آیا می‌توانم از دامپزشک به علت حیوان‌آزاری شکایت کنم؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام وقتت بخیر

در ایران، قانون مجازات اسلامی و مجموعه مقررات مربوط به حمایت از حیوانات، حیوان‌آزاری را تحت پیگرد کیفری و اداری قرار داده‌اند و رفتار آزاردهنده یا غیرضروری نسبت به حیوانات جرم تلقی می‌شود. بر اساس ماده ۶۷۹ قانون مجازات اسلامی، هرکس به عمد و بدون ضرورت به حیوان آزار برساند، مشمول مجازات است. همچنین پیش‌نویس لایحه ممنوعیت حیوان‌آزاری در کشور، اعمالی مانند شکنجه، ناقص کردن اعضا، ضرب و جرح و انجام آزمایش‌های علمی بدون مجوز را نیز از مصادیق حیوان‌آزاری برمی‌شمارد.

در خصوص حیوانات خانگی، چنانچه دامپزشک اقدام به عمل جراحی غیرضروری، دردناک، یا با هدف آموزشی به زیان حیوان کرده باشد، رفتار وی نه‌تنها تخلف صنفی و حرفه‌ای، بلکه می‌تواند مصداق حیوان‌آزاری نیز باشد و قابلیت پیگیرد قانونی و انتظامی دارد.

امکان شکایت علیه دامپزشک به دلیل حیوان‌آزاری
شما می‌توانید به‌صورت کاملا قانونی از دامپزشک مذکور شکایت نمایید. متقاضیان رسیدگی به قصورات و تخلفات دامپزشکی معمولا دو مسیر موازی پیش رو دارند:
شکایت اداری از طریق سازمان نظام دامپزشکی،
شکایت کیفری (و در صورت نیاز حقوقی) از طریق مراجعه به دادسرای جرایم پزشکی یا عمومی.
بر اساس قوانین مربوطه، اگر دامپزشک با هدف تشریح زنده یا بدون ضرورت پزشکی اقدام به بازکردن وسیع شکم گربه کرده باشد، این اقدام هم با اصول اخلاق حرفه‌ای و هم با مقررات منع حیوان‌آزاری در تعارض است و شمامی‌توانید موضوع را به‌عنوان حیوان‌آزاری و تخلف حرفه‌ای پیگیری کنید.

فرآیند دقیق شکایت و مراجع ذی‌صلاح
ابتدا لازم است مدارک و مستندات مرتبط با واقعه را جمع‌آوری نمایید. این مدارک شامل:
گزارش پزشک دامپزشکی دوم یا کارشناس رسمی که بر غیرضروری یا غیرمتعارف بودن جراحی گواهی بدهد،
عکس قبل و بعد از جراحی و زخم عمیق ایجادشده,
سند یا گواهی کتبی از دامپزشک که اذعان به اشتباه قبلی و جبران آن داشته،
شهادت افرادی که شاهد روند جراحی یا رفتار خلاف عرف دامپزشک بوده‌اند.

بعد از جمع‌آوری مستندات، فرآیند زیر پیشنهاد می‌شود:
تنظیم شکایت به‌صورت دقیق، با شرح کامل حادثه، ارائه مدارک و دلایل حاکی از حیوان‌آزاری.
ارائه شکایت به نظام دامپزشکی استان محل سکونت (حضوری یا از طریق سامانه برخط). در سراسر کشور شماره ۱۵۱۲ برای ثبت شکایت فعال است و می‌توانید به صورت آنلاین نیز اقدام نمایید.
در صورت تمایل و به موازات پیگیری در نظام دامپزشکی، امکان طرح شکایت کیفری در دادسرای جرایم پزشکی یا دادگاه عمومی بر اساس مستندات وجود دارد.
اداره کل دامپزشکی استان و سازمان دامپزشکی کشور نیز برای ثبت گزارش، فراهم است.
طبق قانون، رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه‌ای دامپزشکان در صلاحیت انحصاری نظام دامپزشکی است و هیات‌های انتظامی این سازمان عهده‌دار بررسی شکایات شغلی و صنفی هستند.

دلایل و شواهد لازم برای اثبات حیوان‌آزاری
برای اثبات حیوان‌آزاری توسط دامپزشک، جمع‌آوری مدارک عینی و دقیق اهمیت دارد. مدارک کلیدی که می‌توانند در پرونده شما مؤثر باشند عبارتند از:
عکس و فیلم از زخم جراحی غیرمعمول (مثلا شکاف ۱۲ سانتی‌متری از سینه تا پایین شکم)، به‌خصوص اگر دامپزشکی به شیوه معمول با برشی بسیار کوچک‌تر می‌تواند عملیات را انجام دهد.
گزارش کتبی دامپزشک جدید یا کارشناس رسمی که محتوای گزارش به وضوح جراحی اضافه یا غیرلازم را تایید کند.
شهادت کارکنان کلینیک، سایر دامپزشکان، یا کارآموزانی که در زمان جراحی حضور داشته‌اند.
اگر دامپزشک، گفتاری یا نوشتاری در مورد انجام این جراحی به‌منظور جبران اشتباه قبلی ارائه کرده، این اقرار نیز بسیار مؤثر است.

اصل مهم در این‌گونه پرونده‌ها شناسایی و مستندکردن واضح مورد حیوان‌آزاری و سپس ارجاع به مرجع رسیدگی‌کننده است. معمولا هم دادگاه عمومی و هم نظام دامپزشکی، در صورت دریافت مدارک مستند و شهادت‌های مؤید تصمیم مقتضی خواهند گرفت.

گزارش‌های پزشکی، عکس‌های جراحی، و شهادت شاهدان هر سه از مدارک مقبول برای مراجع قانونی تلقی می‌شوند و می‌توانند باعث اثبات حیوان‌آزاری شوند.

روند بررسی و صدور رای توسط سازمان نظام دامپزشکی
پس از ثبت شکایت نزد سازمان نظام دامپزشکی، مستندات مورد بررسی دقیق قرار می‌گیرد و دامپزشک متخلف جهت اخذ توضیحات و دفاعیه فراخوانده خواهد شد. در صورتی که هیات انتظامی تخلف حرفه‌ای و صنفی یا حیوان‌آزاری را احراز کند، امکان اعمال تنبیهات و مجازات‌هایی از جمله:

توبیخ کتبی،
محرومیت موقت یا دائم از اشتغال،
لغو یا تعلیق پروانه طبابت برای مدت معین وجود دارد.
در صورت وقوع جرم عمومی یا حیوان‌آزاری شدید، ارجاع موضوع به مراجع کیفری و دادسرای جرایم پزشکی نیز ممکن است که بر اساس شدت جرم طبق قوانین مربوطه رای مقتضی صادر می‌شود.

مواد قانونی و مصادیق حیوان‌آزاری دامپزشکی

مطابق پیش‌نویس لایحه حمایت از حیوانات، آزارهای جسمی، جراحی‌های غیرضروری و پرخطر، و سایر اقدامات غیرعلمی یا اهانت‌آمیز به جانوران، حتی توسط دامپزشکان نیز جرم محسوب می‌شود. همچنین طبق نظر کارشناسان، دخالت غیرضروری بر بدن حیوان (نظیر بازکردن وسیع شکم گربه برای آموزش یا تشریح)، مصداق حیوان‌آزاری و تخلف حرفه‌ای بوده و مشمول برخورد قانونی است.

در این بستر حقوقی، اگر ثابت شود جراحی دوم صرفا جنبه آموزشی داشته یا ابعاد و روش انجام آن غیرضروری و غیرمتعارف بوده و حیوان را دچار درد اضافه و بی‌مورد کرده، شکایت شما دارای وجاهت فراوان و مستند خواهد بود.

توصیه‌های عملی برای روند پیگیری
برای موفقیت در روند شکایت موارد زیر اهمیت ویژه دارد:
کلیه مدارک شامل عکس، ویدیو، مستندات بالینی، و شهادت شهود را در یک پرونده جامع گردآوری کنید.
شکایت خود را با شرحی دقیق از روند عقیم‌سازی اول، اشتباه دامپزشک، اقرار او و نحوه عمل دوم که مشکوک به حیوان‌آزاری و تشریح زنده برای آموزش بوده است، بنویسید.

پس از ثبت شکایت از مسیر نظام دامپزشکی، در صورت عدم رسیدگی یا رد شکایت، امکان بازبینی مجدد پرونده یا ارجاع موضوع به مراجع قضایی (اعم از دادسرا و دادگاه عمومی) وجود دارد.

جمع‌بندی و پاسخ نهایی
در پاسخ به سؤال شما، بله، شما امکان شکایت رسمی و قانونی از دامپزشک را به اتهام حیوان‌آزاری و تخلف صنفی دارید . مدارکی مانند عکس و گزارش پزشکی، اقرارنامه، و حتی شهادت شاهدان قابل استفاده است و روند پیگیری این شکایت در سازمان نظام دامپزشکی و مراجع قضایی کاملا پذیرفته می‌باشد.