آیا ساخت ربات برای رزرو بلیت جرم است؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام دوست برنامه‌نویس 👋🏻
قبل از پذیرفتن چنین پروژه‌ای باید چند لایه «ریسک حقوقی» را بررسی کنید؛ چون بسته به جزئیات پیاده‌سازی، ممکن است از یک کار کاملا مشروع تا یک رفتار کیفری قابل تعقیب نوسان کند. چک‌لیست زیر به زبان ساده، ولی بر اساس قوانین ایران (به‌ویژه «قانون جرایم رایانه‌ای» مصوب ۱۳۸۸ و مقررات صنفی/تعزیراتی) تنظیم شده است.

────────────────────────────
۱. جنس کار دقیقا چیست؟
────────────────────────────
• «ربات ثبت سریع بلیت» یعنی نرم‌افزاری که بدون حضور انسان، درخواست‌های پشت‌سرهم به وب‌سایت/اپلیکیشن فروش بلیت می‌فرستد و ظرفیت را پیش از دیگر کاربران پر می‌کند.
• معمولا هدف سفارش‌دهنده، خرید عمده برای «دلالی» یا فروش با قیمت بالاتر است.

────────────────────────────
۲. چه مقرراتی درگیر می‌شود؟
────────────────────────────
الف) قانون جرایم رایانه‌ای
۱. ماده ۱ – «دسترسی غیرمجاز»: اگر ربات برای دور زدن CAPTCHA، توکن امنیتی، محدودیت IP یا هر مکانیزم احراز هویت نوشته شود ⇒ دسترسی غیرمجاز است (حبس تا ۱ سال یا جزای نقدی).
۲. ماده ۳ – «اخلال در سامانه»: Flood Request یا ایجاد بار ترافیکی غیرمتعارف که سرعت سایت را پایین بیاورد ⇒ حبس تا ۵ سال.
۳. ماده ۵ – «شنود غیرمجاز» یا استخراج داده‌های اشخاص دیگر (در صورت وقوع).

ب) شروط و توافق‌نامه وب‌سایت بلیت
• ۹۹٪ این سایت‌ها در TOS می‌نویسند «هرگونه دسترسی ماشینی یا Scraping ممنوع است». نقض «قواعد استفاده» افزون بر مسئولیت مدنی، اگر همراه با بندهای بالا باشد، وصف کیفری پیدا می‌کند.

پ) قانون نظام صنفی + قانون تعزیرات حکومتی
• خرید عمده برای «فروش مجدد بالاتر از نرخ رسمی» ⇒ گران‌فروشی (جریمه ۲ تا ۵ برابر سود نامشروع).
• اگر کنسرت/مسابقه‌ی ورزشی باشد، وزارت ارشاد یا فدراسیون‌ها قیمت رسمی دارند؛ فروش بالاتر می‌تواند «اخلال در نظم اقتصادی خرد» تلقی شود.

ت) معاونت در جرم (ماده ۱۲۶ ق.م.ا)
• هرکس با «تهیه وسیله یا راهنمایی» به وقوع جرم کمک کند، معاون جرم محسوب می‌شود. اگر بدانید سفارش‌دهنده دنبال دلالی غیرقانونی است، ممکن است به‌عنوان «معاون» تعقیب شوید (تا دو درجه پایین‌تر از مجازات مباشر).

────────────────────────────
۳. سناریوهای ممکن
────────────────────────────
۱) سناریوی بی‌خطر
– وب‌سایت فروش بلیت API رسمی دارد، قراردادی نوشته می‌شود، شما به‌عنوان پیمانکار رسمی سیستم Auto‑Booking را برای همان شرکت می‌سازید.
→ هیچ منع قانونی ندارد.

۲) سناریوی خاکستری
– ربات از مرورگر بدون دورزدن امنیت استفاده می‌کند، ولی سفارش‌دهنده بلیت‌ها را برای «گروه خودش» می‌خرد (مثلا تور مسافرتی).
– در این حالت ممکن است فقط با TOS سایت تضاد داشته باشید؛ دعوای حقوقی محتمل است، کیفری نه.

۳) سناریوی پرخطر
– ربات محدودیت IP و CAPTCHA را می‌شکند، یا صدها درخواست در ثانیه می‌فرستد، یا از چند هزار اکانت جعلی استفاده می‌کند، و بلیت‌ها بعدا با قیمت بالاتر تک‌فروشی می‌شود.
– اینجا هم ماده ۱ = دسترسی غیرمجاز و هم ماده ۳ = اخلال مصداق دارد. سود شما «تحصیل مال از طریق نامشروع» و احتمال معاونت جرم قطعی است.

────────────────────────────
۴. توصیه عملی برای کم‌کردن ریسک
────────────────────────────
۱. مجوز کتبی بگیرید
– اگر صاحب سامانه واقعا راضی است، یک قرارداد سه‌جانبه (شما + صاحب سامانه + کارفرما) امضا کنید و اجازه مکتوب API/ربات بگیرید.

۲. منشا پرداخت را شفاف کنید
– به جای «سود به ازای هر بلیت»، حق‌الزحمه ثابت یا درصدی از «کارمزدی که وب‌سایت رسمی می‌پردازد» دریافت کنید؛ نه از مابه‌التفاوت بازار سیاه.

۳. لاگ بگیرید و نرخ درخواست را محدود کنید (Rate‑Limit)
– اگر بعدا سایت ادعا کرد ربات شما سبب اختلال شده، لاگ نشان می‌دهد در محدوده متعارف بوده‌اید.

۴. شرط رفع مسئولیت مدنی
– در قرارداد ذکر کنید «هرگونه استفاده خلاف مقررات، مسئولیتش با کارفرماست». (در کیفری اثر کمتری دارد، ولی در مدنی کمک می‌کند.)

۵. وظیفه احراز هویت کاربر نهایی
– برای جلوگیری از خرید حجمی با مدارک جعلی، می‌توانید Captcha یا API سامانه «ثبت‌نام حقیقی» را الزام کنید تا معاونت جرم کاهش یابد.

────────────────────────────
۵. پاسخ خلاصه
────────────────────────────
• صرف نوشتن یک نرم‌افزار «اتوماتیک» جرم نیست.
• اما اگر برای دور زدن تدابیر امنیتی سایت، اخلال در سرویس یا کسب سود نامشروع از بازفروش بلیت طراحی شود، طبق مواد ۱ و ۳ قانون جرایم‌رایانه‌ای و مقررات تعزیراتی می‌تواند جرم باشد.
• دریافت پول «به‌ازای هر بلیت دلالی شده» شما را در مظان معاونت در جرم (ماده ۱۲۶ ق.م.ا) و تحصیل مال نامشروع قرار می‌دهد.
• راه امن: فقط با مجوز رسمی صاحب سامانه یا در چهارچوب API قانونی کار کنید و ساختار پرداختتان را از سود بازار سیاه جدا کنید.

موفق باشید و کدهای امن بنویسید! 💻✨