آیا مبلغ دیه پس از دو سال افزایش می‌یابد؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام
پاسخ را باید از «مفاد حکم قطعی شما» و مواد قانون مجازات اسلامی استخراج کرد. دو حالت متفاوت داریم:

────────────────────────────
۱) در متن رای، مبلغ دیه «ریالی» تعیین و عدد آن صریحا قید شده باشد
────────────────────────────
مثلا رای قطعی (سال ۱۴۰۱) نوشته است:
«محکوم‌علیه به پرداخت مبلغ یکصد میلیون تومان دیه در حق شاکی محکوم می‌شود.»

• همین رقم، دین شماست و با گذشت زمان خودبه‌خود زیاد نمی‌شود؛ زیرا حکم قطعی، موضوع را تبدیل به «دین پولی معین» کرده است.
• طلبکار فقط در صورتی می‌تواند تفاوت ارزش پول یا «خسارت تاخیر تادیه» مطالبه کند که:
۱. صراحتا درخواست کند،
۲. شرایط ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی را ثابت کند (کاهش فاحش ارزش پول + امتناع شما از پرداخت).
۳. دادگاه مجددا رسیدگی و رای بدهد.
– چنین حکمی نادر است و معمولا در پرونده‌های دیه صادر نمی‌شود.

بنابراین با صدور حکم اعسار و تقسیط، همان ۱۰۰ میلیون تقسیط شده است و بیش از آن بدهکار نیستید (مگر رای جدیدی در خصوص خسارت تاخیر صادر شود).

────────────────────────────
۲) در متن رای فقط گفته شده باشد «پرداخت یک دیه کامل/نصف دیه/…» بدون ذکر عدد ریالی
────────────────────────────
در این حالت شما موظفید «ارزش روز دیه» را هنگام پرداخت بپردازید؛ چون قانون می‌گوید اگر دیه به حیوانات شش‌گانه یا به «قیمت آنها» موکول شود، ملاک «قیمت روز تحویل» است.
نتیجه:
• اگر حادثه در ماه‌های حرام نبوده باشد، باید نرخ سال جاری (مثلا ۱۴۰۳) را ملاک بگیرید؛ قطع‌نظر از این‌که دو سال گذشته است.
• نرخ دیه هرسال را قوه قضائیه ابلاغ می‌کند (برای ۱۴۰۳: دیه کامل مرد مسلمان در غیر ماه حرام = ۹۰۰ میلیون تومان).

────────────────────────────
۳) جمع‌بندی کاربردی
────────────────────────────
الف) رای عدد ثابت دارد (۱۰۰ م) → همان عدد، مبنای اقساط است؛ تغییری نمی‌کند.
ب) رای رقم را نگفته و فقط «یک دیه کامل» نوشته → باید هنگام نخستین قسط، diyet را به نرخ روز محاسبه و اقساط‌بندی کنید.

پیشنهاد: رای قطعی‌تان را دوباره بخوانید؛ اگر عدد ۱۰۰ میلیون داخل متن حکم دیوانی درج شده، خیالتان راحت باشد که اصل بدهی همان‌قدر است و فقط باید اقساط مصوب را به‌موقع بپردازید.