آیا عدم پرداخت جزای نقدی موجب حکم جلب می‌شود؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و وقت به‌خیر 🌸
پاسخ به سؤال شما به نوع «قرار تامین» (کفالت، وثیقه‌ی ­نقدی یا سند ملکی) و مرحله‌ای که پرونده در آن قرار دارد بستگی دارد. اجازه بدهید قدم‌به‌قدم توضیح دهیم تا روشن شود در چه صورتی صدور «حکم جلب محکوم‌علیه» (متهم سابق) ممکن است و ضامن/وثیقه‌گذار چه نقشی دارد.

۱) بعد از قطعیت حکم و ارجاع به اجرای احکام چه می‌شود؟
• طبق ماده ۱ «قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی» و مواد ۵۲۹ و ۵۳۰ قانون آیین دادرسی کیفری (۱۳۹۲)، به محکوم­علیه ابلاغ می‌شود که ظرف ۱۰ روز جزای نقدی را بپردازد.
• اگر در مهلت قانونی نپرداخت و مالی هم برای توقیف معرفی نشد، دادیار/قاضی اجرای احکام می‌تواند دستور جلب صادر کند تا «حبس بدل از جزای نقدی» اجرا شود (ماده ۲۹ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲).

۲) آیا برای صدور حکم جلب، باید حتما هم “محکوم‌علیه” و هم “ضامن” از پرداخت امتناع کنند؟
خیر؛ عدم پرداخت خود محکوم‌علیه کافی است. ضامن اصولا تعهد به «پرداخت جزای نقدی» ندارد؛ بلکه تعهدش، حاضر کردن متهم در مراجع قضایی است (ماده ۲۱۹ قانون آیین دادرسی کیفری). بنابراین:
• اگر محکوم‌علیه در مهلت قانونی نپردازد یا حاضر نشود، اجرای احکام ابتدا او را احضار می‌کند و می‌تواند مستقیما برای بازداشت او دستور دهد.
• ضامن تنها وقتی وارد ماجرا می‌شود که محکوم‌علیه احضار شده ولی حاضر نمی‌شود. در این حالت به ضامن ۲۰ روز (ماده ۲۲۰) فرصت می‌دهند تا او را تحویل دهد؛ اگر نتوانست، کفالت ضبط می‌شود، اما باز هم حکم جلب برای محکوم‌علیه صادر می‌شود؛ ربطی به پرداخت یا عدم پرداخت جزای نقدی از جانب ضامن ندارد.

۳) تفاوت کفیل با وثیقه‌گذار (وجه نقد یا سند ملکی)
الف) قرار کفالت (ضامن شخصی)
• کفیل فقط متعهد به «تسلیم» است؛ وظیفه‌ای برای پرداخت جزای نقدی ندارد.
• عدم پرداخت محکوم‌علیه → صدور حکم جلب ممکن است، حتی اگر کفیل حاضر باشد و جریمه را نپردازد.
• اگر در موعد مقرر، محکوم‌علیه حاضر نشود، کفیل مکلف به تحویل اوست؛ در غیر این صورت وجه الکفاله (مبلغی که در قرارداد کفالت درج شده) وصول می‌شود.

ب) قرار وثیقه (نقدی/ملکی)
• وثیقه‌گذار متعهد است اگر محکوم‌علیه به موقع حاضر نشد یا حکم را اجرا نکرد، وجه نقد یا مال وثیقه ضبط شود.
• واحد اجرای احکام می‌تواند ابتدا جریمه را از محل وثیقه وصول کند و در صورت کافی بودن، اصلا نیازی به جلب محکوم‌علیه نباشد.
• چنانچه وثیقه کفاف جزای نقدی را ندهد یا در دسترس نباشد، آنگاه حکم جلب صادر می‌شود.

۴) جمع‌بندی کاربردی
• برای صدور حکم جلب محکوم‌علیه، همین که خود او جریمه را نپردازد و ابلاغ‌ها بی‌جواب بماند کافی است.
• ضامن (کفیل) فقط مسئول معرفی اوست؛ عدم پرداخت کفیل شرط صدور جلب نیست.
• اگر تامین شما «وثیقه» باشد، ممکن است دادگاه قبل از جلب، وثیقه را ضبط و از همان محل جزای نقدی را وصول کند.

۵) توصیه
• اگر هدف اصلی شما اجرای سریع حکم و وصول جزای نقدی است، به واحد اجرای احکام کتبی اعلام کنید که محکوم‌علیه مالی برای توقیف ندارد و حاضر هم نمی‌شود تا طبق مواد فوق، قرار بازداشت یا تبدیل جزای نقدی به حبس صادر شود.
• اگر هدفتان ضبط وثیقه است، باید ثابت کنید که محکوم‌علیه در مهلت‌های قانونی حاضر نشده و ضامن هم او را تحویل نداده است.

امیدوارم پاسخ واضح باشد؛ اگر نیاز به توضیح درباره مواد قانونی، رویه دفاتر اجرای احکام یا فرم‌های خاص داشتید در خدمتم. موفق باشید.