آیا زوجه می‌تواند یک چهارم حقوق را توقیف کند؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام و وقت بخیر 🌿

🟢 خلاصۀ جواب
۱. وقتی اعسار پذیرفته و حکم قطعی تقسیط مهریه صادر شده، محور اجرا همان «جدول تقسیط» است؛ تا وقتی زوج اقساط را سر وقت می‌پردازد، زوجه دیگر نمی‌تواند بیشتر از آن طلب کند یا حقوق کامل او را توقیف کند.
۲. با این حال زوجه حق دارد برای تضمین وصول اقساط، «توقیف حقوق» بخواهد؛ ولی مقدار برداشت از حقوق حداکثر همان مبلغ قسط (و در هر حال بیش از ¼ حقوق ماهانه طبق مادۀ ۹۶ قانون اجرای احکام مدنی) خواهد بود.
۳. بنابراین یک‌چهارم حقوق فقط زمانی برداشت می‌شود که:
• میزان قسط ≤ ¼ حقوق باشد ➜ همان مبلغ قسط ماه‌به‌ماه کسر و به حساب اجرا واریز می‌شود.
• میزان قسط > ¼ حقوق ➜ حداکثر ¼ حقوق کسر می‌شود تا جمع آن به مبلغ قسط سالانه برسد.
اگر زوج به‌موقع بپردازد، زوجه نمی‌تواند بیشتر یا خارج از مواعد مقرر مطالبه کند؛ چه طلاق گرفته باشند چه نگرفته باشند.

─────────────────────────
۱) مبانی قانونی
─────────────────────────
مادۀ ۹۶ قانون اجرای احکام مدنی
«از حقوق و مزایای مستخدمان دولت … فقط تا یک‌چهارم قابل توقیف است، مگر در مورد نفقه که تا نصف قابل توقیف خواهد بود.»
مادۀ ۲۷۷ قانون مدنی + مادۀ ۵۲ قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱
دادگاه می‌تواند هنگام اعسار، بدهی مالی مانند مهریه را تقسیط کند و نحوه پرداخت جزء مفاد حکم قطعی است.
مادۀ ۳۴ و ۳۶ قانون اجرای احکام مدنی
اجرای احکام نمی‌تواند بر خلاف متن حکم، شیوه وصول را تغییر دهد مگر در صورت نقض یا تعدیل حکم توسط همان دادگاه صادرکننده.

─────────────────────────
۲) سه حالت عملی
─────────────────────────

| حالت | مثال عددی | وضعیت توقیف حقوق |
|------|-----------|-------------------|
| الف) مبلغ قسط سالانه کم است | قسط = ۱ سکه ≈ ۲۰ میلیون / حقوق ماهانه = ۱۵ میلیون | یک‌چهارم حقوق (۳٫۷۵ م) در چهار ماه جمع می‌شود؛ پس اجرا تا وصول ۲۰ م ادامه و سپس تا سال بعد متوقف می‌شود. |
| ب) ¼ حقوق دقیقا معادل یا بیشتر از قسط | قسط = ۱۰ میلیون / ¼ حقوق = ۱۲ میلیون | اجرا هر ماه ۱٫۶ م برداشت می‌کند تا قسط تکمیل شود (۶ ماه)، سپس برداشت قطع می‌شود. |
| ج) زوج اقساط را شخصا واریز می‌کند | بانک یا کارت‌خوان اجرا | نیاز به توقیف حقوق نیست؛ اگر زوجه درخواست توقیف دهد، قاضی اجرا به دلیل پرداخت منظم رد می‌کند. |

نکته: اگر زوج در پرداخت قسط تاخیر یا ترک پرداخت کند، زوجه می‌تواند:
۱) درخواست ضبط پیش‌قسط،
۲) تقاضای توقیف اموال دیگر،
۳) یا حتی تقاضای «الغای تقسیط» کند؛ دادگاه ممکن است با لغو تقسیط، کل بدهی را حال کند.

─────────────────────────
۳) طلاق چه تاثیری دارد؟
─────────────────────────
هیچ. مهریه دینی مستقل است؛ چه در ایام زوجیت چه پس از طلاق، حکم اعسار و تقسیط تغییری نمی‌کند. تنها تفاوت آن است که پس از طلاق ممکن است زوجه هم‌زمان برای «نفقۀ ایام عده یا اجرت‌المثل» اقدام کند. اگر بابت نفقه حکمی بگیرد، برای آن بدهی خاص می‌تواند تا نصف حقوق را توقیف کند؛ ولی مهریه همچنان سقف ¼ دارد.

─────────────────────────
۴) پاسخ به پرسش‌های متداول
─────────────────────────
۱. «آیا زوجه می‌تواند دو اجرا موازی (قسط و ¼ حقوق) داشته باشد؟»
خیر؛ اجرای احکام فقط یک پروندۀ اجرایی باز می‌کند. توقیف حقوق صرفا ابزاری برای پرداخت همان اقساط است، نه طلب تازه.

۲. «اگر زوج اضافه‌برداشت را قبول نکند چه کند؟»
لایحۀ اعتراض به عملیات اجرایی (مادۀ ۱۴ و ۱۶ قانون اجرای احکام) تقدیم می‌کند؛ قاضی اجرا سقف برداشت را به ¼ یا به اندازۀ قسط اصلاح می‌کند.

۳. «اگر قیمت سکه تغییر کرد؟»
مادۀ ۵۲ ق.ح.خ ۱۳۹۱ می‌گوید: دادگاه می‌تواند اقساط را تعدیل کند؛ هر یک از طرفین می‌تواند درخواست تعدیل به نرخ روز بدهد.

─────────────────────────
۵) جمع‌بندی نهایی
─────────────────────────
• با وجود حکم قطعی تقسیط، زوجه نمی‌تواند بیش از مبالغ و سررسیدهای حکم دریافت کند.
• توقیف حقوق (حداکثر ۱/۴) فقط وسیله‌ای برای واریز همان اقساط است، نه طلب اضافی.
• در صورت ترک پرداخت یا تغییر اوضاع، هر طرف باید با دادخواست «الغای تقسیط» یا «تعدیل اقساط» به همان دادگاه صادرکننده مراجعه کند.

موفق باشید 🌸