آیا می‌توانم سهمیه آرد نانوایی را مطالبه کنم؟

عاطفه معتمدی انارمرزی

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

سلام. در پاسخ به پرسش شما باید گفت که خیر، دادگاه نمی‌تواند به سادگی دعوای شخص ثالث را رد کند، زیرا ماهیت سهمیه آرد و جواز کسب، اگرچه به نام فرد است، اما در نظام توزیع کالا، حق متصل به ملک یا مشارکت تجاری محسوب می‌شود. زمانی که شرکای مشاعی در یک نانوایی فعالیت می‌کنند، سهمیه آرد و جواز کسب متعلق به همه آن‌هاست و واگذاری آن به غیر بدون رعایت سهم شرکای دیگر، با چالش حقوقی مواجه است.

نکته کلیدی اینجاست که شخص ثالث با ادعای مالکیت بر سهمیه آرد (به عنوان بخشی از حق مشارکت مشاعی)، در حال پیگیری حقی است که ناشی از انتقال مالکیت یک‌دانگ و نیم به اوست. اگر در قرارداد انتقال سهم، قید شده باشد که او از منافع ناشی از سهمیه آرد بهره‌مند است، دعوای او برای مطالبه بدل (ارزش ریالی سهمیه آردی که از او دریغ شده) از نظر حقوقی قابل استماع است. دادگاه معمولا به روابط قراردادی و سهم‌الشرکه رسمی استناد می‌کند؛ بنابراین، اگر شخص ثالث ثابت کند که در سود و منافع نانوایی (از جمله سهمیه آرد) مشارکت قانونی داشته، وراث A که در حال استفاده از تمام سهمیه هستند، باید سهم او را پرداخت کنند.

برای دفاع در برابر این دعوا، وراث A باید به «عدم تخصص سهمیه آرد به مالکیت محض» و «قائم‌به‌شخص بودن جواز کسب» استناد کنند. جواز کسب مجوزی است که به نام فرد صادر می‌شود و لزوما به معنای انتقال مالکیت آرد به صورت مشاعی نیست، بلکه متولی نانوایی (صاحب جواز) موظف به توزیع نان است. اگر بتوانید ثابت کنید که سهمیه آرد، حق اختصاصی دارنده جواز است و نه حق مشاعی مالکان ملک، ممکن است دادگاه ادعای مشارکت مشاعی در آرد را نپذیرد. با این حال، با توجه به پیچیدگی‌های قراردادهای واگذاری جواز نانوایی و سهمیه، احتمال محکومیت وراث A به پرداخت بدل سهمیه (مطابق نظر کارشناس رسمی دادگستری) بسیار بالاست، مگر اینکه ثابت شود اساسا انتقال سهمیه آرد به شخص ثالث، با ضوابط اتحادیه نانوایان یا قوانین صنفی مغایر بوده و معامله باطل بوده است. برای شما آرزوی موفقیت دارم.