آیا می‌توانم برای چک برگشتی اعسار بزنم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

با سلام و احترام.
در پاسخ به سوالات شما در خصوص دیرکرد چک برگشتی و امکان درخواست اعسار، موارد زیر به استحضار می‌رسد:

خسارت تاخیر تادیه چک (دیرکرد بانک مرکزی)
منظور از "دیرکرد بانک مرکزی"، همان خسارت تاخیر تادیه است که بر اساس تغییر شاخص سالانه قیمت‌ها که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران اعلام می‌شود، محاسبه می‌گردد.

نحوه محاسبه:
خسارت تاخیر تادیه برای چک معمولا به روش زیر محاسبه می‌شود:
(مبلغ اصل دین × شاخص سالانه زمان پرداخت دین اعلامی توسط بانک مرکزی) ÷ شاخص سالانه سال سررسید دین.
به عنوان مثال، اگر چک شما در سال ۱۳۹۰ به مبلغ ده میلیون تومان سررسید شده باشد و قرار باشد در سال ۱۳۹۵ پرداخت شود، خسارت تاخیر تادیه با استفاده از شاخص سال ۱۳۹۴ (به عنوان سال قبل از پرداخت) و شاخص سال ۱۳۹۰ محاسبه می‌شود.
همچنین، در برخی موارد از فرمولی استفاده می‌شود که در آن نرخ سود قانونی اعلام شده توسط بانک مرکزی مبنا قرار گرفته و سود روزانه محاسبه و در تعداد روزهای تاخیر و مبلغ چک ضرب می‌شود.

مبدا محاسبه:
مبدا محاسبه خسارت تاخیر تادیه چک، تاریخ سررسید مندرج در چک است، نه تاریخ مطالبه یا برگشت زدن چک. این موضوع بر اساس رای وحدت رویه شماره ۸۱۲ مورخ ۱۴۰۰/۰۴/۰۱ هیات عمومی دیوان عالی کشور تثبیت شده است.

سایر نکات:

دارنده چک می‌تواند علاوه بر اصل مبلغ چک، کلیه خسارات و هزینه‌هایی را که برای وصول طلب خود متحمل شده است (مانند هزینه دادرسی و حق‌الوکاله)، از صادرکننده چک مطالبه کند.

برای تعلق خسارت تاخیر تادیه به چک، به طور معمول نیازی به مطالبه رسمی نیست و از تاریخ سررسید قابل احتساب است، مشروط بر اینکه چک بانکی بوده و دارنده ظرف ۱۵ روز از تاریخ چک به بانک مراجعه و گواهی عدم پرداخت دریافت کرده باشد. هرچند با وجود رای وحدت رویه جدید، تاکید اصلی بر تاریخ سررسید است.

امکان درخواست اعسار
اعسار به معنای ناتوانی مالی بدهکار از پرداخت بدهی‌های خود است. شما می‌توانید پس از محکومیت قطعی دادگاه و حتی پس از پرداخت بخشی از مبلغ محکومیت (در مورد شما پس از پرداخت ۵۰۰ میلیون تومان)، برای باقی‌مانده بدهی خود درخواست اعسار ارائه دهید.

شرایط و نحوه درخواست اعسار:

مرجع ارائه درخواست: درخواست اعسار باید به دادگاه بدوی که حکم محکومیت را صادر کرده است، ارائه شود.

هدف از اعسار: در صورت اثبات اعسار، دادگاه می‌تواند حکم به پرداخت اقساطی باقی‌مانده بدهی شما صادر کند و این امر می‌تواند از اجرای حکم حبس به دلیل عدم پرداخت دین جلوگیری نماید.

اثبات اعسار: شما باید ناتوانی مالی خود را برای پرداخت یکجای باقی‌مانده بدهی اثبات کنید. این امر معمولا از طریق ارائه مدارک زیر صورت می‌گیرد:

استشهادنامه کتبی با معرفی شهود (معمولا چهار شاهد برای اعسار از پرداخت محکوم‌به).

صورت کاملی از کلیه اموال منقول و غیرمنقول خود، شامل وجوه نقدی در حساب‌های بانکی، مطالبات از اشخاص ثالث و همچنین فهرست نقل و انتقالات اموالتان در یک سال گذشته.

ارائه دادنامه محکومیت قطعی.

مهلت درخواست: در مورد چک‌های صیادی، توصیه می‌شود دادخواست اعسار ظرف ۳۰ روز از تاریخ صدور اجرائیه به دادگاه تقدیم شود تا از صدور حکم جلب جلوگیری گردد. اگرچه نوع چک شما ذکر نشده، رعایت این مهلت به طور کلی توصیه می‌شود.

تصمیم دادگاه: دادگاه پس از بررسی مدارک و وضعیت مالی شما، در خصوص قبول یا رد درخواست اعسار و همچنین میزان پیش‌قسط و اقساط ماهیانه تصمیم‌گیری خواهد کرد.

مبلغ پیش‌قسط معمولا با توجه به توانایی مالی بدهکار و میزان بدهی تعیین می‌شود و می‌تواند حدود ۱۰ درصد کل بدهی باشد، یا در مواردی یک سوم مبلغ محکوم‌به. در صورتی که معسر توانایی پرداخت پیش‌قسط را نداشته باشد، ممکن است از پرداخت آن معاف شود.

عدم تاثیر رضایت شاکی: قاضی در مورد پذیرش یا رد اعسار تصمیم می‌گیرد و رضایت یا عدم رضایت شاکی (دارنده چک) در این خصوص تعیین‌کننده نیست، مگر اینکه شاکی بتواند مدارکی دال بر توانایی مالی شما به دادگاه ارائه دهد.

با توجه به اینکه شما بخشی از مبلغ را پرداخت کرده‌اید، درخواست اعسار شما برای باقی‌مانده مبلغ بدهی بررسی خواهد شد. توصیه می‌شود برای پیگیری دقیق‌تر موضوع و تنظیم دادخواست اعسار، با یک وکیل متخصص مشورت نمایید.