سلام
حسن مبلغ ۴ میلیون به حسین بدهکار است و چکی صادر میکند ولی در موعد مقرر نمیتواند چک را پاس کند. چک به محکمه کشیده میشود و نهایتا حسن محکوم میشود به پرداخت ۲۷ میلیون از بابت چک و خسارت تاخیر و اجراییه صادر میشود.
محمد به عنوان ثالث میآید و از خودش یک سفته به حسین که مضیونله است میدهد بابت ضمانت دین حسن به مبلغ ۵ میلیون تومان و رسیدی میگیرد، اما خود محمد هم نمیتواند سر موعد سفته را پاس کند. چک به محکمه کشیده میشود و نهایتا محمد محکوم به ۱۷ میلیون از بابت سفته و خسارت تاخیر میشود و اجراییه صادر میشود.
حسین، مضیونله، دو تا اجراییه پیگیر میشود و با توقیف حسابهای محمد که ضامن است ۹ میلیون برداشت میکند از بابت ۱۷ میلیون.
حسن، مدیون اصلی، بعد آن با حسین، مضیونله، طی توافق جدید مبلغ ۲۷ میلیون تومان را در اجرای احکام به ۸ میلیون به توافق میرسند و پرداخت میکنند و صورتجلسه میکنند و پرونده مختومه میشود.
اما مضیونله، ضامن را ول نمیکند و الباقی طلبش را از ۱۷ میلیون که ۸ میلیونش باقی مانده را میگیرد و پروندهاش با محمد مختومه میشود.
حالا تکلیف چیست؟ محمد که ضامن است برای گرفتن پولش ۱۷ میلیون به چه کسی رجوع کند با توجه به اینکه ۹ میلیون قبل از توافق مدیون اصلی و مضیونله داده شده و ۸ میلیون بعد از سقوط تعهد اصلی؟
این پاسخ بهصورت خودکار و بر اساس میزان جزئیات در ابتدا آمده است، نه بهعنوان تأیید محتوای آن.
پاسخ توسط یکی از وکلای بنیاد وکلا
تحلیل وضعیت حقوقی پیچیده مطرح شده به شرح زیر است. در این سناریو، تکلیف محمد (ضامن) به تفکیک مبالغی که پرداخت کرده و با توجه به زمان پرداخت آنها مشخص میشود.
به طور کلی، محمد حق دارد مبالغی را که پرداخت کرده است، باز پس گیرد. اما اینکه از چه کسی و بر چه مبنایی باید این کار را انجام دهد، به زمان پرداخت و توافقات صورت گرفته بستگی دارد.
تکلیف محمد (ضامن) و حق رجوع او
بر اساس ماده ۷۰۹ قانون مدنی، ضامن پس از پرداخت دین، حق رجوع به مدیون اصلی (مضمون عنه) را پیدا میکند. با این حال، وضعیت در این پرونده به دلیل توافق ثانویه بین مدیون اصلی و طلبکار، پیچیده شده است. تحلیل موضوع را به دو بخش تقسیم میکنیم:
۱. تکلیف مبلغ ۹ میلیون تومان (پرداخت شده قبل از توافق)
در زمانی که حسین (طلبکار) ۹ میلیون تومان از حساب محمد (ضامن) برداشت میکند، هر دو اجراییه علیه حسن (مدیون اصلی) و محمد معتبر بوده اند. محمد به موجب رای قطعی دادگاه محکوم به پرداخت ۱۷ میلیون تومان شده بود و این برداشت قانونی بوده است.
حق رجوع: با پرداخت این ۹ میلیون تومان، محمد طبق قانون حق پیدا کرده است که برای دریافت این مبلغ به حسن (مدیون اصلی) رجوع کند. زیرا این پرداخت در زمانی صورت گرفته که دین اصلی حسن به قوت خود باقی بوده و محمد به عنوان ضامن، دین او را پرداخته است.
بنابراین، محمد میتواند برای این ۹ میلیون تومان به حسن مراجعه کرده و با ارائه دادخواست مطالبه وجه، آن را طلب کند.
۲. تکلیف مبلغ ۸ میلیون تومان (پرداخت شده بعد از توافق)
این بخش از موضوع، وضعیت متفاوتی دارد. اتفاق کلیدی در اینجا، توافق حسن و حسین در اجرای احکام است که طی آن، کل بدهی ۲۷ میلیون تومانی حسن با پرداخت ۸ میلیون تومان تسویه و پرونده مختومه میشود.
سقوط تعهد اصلی: با این توافق و پرداخت، تعهد اصلی حسن در برابر حسین ساقط شده است. از آنجایی که عقد ضمان، یک تعهد تبعی است، با از بین رفتن دین اصلی، تعهد ضامن نیز باید از بین برود. به عبارت دیگر، وقتی حسن با پرداخت ۸ میلیون تومان برائت ذمه پیدا کرد، حسین دیگر حقی برای دریافت مبلغی بابت آن دین (حتی از ضامن) نداشته است.
پرداخت ناروا: بنابراین، ۸ میلیون تومانی که حسین پس از این توافق از محمد دریافت کرده، دارا شدن بلا جهت یا دریافت مال بدون استحقاق محسوب میشود. زیرا مبنای قانونی طلب او (یعنی دین اصلی حسن) از بین رفته بود.
در این حالت، حق رجوع محمد برای این ۸ میلیون تومان، در وهله اول متوجه حسین (طلبکار) است، نه حسن. محمد میتواند با استناد به توافق نامه و صورتجلسه اجرای احکام، دادخواستی مبنی بر استرداد وجه پرداختی ناروا علیه حسین تنظیم کند.
حسن (مدیون اصلی) میتواند با این استدلال از خود دفاع کند که او کل دین خود را با پرداخت ۸ میلیون تومان تسویه کرده و نباید مبلغ بیشتری بپردازد.
راهکار عملی و جمع بندی
محمد برای بازپسگیری کل مبلغ ۱۷ میلیون تومان باید دو اقدام حقوقی مجزا انجام دهد:
برای ۹ میلیون تومان: طرح دعوای مطالبه وجه علیه حسن (مدیون اصلی) . مستندات او شامل رای دادگاه، مدارک ضمانت (سفته) و اسناد برداشت وجه از حسابش خواهد بود.
برای ۸ میلیون تومان: طرح دعوای استرداد وجه پرداختی بدون استحقاق (دارا شدن بلا جهت) علیه حسین (طلبکار) . مستندات اصلی او، صورتجلسه توافق در اجرای احکام بین حسن و حسین و مدارک پرداخت ۸ میلیون تومان پس از تاریخ آن توافق است.
اگر منظور از «ضمانت» این است که محمد بابت دین حسن به حسین سفته داده و محمد ضامن حسن بوده اصل ماجرا این است
محمد در حدود مبلغی که بابت دین حسن پرداخت کرده حق رجوع به حسن دارد اما باید بین دو پرداخت تفکیک کرد
۹ میلیون تومانی که قبل از توافق حسین و حسن از حساب محمد وصول شده اصولا پرداخت بابت دین حسن محسوب میشود و محمد میتواند همین مبلغ را از حسن مطالبه کند
اما ۸ میلیون تومان باقی مانده که محمد پس از توافق حسین و حسن پرداخت کرده محل بحث جدی است اگر توافق ۸ میلیونی باعث سقوط یا تسویه دین حسن شده باشد و حسین دیگر از حسن حقی نداشته باشد ادامه مطالبه از محمد به عنوان ضامن اصولا قابل ایراد است چون تعهد ضامن تابع دین اصلی است
بنابراین محمد لزوما مستحق مطالبه ۱۷ میلیون از حسن نیست بلکه در فرض صحت ادعای شما حداکثر ۹ میلیون پرداخت واقعی قابل رجوع است و نسبت به ۸ میلیون باید ابتدا بررسی شود که حسین بر چه مبنایی پس از تسویه دین اصلی آن را از محمد گرفته است
اگر حسین بعد از تسویه کامل دین اصلی همچنان از محمد وجه گرفته باشد محمد میتواند حسب مورد استرداد وجه پرداختی و رفع اثر از عملیات اجرایی را مطرح کند
مبنای مهم مواد ۶۸۴ ۶۹۸ و ۷۰۹ قانون مدنی است
نکته بسیار مهم این است که متن صورتجلسه توافق حسن و حسین و همچنین دادنامه و اجراییه محمد تعیین میکند که آیا آن ۸ میلیون واقعا پس از سقوط تعهد اصلی وصول شده یا نه و از چه عنوانی قابل مطالبه است
پاسخهای عمومی، مدارک و تاریخها و شرایط خاصِ شما را نمیبینند. در یک مشاورهٔ تلفنی، وکیل روی همین پرونده با شما صحبت میکند و قدم بعدی را مشخص میکند.
ثبتنام لازم نیست؛ فقط شمارهٔ موبایل، آن هم فقط برای همین مشاوره.
پرسش حقوقی خودتان را بپرسید
پرسش خود را ثبت کنید تا وکلای بنیاد وکلا پاسخ بدهند — ثبت پرسش رایگان است.ثبت پرسش حقوقی
