آیا می‌توانم بابت همکاری در تالیف کتاب شکایت کنم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام
بله، شما می‌توانید در این مورد شکایت قانونی طرح کنید. با توجه به قوانین ایران، حقوق مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار مورد حمایت قانون قرار می‌گیرد و استفاده از اثر بدون رضایت پدیدآورنده می‌تواند منجر به پیگرد قانونی شود.

مبانی قانونی شکایت شما
قانون حمایت از حقوق مولفان، مصنفان و هنرمندان (مصوب ۱۳۴۸):
این قانون اساس حمایت از حقوق شما به عنوان یکی از پدیدآورندگان کتاب است. طبق این قانون، پدیدآورندگان دارای دو دسته حقوق هستند:

حقوق مادی: شامل حق تکثیر، پخش، ترجمه، اقتباس و اجاره اثر است.

حقوق معنوی: شامل حق انتساب اثر به پدیدآورنده (ذکر نام شما به عنوان نویسنده بخش‌های مربوطه) و حق حفظ تمامیت و حرمت اثر (عدم تغییر یا تحریف بدون رضایت شما) می‌شود. حق معنوی پدیدآورنده، دائمی و غیر قابل انتقال است.

استفاده بدون رضایت:

بر اساس ماده ۲۳ قانون حمایت از حقوق مولفان، مصنفان و هنرمندان، هر کس تمام یا قسمتی از اثر دیگری را که مورد حمایت این قانون است، به نام خود و یا حتی به نام پدیدآورنده اصلی اما بدون اجازه او، نشر، پخش یا عرضه کند، به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.

اعلام انصراف شما و درخواست عدم استفاده از مطالبتان، به منزله عدم رضایت است. انتشار مطالب شما پس از اعلام عدم رضایت، نقض حقوق شما محسوب می‌شود.

کفایت نکردن تشکر در پیشگفتار:
صرف تشکر در پیشگفتار برای دو فصل، با توجه به اینکه شما در جلد اول به عنوان نویسنده معرفی شده‌اید و سهم قابل توجهی در جلد دوم داشته‌اید، نمی‌تواند جایگزین حقوق قانونی شما به عنوان پدیدآورنده آن بخش‌ها تلقی شود، به‌ویژه پس از اعلام عدم رضایت صریح شما. این امر می‌تواند نقض حق معنوی شما مبنی بر انتساب صحیح اثر باشد.

مدارک و شواهد:
ایمیل‌های ارسالی و دریافتی و فایل ورد کتاب که در اختیار دارید، می‌توانند به عنوان مستندات و دلایل برای اثبات سهم شما در تالیف و همچنین اعلام عدم رضایتتان مورد استفاده قرار گیرند.

اقدامات قانونی قابل انجام
شما می‌توانید برای احقاق حقوق مادی و معنوی خود اقدامات زیر را انجام دهید:

طرح شکایت: می‌توانید با مراجعه به مراجع قضایی، خصوصا دادسرای فرهنگ و رسانه که به صورت تخصصی به اینگونه جرائم رسیدگی می‌کند، شکایت خود را مطرح نمایید.

مطالبه خسارت: علاوه بر جنبه کیفری، می‌توانید جبران خسارات مادی و معنوی وارد شده را نیز مطالبه کنید. این خسارات می‌تواند شامل کاهش احتمالی فروش به دلیل عدم ذکر نام شما به عنوان نویسنده یا آسیب به اعتبار شما باشد.

اثبات سوء نیت: در صورتی که بتوانید ثابت کنید استاد شما با علم و آگاهی و عامدانه اقدام به نقض حقوق شما کرده است، عنصر معنوی جرم نیز محقق می‌شود.

نکات مهم:

آثار ادبی و هنری پس از پدید آمدن توسط صاحبان آنها تحت حمایت قانونی قرار دارند و هر گونه استفاده از آنها بدون اجازه مؤلف، غیرقانونی است.

حتی اگر اثر ثبت رسمی نشده باشد، حقوق شما به عنوان پدیدآورنده محفوظ است، هرچند ثبت اثر می‌تواند روند اثبات مالکیت را تسهیل کند.

قانون همچنین مواردی مانند اقتباس غیرقانونی یا تغییر و تحریف در آثار بدون اجازه پدیدآورنده را جرم‌انگاری کرده و برای آن مجازات حبس در نظر گرفته است.

با توجه به پیچیدگی‌های مسائل حقوقی مربوط به مالکیت فکری، توصیه می‌شود برای پیگیری دقیق‌تر و مؤثرتر موضوع، با یک وکیل متخصص در زمینه حقوق مالکیت فکری و معنوی مشورت نمایید.