آیا می‌توانم زمین ارثی را به عنوان مهریه بگیرم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و وقت بخیر 🌿

خلاصۀ حقوقی موضوع
۱) در حقوق ایران، به‌محض فوت مورث، «سهم هر وارث» به‌طور قهری به او منتقل می‌شود (مادۀ ۸۶۶ قانون مدنی). بنابراین از دید قانون، آن قطعه زمین (یا دست‌کم سهم‌الارث شوهر شما در آن) همین الآن هم دارایی او محسوب می‌شود؛ هرچند هنوز تفکیک و سند رسمی صادر نشده است.
۲) طلب مهریه مثل هر دین قطعی دیگری می‌تواند از «سهم‌الارث یا مالی که به وصیت به شوهر رسیده» وصول شود؛ منتها چون زمین فعلا مشاع است، اول باید سهم شوهر تعیین یا ملک فروخته شود.
۳) زوجه نمی‌تواند «کل زمین» را تملک کند، بلکه فقط می‌تواند: الف) سهم اختصاصی شوهر را توقیف کند یا ب) زمین را به مزایده بگذارد و طلب خود را از ثمن فروش بردارد.

تفکیک سؤالات شما

۱) آیا زن می‌تواند همین حالا زمین ارثی را بابت مهریه توقیف کند؟
بله. با تقدیم دادخواست «وصول مهریه» یا صدور اجرائیه از ثبت:
• دادگاه/دفتـر ثبت به استناد مادۀ ۱۲۹ قانون اجرای احکام مدنی می‌تواند «سهم مشاع شوهر در ماترک» را توقیف کند.
• سپس یا بین ورثه تقسیم‌نامه تنفیذ می‌شود (افراز)، یا ملک یک‌جا مزایده و ثمن بین طلبکار و سایر ورثه مطابق سهم تقسیم می‌شود.

۲) اگر هنوز وصیت‌نامه اجرا نشده باشد چه؟
دو حالت:
الف) وصیت در حدود ثلث و مورد قبول همه ورثه است ⇒ تمام ۶ دانگ مورد وصیت مالکیت شخصی شوهر شده و بدون نیاز به رضایت دیگران قابل توقیف است.
ب) وصیت زائد بر ثلث است و ورثه باید تنفیذ کنند ⇒ تا زمان تنفیذ، شوهر فقط «طلب از ترکه» دارد؛ زن می‌تواند همان طلب را توقیف کند و پس از تنفیذ یا فروش ترکه، طلب خود را بردارد.

۳) اگر سایر ورثه فعلا حاضر به تقسیم نباشند؟
دادگاه (به درخواست زن یا شوهر) می‌تواند طبق مواد ۳۰۰ و ۳۰۱ قانون امور حسبی «حکم افراز یا فروش مال غیرقابل افراز» بدهد؛ در نتیجه سکوت یا مخالفت سایر ورثه مانع وصول مهریه نخواهد بود.

۴) آیا زن می‌تواند بعدا که تکلیف زمین روشن شد اقدام کند؟
بله؛ تا وقتی مهریه به‌طور کامل وصول نشده، هر زمان مالی به شوهر منتقل یا روشن شود زن حق دارد آن را توقیف کند. ولی بهتر است الان «قرار تامین خواسته» روی سهم‌الارث بگیرد تا بعدا انتقال صوری یا واگذاری به دیگری رخ ندهد.

۵) آیا امکان مصادرۀ خانۀ مسکونی شوهر هم هست؟
خانه‌ مسکونی «متناسب با شان» جزء مستثنیات دین است (مادۀ ۲۴/ب قانون اجرای محکومیت‌های مالی ۱۳۹۴). اگر منزل گران‌قیمت‌تر از عرف باشد، زن می‌تواند تقاضای فروش و خرید خانۀ کوچک‌تر برای شوهر و برداشت مابه‌التفاوت کند.

چک‌لیست عملی برای زوجه
۱) صدور اجرائیۀ مهریه از دفترخانۀ ازدواج یا دادگاه خانواده.
۲) تقاضای استعلام و توقیف «سهم‌الارث / موضوع وصیت» از اداره ثبت اسناد.
۳) درصورت مشاع‌بودن، دادخواست «افراز یا فروش مال مشاع» علیه سایر ورثه.
۴) اگر مالکیت شوهر بر کل زمین قطعی شد، درخواست انتقال رسمی یا مزایده به میزان طلب.

نتیجه
– از نظر قانون، زمین موضوع وصیت یا لااقل سهم شوهر در ترکه همین حالا جزو دارایی اوست و بابت مهریه قابل توقیف است.
– زن نمی‌تواند بیش از حق خود (مبلغ مهریه) از ملک بردارد و کل زمین را تصاحب کند؛ فقط سهم یا معادل ریالی طلب او وصول می‌شود.
– تعلل ورثه در تقسیم یا تنفیذ وصیت مانع حق زوجه نیست؛ او می‌تواند با حکم دادگاه ملک را افراز یا فروخته و از محل آن مهریه را بگیرد.

امیدوارم مسیر را روشن کرده باشم. اگر پرسش دیگری دارید یا در هر مرحله به مشکل خوردید، در خدمتتان هستم. موفق باشید. 🌹