آیا قاضی می‌تواند بر اساس سند جعلی حکم دهد؟

با توجه به اینکه خواهان تنها تصویر مصدق سند را ارائه کرده و شما نسبت به امضای خود ادعای تردید و انکار و نسبت به بخشی از سند ادعای جعل از نوع الحاق مطرح کرده‌اید، صرف ارائه تصویر مصدق سند نمی‌تواند به تنهایی منجر به صدور رای به نفع خواهان شود. دلایل این امر به شرح زیر است:

اعتبار تصویر مصدق سند و لزوم ارائه اصل آن
به طور کلی، کپی برابر اصل سند رسمی، در صورتی که توسط مراجع ذیصلاح مانند دفتر اسناد رسمی تایید شده باشد، می‌تواند در برخی موارد اعتبار اصل سند را داشته باشد با این حال، این اعتبار مطلق نیست و در شرایط خاص، ارائه اصل سند ضروری است.

طبق ماده ۹۶ قانون آیین دادرسی مدنی، خواهان مکلف است اصل اسنادی را که رونوشت یا تصویر آنها را به دادخواست پیوست کرده، در جلسه اول دادرسی حاضر نماید . حتی نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه نیز بیان می‌دارد که کپی یا تصویر سند، سند محسوب نمی‌شود و اعتبار سند اصلی را ندارد و برای رسیدگی به اصالت سند مورد ادعای جعل، وجود اصل آن جهت کارشناسی ضرورت دارد.

تاثیر ادعای تردید، انکار و جعل
زمانی که نسبت به سندی ادعای تردید، انکار یا جعل مطرح می‌شود، وضعیت حقوقی آن سند و تکلیف ارائه‌کننده آن تغییر می‌کند:

انکار و تردید: انکار به معنای نفی انتساب خط، مهر، امضا یا اثر انگشت به خود است و تردید به معنای نفی انتساب آن به دیگری (مثلا مورث) است. این ادعاها معمولا نسبت به اسناد عادی مطرح می‌شوند . پس از طرح این ادعا، بار اثبات اصالت سند بر عهده ارائه‌دهنده آن است . اگر اصل سند عادی در همان جلسه اول دادرسی که مورد انکار یا تردید قرار گرفته، ارائه نشود، آن سند از عداد دلایل خارج می‌شود

ادعای جعل: جعل به معنای ساختگی بودن تمام یا بخشی از سند (مانند الحاق مطلب) است و می‌تواند هم نسبت به اسناد عادی و هم رسمی مطرح شود [۴، ۵، ۷]. کسی که ادعای جعل می‌کند، باید دلایل خود را نیز ارائه دهد پس از ادعای جعل، دادگاه به طرف مقابل (ارائه‌دهنده سند) اخطار می‌دهد که اگر بر استفاده از سند باقی است، ظرف مدت ۱۰ روز اصل سند را به دادگاه تسلیم کند. چنانچه صاحب سند در مهلت مقرر از تسلیم اصل سند خودداری کند، سند از عداد دلایل او خارج خواهد شد

پیامدهای عدم ارائه اصل سند توسط خواهان
در پرونده شما که هم ادعای تردید و انکار نسبت به امضا و هم ادعای جعل از نوع الحاق مطرح شده است و خواهان از ارائه اصل سند خودداری کرده، پیامدهای زیر متصور است:

نسبت به ادعای تردید و انکار امضا (اگر سند عادی باشد): از آنجایی که اصل سند در جلسه دادگاه ارائه نشده، این سند از مجموعه دلایل خواهان خارج می‌شود، مگر اینکه خواهان آن را مسترد کند که در این صورت دادگاه به سایر دلایل رجوع می‌کند

نسبت به ادعای جعل (الحاق): دادگاه باید به خواهان مهلت داده باشد تا اصل سند را ارائه کند. اگر خواهان در مهلت قانونی (۱۰ روز پس از ابلاغ) اصل سند را ارائه نکرده باشد، سند مذکور از عداد دلایل وی خارج می‌شود

بنابراین، در صورتی که سند مورد استناد خواهان به دلیل عدم ارائه اصل (پس از طرح ادعاهای شما) از شمار دلایل او خارج شود، دادگاه نمی‌تواند صرفا بر مبنای تصویر مصدق آن سند، به نفع خواهان رای صادر کند. دادگاه در این حالت باید بر اساس سایر ادله و مستندات موجود در پرونده تصمیم‌گیری نماید اگر خواهان دلیل دیگری برای اثبات ادعای خود نداشته باشد، دعوای او ممکن است رد شود.

لازم به ذکر است که دادگاه پس از رسیدگی به اصالت سند، در صورتی که آن را اصل تشخیص دهد، قرار صحت و اصالت صادر کرده و بر اساس آن رای می‌دهد. اما اگر اصالت سند احراز نشود یا مجعول تشخیص داده شود، ادعای مستند به آن سند رد خواهد شد.