آیا می‌توانم بعد از دو ماه جلب کنم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و وقت بخیر 🌷
سه پرسش اصلی دارید:

۱) بعد از سررسید دو‌ماهه و عدم پرداخت، آیا می‌توانید بلافاصله تقاضای جلب (بازداشت مالی) کنید؟
۲) «اسقاط حق اعسار» که در برگه توافق نوشته شده، از نظر حقوقی معتبر است؟
۳) اگر معتبر نباشد، آیا طرح دعوای اعسار او پذیرفته می‌شود؟

پاسخ فشرده
۱) بله، به محض انقضای مهلت و عدم پرداخت یا معرفی مال، می‌توانید از اجرای احکام درخواست اعمال ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی ۱۳۹۴ (توقیف اموال، ممنوع‌الخروجی و در نهایت بازداشت) کنید.
۲) اسقاط حق اعسار قبل از طرح دعوا «فاقد اعتبار» است؛ دسترسی به دادگاه و امکان طرح اعسار از حقوق عمومی و غیرقابل‌اسقاط است (اصل ۳۴ قانون اساسی + رای وحدت رویه ۷۳۴ مورخ ۱۳۹۲/۲/۳).
۳) بنابراین محکوم‌علیه همچنان می‌تواند دعوای اعسار بدهد و دادگاه موظف است رسیدگی کند. توافق قبلی فقط به‌عنوان یک «قرینه بر تمکن یا سوءنیت» شما می‌تواند در رد اعسار مؤثر باشد، اما مانع پذیرش دعوا نخواهد بود.

جزئیات و استدلال قانونی
──────────────────────
۱) امکان جلب پس از پایان مهلت
• مادۀ ۳ قانون ۱۳۹۴: اگر محکوم‌علیه ظرف ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ اجرائیه مالی را معرفی نکند یا مالی یافت نشود، بنا به تقاضای محکوم‌له می‌توان او را بازداشت کرد؛ مگر آنکه اعسار ثابت شود یا مواعد تقسیط تصویب گردد.
• شما به‌صورت توافقی ۶۰ روز فرصت داده‌اید؛ این مهلت از ۳۰ روز قانونی معتبرتر است. پس روز ۶۱م می‌توانید تقاضای بازداشت کنید.
• اجرای احکام پیش از صدور دستور جلب، دو نکته را بررسی می‌کند:
۱) آیا محکوم‌علیه دعوای اعسار داده یا خیر؟
۲) آیا مالی شناسایی شده است؟
اگر پاسخ هر دو منفی باشد، دستور جلب صادر می‌شود.

۲) اعتبار یا عدم اعتبار «اسقاط حق اعسار»
• حق مراجعه به دادگاه (حق اقامه دعوا) طبق اصل ۳۴ قانون اساسی، از حقوق عامه است و طرفین نمی‌توانند با توافق آن را سلب کنند؛ هر شرطی بر خلاف این اصل، باطل و بلااثر است (ماده ۳۰ قانون مدنی + آرای دیوان ­عالی کشور).
• رای وحدت رویه ۷۳۴/۱۳۹۲ صراحتا بیان می‌کند: «شرط محروم کردن محکوم‌علیه از حق اعسار خلاف شرع و قانون است و اعتبار ندارد.»
• حتی اگر حق اعسار «اسقاط» شود، چون ممکن است بعدا وضعیت مالی تغییر کند، قانون آن را نمی‌پذیرد.

۳) نتیجه عملی برای شما
• در لحظه‌ای که مهلت ۲ ماهه تمام شد، بلافاصله «درخواست اعمال ماده ۳» بدهید.
• اگر خوانده قبل از صدور دستور جلب، دادخواست اعسار ثبت کند و دادخواست به شما ابلاغ شود، بازداشت متوقف می‌شود تا تکلیف اعسار روشن گردد (ماده ۸ همـان قانون).
• شما در جلسه اعسار حتما به «توافق کتبی»، «اعطای مهلت ۲ ماهه»، «عدم پرداخت در مهلت»، «امکان یافتن شغل یا درآمد او» و هر اماره مالی استناد کنید تا دادگاه به توان مالی یا دست‌کم تقسیط کوتاه‌مدت حکم دهد.

۴) نکته‌های کاربردی
۱) اگر مال مشخصی (حساب، خودرو، ملک) سراغ دارید، به جای بازداشت شخص، ابتدا توقیف مال را بخواهید؛ این مسیر سریع‌تر نتیجه می‌دهد.
۲) در صورت طرح اعسار، درخواست کنید دادگاه «گواهی عدم امکان استعلام» یا «راجع کردن او به اجرای ثبت برای توقیف پلاک ملی» را صادر کند تا به‌راحتی اموال پنهان‌شده کشف شود.
۳) توافقی را که نوشته‌اید حتما ضمیمه لایحه دفاعی اعسار کنید؛ بسیاری از قضات با دیدن آن، دست‌کم اعسار مطلق را نمی‌پذیرند و به تقسیط سنگین رای می‌دهند.

جمع‌بندی ✅
• مهلت دو‌ماهه که سررسید شد، اختیار توقیف و جلب برقرار است.
• شرط یا تعهد به «عدم طرح دعوی اعسار» به استناد اصل ۳۴ قانون اساسی و رای وحدت رویه ۷۳۴ باطل است.
• محکوم‌علیه می‌تواند اعسار بدهد و اگر ادله کافی آورد، دادگاه می‌پذیرد؛ شما باید با دلایل مالی او را رد یا تقسیط کنید.

موفق باشید 🌺