آیا می‌توانم با اجراییه چک برگشتی از خروج زندانی جلوگیری کنم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و وقت بخیر 🌿
پاسخ کوتاه
نه، «صرف صدور و ابلاغ اجرائیه» به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که بدهکار بعد از پایان محکومیت یا قرار بازداشت فعلی‌اش در زندان بماند. برای جلوگیری از آزادی او باید:

۱) فورا در شعبۀ اجرای احکام مدنی (پرونده اجرائی) تشکیل دهید؛
۲) ده روز مهلت قانونی ابلاغ اجرائیه سپری شود و او وجه چک یا مالی معرفی نکند؛
۳) در همان پرونده، به استناد مادۀ ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی ۱۳۹۴ تقاضای «بازداشت مدنی/حبس محکوم‌علیه» بدهید؛
۴) دستور «عدم آزادی» یا «تحویل به اجرای احکام» را از قاضی اجرا بگیرید و به امور زندان ابلاغ کنید.

جزئیات قدم‌به‌قدم

۱) تشکیل پرونده اجرائی
• آگهی یا برگ اجرائیه‌ای که در دست دارید صرفا اعلام شروع مهلت ده روزه است؛ باید اصل برگ را همراه با تقاضانامه صدور اجرائیه و کپی چک و گواهی عدم پرداخت به دفتر اجرای احکام (شعبۀ صادرکننده اجرائیه) تقدیم کنید تا پرونده اجرا باز شود و دستور‌های بعدی صادر شود.
• اگر بدهکار در زندان است، ابلاغ به او در همان زندان انجام می‌شود و تاریخ ابلاغ در پرونده ثبت می‌شود.

۲) مهلت ده روزه
• طبق مادۀ ۱ قانون نحوه اجرا، محکوم‌علیه ده روز از تاریخ ابلاغ فرصت دارد وجه را بپردازد یا مالی معرفی کند؛ یا دادخواست اعسار بدهد.
• به محض انقضای مهلت و عدم پرداخت/معرفی مال، شما می‌توانید یکی از دو راه را بخواهید:

الف) توقیف اموال (حساب بانکی، خودرو، ملک)؛
ب) صدور دستور بازداشت مدنی (حبس).

۳) درخواست بازداشت مدنی (حبس)
• درخواست کتبی می‌دهید: «به استناد مادۀ ۳ قانون ۱۳۹۴ تقاضای بازداشت محکوم‌علیه را دارم.»
• قاضی اجرا بررسی می‌کند که:
– مهلت ده روز گذشته باشد؛
– اعسار مطرح نشده یا رد شده باشد؛
– مالی معرفی نشده باشد.
• سپس «حکم جلب و نگهداری تا اجرای حکم» صادر می‌شود.

۴) نحوه جلوگیری از آزادی
• رونوشت دستور بازداشت را به واحد رایانه / دفتر اعزام و بدرقۀ زندان همان لحظه می‌برید (یا اجرای احکام مکاتبه می‌کند)؛
• در سامانه سجلی زندان ثبت می‌شود. اگر محکومیت کیفری اصلی‌اش تمام شود، بلافاصله به دستور اجرای احکام مدنی به‌عنوان «محکوم‌علیه مالی» تحویل گرفته می‌شود و آزاد نمی‌شود.

۵) چند نکته‌ی عملی
• دستور بازداشت مدنی تا سقف ۱۱۰ سکه یا معادل آن وجه، بدون شرط رسیدگی به اعسار صادر می‌شود؛ بیش از آن منوط به رد اعسار است. در مورد چک، کل وجه تابع همین مقرره است.
• اگر بدهکار قبلا دادخواست اعسار داده باشد، باید تکلیف آن روشن شود.
• به‌محض پرداخت وجه یا معرفی مال، یا پذیرش اعسار، دستور رفع بازداشت صادر می‌شود.

۶) اگر هنوز وقت نکردید تشکیل پرونده بدهید
• می‌توانید از طریق دفاتر خدمات قضایی یا درگاه ثنا، «تقاضای ایجاد پرونده اجرای احکام مدنی بابت چک شماره …» ثبت کنید؛ نیازی به حضور فیزیکی شما نیست.
• پس از تشکیل، با تماس تلفنی یا لایحه الکترونیک، درخواست صدور بازداشت مدنی بدهید؛ فراهم کردن «عدم آزادی» تا اجرای کامل مستند قانونی دارد.

جمع‌بندی
۱) اجرائیه صرف، قدرت جلوگیری از آزادی زندانی را ندارد؛ باید در اجرای احکام مدنی پرونده باز و دستور بازداشت مالی صادر شود.
۲) بعد از مهلت ۱۰ روز و عدم پرداخت، با درخواست کتبی براساس مادۀ ۳ قانون ۱۳۹۴، قاضی اجرا می‌تواند دستور «عدم آزادی» بدهد.
۳) هرچه زودتر پرونده اجرا تشکیل دهید تا قبل از اتمام محکومیت کیفری فعلی، دستور به دست زندان برسد.

امیدوارم مسیر را روشن کرده باشم. اگر پرسش دیگری دارید یا در هر مرحله به مشکل خوردید، در خدمتتان هستم. موفق باشید. 🌹