آیا می‌توانم از قاضی نظرش را بخواهم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام وقتت بخیر
پرسش شما از دو منظر قابل بررسی است: ۱. محدودیت‌ها و تکالیف کارشناس در صدور نظریه کارشناسی و ۲. امکان درخواست دادرسی فوری یا اظهار نظر قاضی در خصوص ماده قانونی مورد اختلاف.

محدودیت‌های کارشناس و وظایف او
کارشناس رسمی دادگستری موظف است بر اساس مدارک و مستندات موجود در پرونده و با رعایت قرار کارشناسی، تنها به سوالات فنی و تخصصی که از سوی قاضی مطرح شده پاسخ دهد. کارشناس حق دخالت در تفسیر و اجرای قوانین را ندارد و تفسیر قوانین از وظایف قاضی است. اگر کارشناس به جای پاسخ به سوالات فنی، به تفسیر ماده قانونی بپردازد و یا از پذیرش توضیحات طرفین یا مشورت با سایر کارشناسان خودداری کند، این رفتار از مصادیق تخلف حرفه‌ای محسوب می‌شود و می‌توان از آن شکایت کرد.
در صورت مشاهده این رفتار، می‌توانید شکایت خود را به صورت کتبی به کانون کارشناسان رسمی دادگستری ارائه دهید و خواستار رسیدگی انتظامی به رفتار کارشناس شوید. همچنین می‌توانید در لایحه‌ای به دادگاه موضوع را مطرح کنید و از قاضی بخواهید که به کارشناس تذکر دهد یا موضوع را به کارشناس دیگر یا هیئت کارشناسی دیگری ارجاع کند.

امکان درخواست دادرسی فوری یا اظهار نظر قاضی
دادرسی فوری معمولا برای اموری است که در صورت تاخیر، زیان جبران‌ناپذیری به یکی از طرفین وارد می‌شود و رسیدگی عادی ممکن است به نتیجه نرسد. در مورد تفسیر ماده قانونی، چون این امر از وظایف قاضی است، می‌توانید در یک لایحه رسمی از دادگاه تقاضا کنید که در خصوص تفسیر آن ماده قانونی یا محدودیت‌های کارشناسی اظهار نظر کند.

مهم است که در لایحه خود به موارد زیر اشاره کنید:
تکلیف کارشناس به پاسخگویی صرف به سوالات فنی و عدم دخالت در تفسیر قانون
تکرار نشدن روند کارشناسی و رسیدن به مرحله کارشناسی هفت نفره
ضرورت اظهار نظر قاضی در خصوص ماده قانونی مورد اختلاف
اگر دادگاه تشخیص دهد که کارشناسی ادامه پیدا نکند یا موضوع به قضاوت قاضی نیاز دارد، می‌تواند از ادامه کارشناسی جلوگیری کند و خود در خصوص موضوع تصمیم بگیرد.

جمع‌بندی و توصیه‌ها
لایحه رسمی تنظیم کنید: در لایحه به صراحت از قاضی بخواهید که در خصوص ماده قانونی مورد اختلاف اظهار نظر کند و ادامه کارشناسی را متوقف نماید.
درخواست فوریت کنید: اگر موضوع به گونه‌ای است که ادامه کارشناسی می‌تواند به زیان شما باشد، می‌توانید درخواست رسیدگی فوری هم بکنید، اما توجه داشته باشید که تشخیص فوریت با دادگاه است.
شکایت به کانون کارشناسان: در صورت مواجهه با لجاجت و تفسیر قانون توسط کارشناس، شکایت خود را به کانون کارشناسان رسمی دادگستری ارائه دهید.
تکرار نکردن کارشناسی: با توجه به اینکه کارشناسی به مرحله هفت نفره رسیده، می‌توانید از دادگاه بخواهید که به این روند پایان دهد و خود در خصوص موضوع تصمیم بگیرد.
نکته مهم: قاضی الزامی به تبعیت از نظر کارشناس ندارد و در صورت عدم تطابق نظر کارشناس با اوضاع و احوال پرونده یا دخالت کارشناس در تفسیر قانون، می‌تواند نظر کارشناس را رد کند و خود تصمیم بگیرد.
در نهایت، تنظیم لایحه رسمی با درخواست اظهار نظر قاضی و توقف کارشناسی، راهکار قانونی و عملی شماست.