------------------------
۴. چه کار کنید که وضع بدتر نشود؟
------------------------------------------------
۱) قبل از صدور رای—اگر هنوز جلسه نهایی مانده—یک «لایحه تکمیلی» تقدیم کنید و صادقانه اموال را ذکر کنید؛ توضیح دهید:
• آپارتمان‌ها بابت پرونده … بازداشت یا در رهن بانک هستند.
• ارزش خالص‌شان کمتر از مجموع بدهی‌هاست.
• بنابراین اعسار «کلی» نیست؛ تقاضای «تقسیط» یا فروش تدریجی دارید.
گاهی قاضی با این لایحه از صدور قرار عدم استماع منصرف می‌شود و حکم تقسیط می‌دهد.

۲) اگر رای صادر شد:
• در مهلت ۲۰ روز تجدیدنظرخواهی کنید و همین توضیحات و مدارک را ضمیمه کنید.
• هم‌زمان با اجرای احکام مذاکره کنید و یک وثیقه (مثلا همان آپارتمان) بگذارید تا از بازداشت جلوگیری شود.

۳) برای درخواست‌ بعدی اعسار/تقسیط:
• همه دارایی‌ها را دقیق بنویسید؛ حتی حساب بانکی با موجودی اندک.
• گردش مالی و هزینه‌های ماهانه را مستند کنید (قبوض، اجاره، درمان، …).
• دو شاهد معرفی کنید که در جریان وضعیت مالی واقعی شما باشند و شهادت‌شان با استعلام‌ها تعارض نداشته باشد.

۴) مراقب تبعات کیفری باشید
اگر شاکی (دارنده چک) به استناد ماده ۴۶ از شما شکایت فرار از دین یا کتمان مال کند، ممکن است برایتان پرونده جداگانه تشکیل شود. شفافیت به‌نفع شماست.

------------------------------------------------
۵. جمع‌بندی
------------------------------------------------
• به‌دلیل پنهان کردن دو آپارتمان، احتمال صدور «قرار عدم استماع» زیاد است.
• این قرار قابل تجدیدنظر است؛ در تجدیدنظر یا در همان مرحله بدوی هنوز می‌توانید اموال را اعلام و تقسیط بگیرید.
• رد یا عدم استماع، مانع درخواست اعسار مجدد نیست؛ هر زمان با تغییر اوضاع مالی و اعلام کامل دارایی می‌توانید دوباره دادخواست بدهید، ولی باید مستند و صادقانه باشد.

اگر نیاز به متن آماده لایحه تکمیلی یا فرم تجدیدنظرخواهی دارید، بفرمایید تا برایتان ارسال کنم. موفق باشید 🙏