آیا دیه بر اساس سال حادثه محاسبه می‌شود؟

محمدمهدی قنبری

کاراموز وکالت مرکز وکلای قوه‌قضاییه

۴٫۹ · ۶۷ مشاوره موفق

سلام وقت بخیر
پاسخ به سه سؤال اصلی شما:

۱) «مبنای ریالی دیه» در اجرای احکام
۲) نحوه محاسبه ۸ ٪ دیه کامل
۳) هزینه تمبر دادخواست اعسار یا تقسیط

──────────────────────────────
۱. دیه با نرخ چه سالی وصول می‌شود؟
──────────────────────────────
ماده ۵۵۵ قانون مجازات اسلامی (۱۳۹۲):

«هرگاه تا زمان پرداخت یا سررسید اقساط، مبلغ دیه تغییر پیدا کند، ملاک، مبلغ دیه در **سال پرداخت** است.»

بنابراین:
• تاریخ وقوع حادثه (۱۴۰۲) یا تاریخ صدور حکم (۱۴۰۴) تعیین‌کننده نیست؛
• آنچه در نهایت اجرا می‌شود، نرخ مصوب قوۀ قضاییه در سالی است که وجه را می‌پردازید (یا قسطش سررسید می‌شود).
• اگر می‌خواهید رقم پایین‌تری بپردازید، باید قبل از فرارسیدن سال جدید و اعلام نرخ تازه، کل مبلغ یا پیش‌قسط را واریز کنید.

مثال عددی با ارقام فعلی (غیر محرم)
نرخ دیه کامل ۱۴۰۲: ۹۰۰ میلیون تومان
۸ ٪ × ۹۰۰ م = ۷۲ میلیون تومان

فرض کنید دیه کامل ۱۴۰۴ (به‌طور فرضی) ۱ میلیارد و ۱۰۰ میلیون شود؛ در این صورت:
۸ ٪ × ۱,۱۰۰ م = ۸۸ میلیون تومان

پس اگر پرداخت به ۱۴۰۴ موکول شود، ۱۶ میلیون تومان بیش‌تر باید بپردازید.

──────────────────────────────
۲. تقسیط و اعسار
──────────────────────────────
الف) اعسار یعنی ناتوانی از پرداخت یکجای دیه.
ب) دادخواست اعسار را باید ظرف ۳۰ روز از ابلاغ اجراییه تقدیم دادگاه صادرکنندۀ حکم کنید (ماده ۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی).
ج) اگر اعسار پذیرفته شود، معمولا دادگاه:
• یک «پیش‌قسط» تعیین می‌کند؛
• بقیه را در اقساط ۳ تا ۴ ساله سرشکن می‌کند؛
• هر قسط مشمول همان نرخ دیه در سال سررسید خواهد بود (ماده ۵۵۵ ق.م.ا).

──────────────────────────────
۳. هزینه تمبر دادخواست اعسار / تقسیط
──────────────────────────────
۱) دادخواست اعسار (چه از هزینۀ دادرسی و چه از محکوم‌به) در قوانین هزینه‌دادرسی «غیرمالی» محسوب می‌شود و مشمول تعرفۀ ثابت است.
۲) رقم ثابت هر سال در بخشنامۀ قوه قضاییه اعلام می‌شود؛ برای ۱۴۰۲ مبلغ ۶۶۰٬۰۰۰ ریال (۶۶ هزار تومان) بود. احتمالا برای ۱۴۰۳–۱۴۰۴ کمی بالاتر می‌رود.
۳) بنابراین بابت اعسار یا تقسیط دیه،
• «درصدی» از مبلغ دیه تمبر نمی‌زنید؛
• فقط همان تعرفۀ ثابت دعاوی غیرمالی را پرداخت می‌کنید (زیر ۱۰۰ هزار تومان).
• اگر تمکن ندارید می‌توانید هم‌زمان درخواست اعسار از هزینه دادرسی بدهید؛ در این حالت اصلا تمبر نمی‌پردازید.

──────────────────────────────
جمع‌بندی کوتاه
──────────────────────────────
• دیه با نرخ سال پرداخت (یا سال سررسید هر قسط) محاسبه می‌شود، نه سال حادثه یا صدور حکم.
• ۸ ٪ دیه کامل ۱۴۰۲ = حدود ۷۲ میلیون تومان؛ ولی اگر پرداخت به ۱۴۰۴ بیفتد، عدد بر اساس نرخ جدید (احتمالا بالاتر) دوباره محاسبه می‌شود.
• دادخواست اعسار/تقسیط، هزینه دادرسی ثابت و اندکی دارد (در حال حاضر حدود ۷۰–۱۰۰ هزار تومان) و درصدی از دیه نیست.

موفق باشید 🌹