آیا می‌توانم از رای کمتر از ۵۰ میلیون واخواهی کنم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و وقت‌‌ شما بخیر 🌺
اجازه بدهید موضوع را قدم‌به‌قدم و براساس مواد قانون آیین دادرسی مدنی بررسی کنیم. فرض ما این است که:

• دعوی مالی است و بهای خواسته «کمتر از ۵۰ میلیون تومان» بوده است.
• رای صادره از «دادگاه صلح (بدوی)» غیابی محسوب می‌شود؛ یعنی محکوم‌علیه در هیچ ‌یک از جلسات حضور نداشته و لایحه هم نداده است.

۱) آیا می‌‌شود واخواهی کرد؟
بله، قطعا. «حق واخواهی» به صرف غیابی‌بودن رای به وجود می‌آید و مطلقا ارتباطی به مقدار خواسته ندارد.
ماده ۳۰۶ ق.آ.د.م: «محکوم‌علیه غیابی می‌تواند ظرف بیست روز … از تاریخ ابلاغ واقعی یا قانونی رای، نسبت به آن واخواهی کند.» (۲ ماه اگر مقیم خارج باشد).

• واخواهی در همان دادگاهی که حکم را صادر کرده تقدیم می‌شود (فرم چاپی + هزینه ابلاغ).
• پس از رسیدگی، رای واخواسته به صورت «حضوری» صادر می‌شود؛ این رای، اگر مبلغش زیر سقف تجدیدنظر (ماده ۳۳۱) باشد، قطعی خواهد بود؛ اگر بالاتر باشد، تازه حق تجدیدنظر ایجاد می‌شود.

۲) اگر مهلت واخواهی بگذرد چه؟
وقتی مهلت قانونی سپری شد و شما واخواهی نکردید، رای قطعی می‌شود. در این حالت سه راه فوق‌العاده باقی می‌ماند: فرجام‌خواهی و اعاده دادرسی (و استثنائا اعتراض شخص ثالث). اما هر کدام شرایط خودش را دارد:

۲‑۱) فرجام‌خواهی (دیوان عالی کشور)
ماده ۳۶۷ بند «۲»: «احکام غیرقابل تجدیدنظر دادگاه‌های بدوی، هرگاه بهای خواسته بیش از سه‌میلیون ریال باشد، قابل فرجام است».
پس در پرونده شما (۵۰ میلیون تومان) شرط مبلغ کاملا احراز است؛ بنابراین اگر:

• رای به‌دلیل کم‌بودن مبلغ «قابل تجدیدنظر» نباشد (طبق ماده ۳۳۱)
⇒ می‌توانید ظرف ۲۰ روز از تاریخ قطعیت، دادخواست فرجام بدهید.

نکته: دیوان عالی فقط به «صحت استنباط و اجرای قانون و رعایت مقررات شکلی» می‌پردازد؛ وارد ماهیت (درست یا غلط‌بودن تشخیص حق) نمی‌شود. اگر نقص یا تخلف آشکار ببیند، حکم را نقض و پرونده را برای رسیدگی مجدد به شعبه هم‌عرض اعاده می‌کند.

۲‑۲) اعاده دادرسی
ماده ۴۲۶، هشت سبب محدود را شمرده است (مثلا کشف سند جدید، تعارض دو حکم قطعی، جعل، تدلیس خواهان و …).
➊ صرف اینکه از رای ناراضی باشید یا دفاعیات‌تان شنیده نشده باشد، دلیل اعاده نیست.
➋ اگر دست‌کم یکی از جهات هشت‌گانه را بتوانید ثابت کنید، درهر‌ مبلغی حق اعاده دارید (مهلت: ۲۰ روز از تاریخ اطلاع).

۲‑۳) اعتراض شخص ثالث
در فرض شما موضوعیت ندارد (شخص ثالثی که «نه طرف دعوی» بوده و نه قیم یا نماینده، ولی رای به حقوق او ضرر می‌زند).

۳) جمع‌بندی کاربردی
۱. تا وقتی هنوز مهلت واخواهی باقی است، بهترین و سهل‌ترین راه همان واخواهی است؛ هزینه کم‌تر و رسیدگی مجدد در همان دادگاه.
۲. اگر مهلت سپری شد:
• چون قیمت خواسته بالاتر از حد نصاب است، رای غیابی قطعی‌شده را می‌توانید به دیوان عالی (فرجام) ببرید.
• اعاده دادرسی فقط در صورت تحقق یکی از جهات مصرح ماده ۴۲۶ ممکن است، و ربطی به مبلغ ندارد.
۳. پس در عمل ترتیب منطقی دفاع چنین است:

واخواهی (در مهلت) ← (در صورت رد یا سپری‌شدن مهلت) فرجام‌خواهی ← (فقط در صورت وجود جهات خاص) اعاده دادرسی.

امیدوارم مسیر روشن شده باشد؛ اگر درباره تنظیم متن واخواهی یا فرجام‌خواهی سؤال دیگری دارید در خدمتم. موفق باشید 🌱